Sida ay dadka deegaanku ku warameen, waxaa dilka ninka la diley gaystey saddex nin oo ku hubaysnaa Bastoolado,halkaasi oo markii dambe ay ka baxsadeen kooxihii falkaasi dilka ah geysta.

Ninka la diley ayey magaciisa ku sheegeen Dadkii yaqaaney C/naasir Mayow, waxa ayna uga dhaceen rasaastii lala beegsadey meel halis ah oo markiiba uu u dhintey. Lamana oga sababta loo diley. Balse wararka qaar ayaa sheegaya in uu ka mid ahaa Ciidamada nabad sugida Maamulka DKMG ah ee Gobolka Bay.

Waxaa isla markiiba lagu kala cararey goobtii uu dilku ka dhacey ee suuqa Baydhabo, waxaa sidoo kale Al-baabada la isugu dhuftey goobihii ganacsi, cabsi dheeraad ah oo dadka ka baqeen meesha in ay ka dhalato.

Maaha markii ugu horeysay ee dil noocan oo kale ah uu ka dhaco Magaalada Baydhabo, basle dhowr jeer oo hore ayey sidan oo kale uga dhaceen.

Nadwada Caawa waxaa marti ku ah, Labo Sheikh oo kala Sh, Dr: Axmed Macalin Maxamed”Axmed Imaam” iyo Sh, Dr: Bashiir Axmed Salaad, waxa ayn qeyb ka yihiin Gudiga Culimada ee Musaalaxada iyo Dibu Saxida. Kuwaas oo bilihii ugu danbeeyay olale xoogan oo dacwadeed ka wadey qeybo ka mid ah Gobolka Dalka, gaar ahaan Magaalada Muqdisho.

Nadwada qeybteeda hore waxaa qaatey Sh Axmed Imaam, waxa uuna ka hadlayaa wax yaabaha Fitanka abuura oo uu si xeel dheer uga warami doono, Nadawa ayaa ah mid si toos ah Shacabka Reer Muqdisho iyo Gobolada ku xeeranba ugala socdaan Idaacadaha Maxaliga ah oo si toos ah looga tabinayo.

Qormada Nadwadan oo dhameys tirsan Insha Allah dib baanu idin kaga soo gudbin doona, ee la socosho wacan.

Saraakiil ka socota Xafiiska Bisha Cas ee Magaaladda Ceerigaabo ayaa xaqiijiyey in xanuunkaas Shuban Biyoodka ahi uu ka dilaacay Deegaanada Buuraleyda ee ku xeeran magaalada Ceerigaabo halkaas oo ay dad badani ugu dhinteen Cudurka Shuban-biyoodka iyo Nafaqa-darro la soo daristay.

Isla markaana waxa Mas’uuliyiintan Bisha Cas ka socotay ay mashaqo ku tilmaameen xaaladda ka jirta Tuulooyinka ay booqdeen ee Shuban-biyoodku ka dilaacay. iyadoo aanay jirin wax gurmad Caafimaad ah oo Xukuumada iyo Hay’addahu gaadhsiiyeen dadkaas.

Xafiiska bisha Casa ee Ceerigaabo waxa ay sheegeen in intii awoodooda ahayd ay gar-gaar Caafimaad u fidiyeen dadka ku dhaqan Deegaanada ay u gurmadeen ee Shubanku ka dilaacay. Halkaas oo ay ka taagan tahay xaalad faqri iyo dayac badan oo ka muuqda dadka ka dib markii ay xiligii jilaalkii la soo dhaafay ay ad uga le’deen xoolihii ay dhaqanayeen.

Deegaanadda Shuban-biyoodku ka dilaacay waxa xudun u ah, Tuulada Rugay oo ku taalla Buurta Tabca oo u dhaxaysa Magaalooyinka Ceerigaabo iyo Maydh iyo Tuulooyinka ku teetsan Dhulka Buuralayda Sanaag.

Dadka ku nool Buuralaydan oo ah dad Xoola-dhaqato ah, Dekada Magaaladda Maydh oo Laf-dhabarr u ahayd dadkan ku dhaqan Dhulka Buuralayda ah, ayaa iyana dhaq-dhaqaaqeedi meesha ka baxay, taasina waxay sii adkaysay, isla markaana cidhiidhi gelisay noloshii dadka iyo duunyadooda, waxaanay xaaladu sii cuslaatay todobaadkan ugu dambeeyay oo 6 ka mid ah 13-kaa Qof ka mid ahi ay dhinteen.

Xafiiska Hay’adda BISHA CAS ee Magaaladda Ceerigaabo, ayaa baaq qaylo dhaan ah soo saaray, isla markaana waxa ay Xukuumadda Somaliland, Hay’adaha Caalamiga ah, Qurba-jooga iyo Ururada wadaniga ah, ugu baaqeen in ay gar-gaar Caafimaad iyo mid dhaqaale oo deg-deg ah la gaadhsiiyo Deegamadda Gobolka Sanaag ee uu Cudurkan Shuban-biyoodku ka dilaacay.

Qaylo dhaantan ka soo yeedhaysa Hay’adaha Caafimaadka ayaa u muuqata midan wax weyn ka tarayn xaaalada Caafimaad daro ee ka jirta Gobolada S/land gaar ahaan Gobolada Bari oo ah kuwo aanay soo gaadhin habayaatee kaalmada qalabeed ama daaweed ee ay bixiyaan Hay’adaha dawliga ama aan dawliga ahayn. Kuwaasoo kujira xaalad aan la sawiri Karin marka loo eego caafimaad xumada, faqriga iyo maamul la’aanta ka jirta Gobolka Sanaag.

Ka dib markii u garoonka baydhabo ka degay waxa uu shir gaar ah oo deg deg ah la qaatey saraakiisha ciidamada gumeysiga itoobiya ee halkaa ka sugan, lamana oga wixii uu kala Hadley.

Waxa uu sidoo kale kulan gaar ah la qaatey aadan madoobe oo gurigiisa uu ku degay markii ugu horeysayba, waxa uuna halkaasi ku qabtey shir jaraa’id kaas oo uu ku faah faahiyey ujeedka socdaalkiisa Magaalada baydhabo.

Waxa uu ku sheegay shirkiisa jaraa’id in uu baydhabo u yimid sidii uu xubnihii dhawaan uu soo magacaabey ee xukuumadiisa ka mid noqonaya uu doonayo in uu hor dhigo baarlamaanka KMG ah, si ay u anxisiyaan.
Wuxuu kaloo sheegay in uu baarlamaanka doonayo sharaxaad dheeraad ah uu ka siiyo wixii ka soo baxey shirkii jabuti ugu soo wada dhamaadey DKMG ah iyo isbaheysiga dibu xoreynta oo uu sheegay in qodobo muhiim ah halkaas labada dhinac ku kala saxiixdeen.

Khilaafka isaga iyo C/laahi yuusuf ka dhex aloosan ayuu sidoo kale ka Hadley wuxuuna sheegay in uu doonayo ansixinta xubnaha cusub ee dowladiisa ka mid noqonaya uu ka helo xubnaha baarlamaanka si uu uga maarmo saxiixa C/laahi yuusuf.

Burcada ayaa markabka afduubey isbuucii la soo dhaafey, waxa ayna la tageen deegaanka Ayl, oo ah halka ay geeyaan maraakiibta iyo doomaha ay afduubaan. Markabka ayaana sida wararku lagu helayo waxaa lagu sii daayey madax furasho la’aan.

Sidoo kale waxaa bed qabnaan lala sii daayey shaqaalihii saarnaa markabka, oo isugu jirey 3 Soomaali ah, 3 Yemen u dhashey iyo 2 Tanzania u dhashey iyana.

Lahaanshaha markabkan sii daytiisa ka dib waxaa ka soo baxaya warar kala duwan oo arintaas ku aadan, waxaana horey loo sheegay in Dalka Yaman uu ka diiwan gashan yahey oo laga leeyahey, basle arintaas waxaa gaashanka u daruurey Wakiilka markabka, C/nuur Faarax Xasan.

Wakiilka ayaa sheegay in markabka uu u raran yahey, sidoo kalena sheer ay ku yihiin Ganacsato Somaaliyeed, basle aan laga laheyn Dalka Yaman sida uu hadalka u dhigay mar uu u waramayey BBC-da laanta Af-Soomaaliga.

Mar wax laga weydiiyay, arinta safiirka Yaman ee Soomaaliya u tegay Puntland oo aan ka aheyn arinta Markabka ayuu sheegay wakiilku, in isla arintaas uu safiirku u yimid, isaga oo u heysta in markabka Yaman laga leeyahey, basle markii arinta u sharxeen uu garowsadey, sida uu hadalka u dhigay C/nuur Faarax.

Wuxuu kaloo sheegay in sii deynta markabkan ay gacan wayn ka geysteen qeybaha kala duwan ee bulshada ku dhaqan deegaanka Ayl ee lagu heysteen, ka dib markii ay ogaadeen in markabka ay leeyihii Ganacsato Soomaaliyeed sidoo kalena uu iyaga u raran yahey oo aan wax madax furasho ah looga ogeyn in laga siinayo.

Gudoomiyaha Golaha Dhaqanka Hawiye Maxamed Xasan Xaad oo Saxaafada la Hadley ayaa sheegay in juhdi iyo dadaalo xoogan, hada wixii ka danbeeya gelinayaan sidii ay u dhameyn lahaayeen khilaafaadka ka dhex aloosan Xoogaga Mujaahidiinta.

Wuxuu kaloo sheegay in ay ka shaqeynayaan sidii ay isugu soo dhameynayaan oo loo dhameyn lahaa wax walba oo dhex yaala si loo helo midnimo guud oo quwadeed oo meesha ka soo baxda, maadaama laf dhabar u yihiin halganka wadanka Gumeysiga looga xoraynayo.

Arinta dhex dhexaadinta ah ee uu sheegay in ay ka dhex bilaabayaan Xoogaga Muqaawamadu ayuu ku tilmaayey, in ay qeyb ka tahey midda ay ku magacaaban yihiin ee Bulshada ugu qeyban yihiin.

Dhanka kale waxa ay codsadeen in aan bixitaanka Ciidamada Itoobiya aan wax shardi ah lagu xiran, sidii horey uga soo yeertay qaar ka mid ah Ma’uuliyiinta DKMG ah oo sheegay in loo baahan yahey keenida ciidamo kale oo buuxiya booska kuwa Itoobiya ka hor inta ayna bixin.

Xaad ayaa sidoo kale sheegay in nabad iyo wanaag ka hirgasha geyiga Soomaaliya rajeynayaan hadii ay Ciidamada Itoobiyaa baxaan, sida uu hadalka u dhigay.

Baaqan dhex dhexaadinta ah ee Maanta ay ku dhawaaqeen golaha Dhaqanka Beelaha Hawiye, ayaa ku soo aadaya iyada oo bilihii ugu danbeeyay Magaalada Muqdisho iyo qeybo ka mid ah Gobolada kale ee Dalka socdaalo kala duwan ku marayeen guddi ka socda Culimada Soomaaliyeed oo ku baaqey qabashada shir lagu dhex dhexaadinayo garabyada kale duwan ee Xoogaga Muqaawamada.

Baaqyada iyo dadaalada kala duwan ee lagu doonayo in lagu dhameeyo wixii khilafaad ah ee ka dhex jira Xoogaga Muqaawamada ayaa lagu rajo wayn yahey in wax bulshada Soomaaliyeed ku farxaan ka soo baxaan, kuwaas oo sidoo kale wadciga guud wax ka bedela, Insha Allah.

Isku dhaca hore ayaa yimid ka dib markii askari ka tirsan ciidamada Ilaalada Madxtooyada uu dhagxaan ku tuuray gaari uu saarnaa gudoomiyaha cusub ee Maamulka Gobolka Banaadir loo magacaabey, Maxamed Cusmaan Dhagax Tuur, sidaana ciidamadii la socdey rasaas ugu fureen askarigii dhagxaanta soo turay iyo ciidamadii kale ee goobta kula sugnaa, waxaa ka dibna goobtii ka dhacey iska hor’imaad muddo kooban socdey.

Isku dhaca danbe ayaa sidoo kale yimid, ka dib markii uu isla goobtii uu iska hor’imaadku hore uu ka dhacey uu soo marey taliyaha qaybta Waliyow Cadde ee Ciidamada Bilayska Gobolka banaadir, C/laahi Xasan Bariise, ka dibna rasaas xoogan ay ku fureen ciidamadii Ilaalada Madaxtooyada ee goobta ku sugnaa, kuwaas oo heegan ku jirey.

Isku dhacyadan ayey ka dhasheen khasaarooyin dhimasho iyo dhaawacba leh, waxaana ku dhintey inta la ogsoon yahey ilaa 4 askari oo kala tirsan qeybihii kala duwaan ee isku dhacyadu dhex mareen, sidoo kale dhowr askari oo kale ayey dhaawacyo kala duwan soo gaareen.

Xilliga iska hor’imaadka uu la kulmayey Dhagax-tuur, waxaa la socdey oo ku wahelinayey socdaalkiisa ugu kuurgelida goobihii uu marayey, saraakiil ka tirsan Maamulka Gobolka Banaadir, sida C/fataax Shaaweeye iyo sarkaal lagu magacaabo Dhuumaal.

Dhagax-tuur iyo xubnihii kale ee la socdey ayaa isugu tagey xarunta Gobolka, waxaa sidoo kale ku soo biiray C/laahi Sabriye, waxa ayna qaateen shirar deg deg ah oo aan la ogeyn waxa ay uga arinsanayaan.

Taliyaha Ciidamada Bileyska, Cabdi Qeybdiid, ayaa intaa ka dib isna koormeer ku sameeyay goobihi isku hor’imaadyadu ka dhaceen, inkastoo aanu saxaafada la hadlin.

Dhaq dhaqaaqyo ciidan oo kale duwan ayaa laga dareemayaa, xarunta Gobolka Banaadir iyo xarunta madaxtooyada, in kastoo saraakiil uu ka mid yahey Cabdi Qeybdiid wadaan dadaalo arinta lagu xalinayo oo aan la ogeyn halka ay gaareyso.

Khilaafyada u dhaxeeya madaxda sar sare ee DKMG ah, gaar ahaan C/laahi yuusuf iyo Nuur Cadde ayaa u muuqda mid u gudbay maamulkada hoose ee DKMG ah, sidoo kalena saameyn wayn oo bur burka Dowlada soo dedejiya keeni kara.

Qof goob jooge ah oo ku sugan Garoonka Muqdisho ayaa u xaqiijiyay Shabakadda Somalimirror in Nuur Cade iyo xubno uu hogaaminayo ay ka soo dageen Garoonka Muqdisho isla markaana uu ka soo duulay Djibouti, ka dibna uu soo maray Magaalada Baydhabo xarunta Gobolka Baay.

Diyaaradii keentay ayaa waxay isla garoonka Muqdisho ka sii qaaday Xubno ka mid ah Baarlamaanka DKMG ah oo looga Yeeray Magaalada Baydhabo.

Ma jirto wax war ah oo uu Nuur Cadde siiyay Saxaafada Balse waxaa la filayaa in saacadaha soo socda uu la hadlo warbaahinta.

Imaanshiyaha Nuur Cadde ayaa ku soo beegmaya xili ay Isbahaysiga Garabka Djibouti iyo DKMG ah isla dhisteen Baarlamaan Gaaraya 550 xubnood kuwaas oo la filayo in Todobaadyo ka dib ay isku yimaadaan.

Sidoo kale Imaanshiyaha Nuur Cade ayaa ku soo beegmaya xili uu C/laahi Yuusuf ku tilmaamay Shirka Djibiout mid Beeleed oo aan wax dan ah ugu jirin Soomaaliya.

Taysiir ayaa sheegay xili uu kulan la yeeshay Qabiir Madax banaan oo u qaabilsan Arimaha Xuquuqul insaanka Soomaaliya Sayid Shamsi Al-Baari in wadankiisu uu u taaganyahay sidii uu wax ugu qaban lahaa Qaxootiga ku sugan, iyada oo ay sii kordhayso Qaxootiga soo galaya Yemen.

Wuxuu sidoo kale cara baabay Taysiir in Yemen ay xiligani oo uu ku tilmaamay xaalad adag ay noqotay Dowladaha Dunida ugu Badan ee Qaabilaya Qaxootiga Soomaaliya, isaga oo Tilmaamay in ay jirto Cabsi xoogan oo ay ka qabaan in kala Bataan imkaaniyaadka iyo Daryeelka uu wadankiisu u qorsheeyay Qaxootigaas.

Wakiilka Yemen u Qaabilsan Arimaha Xuquuqul Insaanka ayaa sidoo kale Sheegay in Kaalmada ay Q.M ugu Talo gashay Qaxootiga Soomaalida uusan ku filayn, sidaa awgeedna ay ka dalbanayaan Beesha Caalamka in ay kordhiyaan Kaalmada ay Siinayaan Dowlada Yemen si ay awood ugu yeelato wax ka qabashada Daryeelka Qaxootiga.

38 kun oo Qaxooti ayaa galay Dalka Yemen 8 Bilood ee u danbeysay kuwaas oo ka kala yimid Dowladaha Geeska Afrika, halka 5.29 kun oo Qaxooti ay galeen Yemen, waxaana Tira koobkaasi soo saaray Hay’ada Q.M ugu qaabilsan arimaha Qaxootiga ee loo yaqaano UNHCR.

1- Dhibaatooyinka uu gumeysigu u geysto dadka ku dhaqan dhulka Somaaligalbeed “Ogaadeenya”.

2- Go’doominta saaran dhulka Soomaali galbeed

Hordhac

Dhulka Soomali galbeed waxa uu dhacaa Qeeska bari ee Qaarada Afrika Gobolku waxaana uu xuduud dhanka galbeed kala wadaagaa Dalka Kenya gaar ahaan Gobolka NFD wuxuuna dhanka Bari iyo Koonfur xuduud kala wadaagaa Dalka Soomaaliya halka uu Waqooyi xuduud kala wadaaga Itoobiya waxaana dadka dhulka Soomaali galbeed ku dhaqan lagu qiyaasaa ilaaa 9 milayn dhamaantood ah Muslimiin intooda badan lagu tiriyo in ay u badan yihiin Xoola dhaqato, wuxuuna gobolku ka kooban yahay ilaa 9 gobol oo waa wayn lehna kaymo iyo dhul deegaan iyo mid daaqsimeed intaba ,waxaana sidoo kale mara labo Wabi oo kala ah Shabeele iyo Jubba oo uga sii gudba dhanka Soomaaliya, wuxuuna gobolku mudo ku dhow 120 sano ku jiraa gacanta gumeysiga Itoobiya.

Dhibaatooyinka uu gumeysigu u geysto dadka ku dhaqan dhulka Somaaligalbeed “Ogaadeenya”

Gobalka Soomaali Galbeed waxa uu guumeysigu marba marka ka dambaysa uu kula dhaqmayay falal cadowtooyo xambaarsan waxayna arimahaas keentay in dad badan ooisku jiray dadka magaalooyinka dagan iyo xoola dhaqato ahba ay ku naf waayaan dhibaatooyinka ay kula kacayaan ciimada gumeysiga ee ku sugan magaalooyinka ay dagan yihiin ama yimaada tuulooyinka kuwaas oo marka ay u yimaadaan inta ay hal goob isku keenaan dadka oo dhan u jeediya hadalo cabsi galin ah uguna sii dara jir dil qafaalasho iyo fara xumeyn ay kula dhaqaaqaan dhumar.

Dhibaatooyin kale ee uu ciidamada gumeysiga Itoobiya ay kula kacayaan dadka gobolka waxaa ka mid ah in qof walba lagu eedeeyo in uu gacan saar hoose la leeyahay xoogaga Xornima doonka ah ee ka howl gala dhulka soomaaligalbeed oo dhan waxaana inta badan dhacda in dad badan oo aan xataa aqoon Jabhadaha gobolka ka dagaalama lagu eedeeyo oo la dhoho habeen ayaan marti galisay ama xoolo ayaad ka gadatay ama cunto ayaad magaalada uga soo iibisay ama wararka ayaad u gudbisaa ,arimaha kale ee ay ciidamada gumeysiga baryahan dambe la soo baxeen waxaa ka mid ahaa in shakhsi walba uu naftiisa been ka sheego si uu u nabad galo taasoo micnaheedu tahay in qofku uu sheegto in uu wax siiyay ama uu marti galayay Jabhadaha xornima doonka ah ama dhanka kale ay jirtay waxa shaqeyn ka dhaxaysay isaga Jabadaha haba ahaato arimo wardoonimo ahe .

Dhibaatooyinku intaa kuma eka ee waxaa kale oo jira in ciidamada gumeysiga ay dadka xoola dhaqatada ah dagan kaymaha ay kula dhaqaaqaan ee dhibaatooyin kala duwan kuwaas oo marka ay u yimaadaan ka qaata waxa ay heystaan oo cunta ah sidoo kalena xoolahooda kala baxa neefafka il qabadka leh kadibna qasha sidoo kalena u jediya hadalo caga juglayn ah una badan in aysan wax siin Jabhadaha Xornimo Doonka ayna soo sheegeen hadii deegaanadooda ay yimaadaan ciidamo ka tirsan Jabhaduhu

Dhacdooyin la xidhiidha xadugubyada ay saraakiisha hogaamisa ciidamadu ay ku kacayaan ayaa waxaa kamid ah in ay qoryahay iyo hubka culus ee ay wataan ciidamadu ay ku rartaan dadka ay ugu tagaan goobaha ay daganyihiin haba u badnaato meelaha miyiga ahe, waxayna sidoo kale dadka ku khasbaan in ay raaciyaan dad wadooyinka kala tusa waxaana inta badan dhaca in qofka wadooyinka tusaya ciidamada gumeysiga ay dilaan markii ay gaaraan meeshii ay u socdeen

Dhanka magaalooyinka marka aan si guud u dul maro waxaa iyadna ka jirta in qofka uusan u madax banaanayn sida uu u maaraynayo hantidiisa iyo waxayaabaha kale ee la xidhiidha reerkiisa kuwaas oo ay ka mid tahay in laga dhaco hantidiisa cadaanka si cad , waxaana sidoo kale dhibaatada ugu badan ay heysataa dadka leh gaadiidka kuwaas oo si khasab ah looga qaato gawaadhidooda laguna amro in ay daabulaan ciidamada shidaalka uu isticmaalayo gaariguna waa la kala qeybsanayaa qeyb waxa ay saaran tahay shakhsiga leh gaadhiga halka qeybta kalena ay bixinayaan ciidamada gumeysigu.

Isticmaalka gaadiidkaas ayaa qaatada mudo ka badan ilaa 2 bilood waxayna noqdaan gaadiidku kuwo la mid ah kuwa ay ciidamadu leeyihiin oo u soo qabta hadba waxa ay u baahan yihiin ha noqoto daabulida ciidamada keenista saadka iyo hubkabee.

Marka aan eegno sababta ku kalifaysa ciidamadu gumeysigu in ay qafaashaan ayaa ah cabsi ay ka qabaan in wadooyinka ay marayaan ay Jabhadaha Xornima doonku ay u galiyaan miinooyin iyadoo ay cabsidaa jiro ayay saraakiisa howl galisa ciidamadu u weecdeen sidii aysan ciidamadoodu ugu waxyeeloobin miinooyinkaa kuna dhalisay isticmaalka gaadiidka dad waynaha si khasab ah.

Dadka leh gaadiidka ayaa marka ay u dul qaadan waayeen gidhaaska oo ah eray af xasbashi ah oo micnahiisu yahay “qafaalasho” ayaa waxa ay ku dhaqaaqeen in ay gawaadhidooda ay ka furaan taayirada “cagaha” sidoo kalena ay matoorkana ay haleeyaan si ay uun uga nabad galaan qafaalashada joogtada ah ee ay kula kacayaan ciidamada gumeysigu.

Sidoo kale waxaa ay ciidamada gumeysigu kula kacaan dadka gaadiidleyda ah dhibaatooyin muuqda oo laga xusi karo in amar la’aantood aysan dhagax ama ciid aysan ka doonan karin meel ka baxsan magaalada ayna tahay mar walba oo ay dhagax ama ciid doonayaan ama si guud uu magaalada uu uga baxaayo ay tahay in ay soo maraan xafiiska degmada “xafiiska Qabalaha” halkaana ay ka qaataan warqada bixida ah waa marka ay bixiyaan lacagta canshuurta ahe waxayna marka ay ka sii baxayan magaalada ay mar kale warqad ogolaansho ah ka goostaan xerada ay daganyihiin ciidamada gumeysiga waxayna warqadan ay noqoneysaa mid labo waji leh oo kale ah wajiga bixitanka oo la canshuurayo iyo soo galida dambe oo canshuur kale ah.

Dhibaatooyinka dadka ku heysta miyiga iyo magaalada ama meel kasta oo gobolka kamid ah ayaa waxaa kaloo ka mid ah in ay ciidamada gumeygu xabsiga u taxaabaan qofka ay ka waayaan Kaarka Aqoonsiga “Mutawaqiya” kuwaas oo markii ay dadka ka waayaan kaarka aqoonsiga u geysta jidh dil xad dhaaf ah hadii uu af xabashiga kula hadli waayana ay micnaheedu tahay in uu is kibrinayo taasoo keenta in ay mar kale jidh dilaan aysna jirin wax dambi ah oo uu geytay oo aan ka ahayn in laga waayay Kaarka Aqoonsiga oo inta badan ku eg dadka magalooyinka dagan.

Marka aan u soo laabano dhibaatooyinka uu gumeysigu kula kacayaan dadka dumarka oo ah kuwo u nugul waxyeelooyinka ay u geysanayaan gumeysigu ayaa waxaa ka mid ah jidh dil farax xumayn iyo in ay ciidanka oo dhan ay wada isticmaalaan hal gabadh sida ka dhacday meel ka mid ah gobolka sanadkii tagay.

Dhibaatooyinka kale ee uu gumeysigu kula dhaqmo dadka deegaanka ayaa waxaa kamid ah in uu dhex dooda ka sameysto dad wax u soo jaajuusa taasoo keentay in dadka ay is kala ilaaliyaan qof walbana uu noqdo mid ka shikisan dadka kale taasoo ugu dambeyntii keentay in in ruux walba uu noqdo kaligii socod ama uu iska ilaaliyo dadka lagu tuhunsan yahay in ay u shaqeeyaan gumeysiga.

Hadaba marka aan dhinac kale ka eego dhibaatada uu gumeysiga ku hayo da’yarta soo koraysa ee gobolka ayaa waxaa kamid ah in uu ka dhigo ciidamo si khasab ah uuna hilmaansiiyo cadowtooyada soo jireenka ah ee ka dhaxeysa ayna dhalin yaradu noqoto mid gabi ahaanba ilowdo cadaawadaas , waxaana dhacda in dhalintaa marka loo so gaba gabeeyo tababarka laga hor geeyo Xoogaga Xornimo doonka ah ,waxaana sidoo kale jirta in dhalinyaradu ay yihiin kuwa ugu badan ee ku jira xabsiyada qarsoodiga ah ee ciidamada gumeysiga kuwaas oo waxa lagu haysto ay tahay in ay ka mid yihiin Jabhadaha Xornimada doonka ee ka jira gobolka, ama ay la leeyihiin wada shaqeyn melo badan taabanaysa sida in ay magaalada ugu soo waramaan cuntada iyo dawooyinka uga soo iibiyaan iyo arimo kale.

Labdii bilood ee aan soo dhaafnay oo aan booqasho xog raadin ah aan ku marayay meelo ka mid ah dhulka Soomaali Galbeed ayaa waxaaan soo arkay dhalinyaro badan oo aan is naqiiinay oo ku jira xabsiyo kala duwan oo ku yaalada magaalooyin ka mid ah Dhulka Soomaali Galbed kuwaas oo marka aan si hoose u sii waraystay ii sheegay in waxa lagu heysto ay tahay in ay ka mid yihiin Jahbadaha Xornimo doonka ah lagana soo qab qatay iskuulaadka ay dhiganayeen halka qaar kalena ay ii sheegeen in la qabtay kadib markii ay ka soo dhameysteen sanad waxbarasheedkii jaamacadda ayna u soo noqdeen reerahooda si ay ula joogaan inta fasaxa ah ay ciidamada gumeysigu xabsiga u taxaabeen iyadoo aysan jirin wax lagu soo eedeeyay, waxayna dhalinyarada ay ciidamadu soo xidhaan ay xabsiga ku jiraan modo aan cayinayn keentana in qaar badan oo dhalinyarada kamid ah ay ilaa 2 sano ku gaadhaan xabsiyada kabibna la iska soo daayo.

Qaar ka mid ah dhalinyarada aan ku booqday xabsiyada ayaa ii xaqiijiyay in ay jiraan dhalinyaro badan oo ay ciidamada gumeysiga kala baxeen xabsiga ay ku wada xidhnaayeen xiliyada habeenkii ah ilaa haddana aan laga warqabin in ay noolyihiin iyo in kale iyo meel ay ku sugan yihiin toona.

Sidoo kale waxa ay dhalinyaradaasi ii sheegeen in la waardiyeeyo iyaga lalana socdo dhaq dhaqaaqa dadka soo booqanaya kuwaas oo lagu tuhunsan yahay in ay iskala tirsan yihii Jabhadaha Xornimo doonka taasoo ku soo biyo shubata in dadka la xidhaa ay waayaan dad soo booqta ama ka war qaba guud ahaan xaalkooda.

Marka aan dhinac kale ka eego dadka ay ciidamada gumeyigu xabsiyada ku hayaan ayaa waxa ay kula kacaan falal guracan oo cadowtooyo xambaarsan kuwaas oo aan ka xusi karo in Salaada xiligeeda loo diido sidoo kalena loo diido in ay maydhaan dharka ay xidhan yihiin taasoo keenta in ay Injir ku dhalato wasakhduna ay noqoto mid ku milanta shakhsi walba.

Dhacdooyinka aadka u xanuunka badan ee aan kula soo kulmay gobolka intii aan joogay ayaa ahayd in askari ka tirsan Federal Police-ka magaalada Jig Jiga uu u yeeray wiil wadada marayay kadibna isaga oo aan waxba waydiin uu bud uu watay askarigu wiilka ku garaacay kadibna uu fadhiisiyay meel agtiisa ah wax yar kadibna uu iska sii daayay wiilkii oo meelo jidhkiisa ka mid ah ay ka muuqtaan dhibaato ayaa waxaan waydiiyay waxa uu askarigu ku dilay wuxuuna ii sheegay in wax uu galabsaday aysan jirin ee kaliya uu iska maagay sidaana uu dhibka ugu geystay.

Dhaabaatooyinka ugu badan ee uu geysanayo gumeysigu sanadihii la soo dhaafay waxa ay ahaayeen kuwo aad ugu badan gobolada Qoraxay, Dhagax Buur,iyo Wardheer iyo meelo kale oo gobolka ka mid ah kuwaas oo ciidamadii joogay ay meelaha qaar dadka ka xireen ceelashii ama baraagihii ay biyaha ka cabayeen sidoo kalena ay xeraysteen qaar mid ah xoolihii ay dhaqanayeen kuwaas oo aan la ogayn wax u sabab ah loona fasiran karo in ay kamid tahay falalka cadowtooyada xambaarsan ee marba marka ka dambaysa uu la soo baxayo gumeysigu.

Go’doominta saaran dhulka Soomaali galbeed

3 sano ee la soo dhaafay ayay ahayd markii mamulka ka jira gobolka ee hoos taga gumeysiga uu amar ku bixyay in la xidho dhamaan xuduudaha uu gobolku la wadaago Somaliya iyo Kenya sidoo kalena la istaajiyo dhamaan ganacsiga ka imaanaya dhinacyada Somaaliya iyo Kenya taasoo keentay in ay maciishada daruuriga ahi cirka isku shareerto qiimaha kiisha bariiska,burka iyo sokorta ahba ay gaadhaan ku dhawad boqol dooral oo u dhigantay xiligaa 875 Birr oo Itoobiyaan ah sidoo kale waxa iyaga loo diiday dadka ku dhanqan gobolka Godey iyo degmooyinkiisa oo uu maro wabiga Shabeele in ay abuurtaan beeraha loo yaqaano gabarayda oo hoose tagi jiray Wasaarada beeraha ee Maamulka guumeysiga ugu magacaaban Gobolka tasoo iyadna keentay in dadkii meel ay u baxsadaan ay wayaan , dhibaatada ugu badan ee arintaasna waxa ay ka timid dhanka ganacsatada kuwaas oo xidhay Bakhaaradii ay raashinka iyo alaabaha kaleba u yaaleen waxayna qaar mid ah Ganacsadata oo aan la kulmay ay ii sheegeen in sababta xiligaa ku dhalisay in ay xidhaan Bakhaaradoodu ay timid kadib markii ay dadku ku soo xoomeen ayna u soo hadheen wax yar oo raashin ah intaasna ay ugu tala galeen in ay iyagu isticmaalaan ilaa inta ay xaaladu sida ay tahay iska badalayso.

Go’doominta ayaa waxaa ka dhashay dhibaatooyin badan oo la soo darsay dadka ku dhaqan gobolada kala duwan ee dhulka Soomaali galbeed kuwaas oo aan ka xusi karo kala xidh xidhida isku socodka gobolada mid kastana uu noqdo mid ka go’an kuwa kale,Waxaa intaa kadib uu Maamulka gobolka ka jira hoos tagana Gumeysiga uu bilaabay in ganacisga qeybihiisa kala duwan laga keeno dhanka Addis Ababa iyo Dire Dhawa waxaana raashinka quutal daruuriga ah soo qaata gawaadhi kolonyo ah “ kaambay” kuwaas oo lagu soo daro ciimado ka mid ah kuwa gumeysiga oo sababta loo soo raaciyaa ay tahay in ay ka ilaaliyaan in gawaadhida rarka sida ayan u gacan galin Jabhadaha Xorinimo doonka ah ee ka ag dhow wadooyinka ay marayaan kolanyadu , waxayna gawaaridaasi wadada ay ku soo jiraan ku dhawaad bil iyadoo la sugo gaarigii halaabaa ama ay si wax ka noqdaan kadibna waxa ay kolonyadaas “ kaambaysaas” ku kala qeybsamaan magaalada Qabri dahare waxayna qeybi aadaa dhanka Wardheer iyo Shilaabo halka qeybta kalena ay soo aado gobolada Godey ilaa Af dheer, marka ay gawaaridan tagto meelihii ay ku socotay waxaa ku soo xooma ganacsata oo kala daga ,intaa kadib waxa ay ganacsatadu ay qiimo aad u badan dul saartaan raashinka yimaada, mana jiraan wax aan kaamabaysaas ahayn oo ka dhax shaqeeya qeybaha kala duwan ee gobolka.

Go’doonkaas oo socday in ka badan ilaa 3 sano ilaa hadda gobolka saaran waxaa ay qaar mid ah ganacasatadu sameeyeen in ay si qarsoosi ah ay Soomaaliya ganacsi ugu keenaan waxaana ilaa hadda arintaas ku guulaystay gobolkla Godey oo la dhihi karo marka meelo badan la eego waa gobolka kaliya ee aysan go’doomintaasi aad u saameyn maxaa yeelay waxa uu wali gobolkan ganacsigiisu si toos ah ugu xidhan yahay magaalooyinka Muqdisho iyo Boosaaso waxaana gawaadhida sidaa rarka ee u socota magaalada Godey oo ay si nabad ah ku tagaan.

Go’doominta tooska ah waxa ay saaran marka laga bilaabo degmada Dhanaan oo ka tirsan gobolka Godey ilaa Tuulooyinka u dhow Magaalada Dhagax Buur oo uusan iyadu saamayn go’doomintaas wuxuuna gacansiga gobolka Dhagax Buur uu wali ku xidhan yahay dhanka Galbeedka Itoobiya iyo gobolka Waqooyi Galbeed ee Soomaaliya gaar ahan Tog Wajaale , marka aan sii amba qaato go’doomintaas waxa ay si toos ah iyo si dadbanba ay u saamaysay Gobolada Wardheer iyo Qoraxay kuwaas oo la xidhay dhamaan ganacsigii ugu imanay dhanka Soomaaliya waxa kaliya ee dhulkaa raashinka geeyaana waa gawaadhida kolonyada ah “ kaambay” oo ay sugitaankoodu qaatado ku dhawaad bil.

Labadan Gobol ee kala ah Qoraxay iyo Wardheer ayaan lahayn wax soo saar ay kaga kaaftoomi karaan go’doonkan waxayna noqdeen labada gobol kuwo u nuglaaday go’doominta uu soo rogay maamulka gumeysiga la shaqeeya ee ka jira Gobolka waxayna sidoo kale noqdeen labada gobol ee uu saran yahay cadaadiska ugu badan ee ka imanaya dhanka ciidamada gumeysiga kuwaas oo labadan gobol ugu shakisan in ay hoy muuqda u yihiin Jabhadaha Xornimo doonka ah.

Marka aan sidoo kale eegno gobolada Liibaan Shiniile Jig Jiga ayaa iyaguna ah kuwo uusan wax saas ah ku yeelan go’doomintan, gobolka Liibaan oo xuduud la leh gobol Gado ee Dalka Soomaaliya ayaa wali ganacsi ahaan la wadaagaa Gobolka Gedo, sidoo kale gobolada kale ah Shiniile iyo Jig jiga ayaa iyaguna wax ay ganacsi ahaan ku xidhan yihiin Tog Wajaale , waxaana gobolka Shiniile uu gancsi ahaan leeyahay labo ilood oo kale ah Wajaale iyo dhanka gobolka Gedo oo si qarsoodi ah looga soo galiyo.

Marka aan milicsano ganacsiga soo gala gobolada Shiniile Jig jiga iyo iyo liibaan ayaa ah mid koontara baan ah hadii laga qabtana waxaa la wareega kooxda Canshuuraadka oo hoos tagta maaliyada Maamulka gobolka u metala gumeysiga, taasina inta badan ma ahan mid sidaa u dhib badan oo dadka gawaadhida ay u saaran tahay alaabta ayaa waxa ay sin toos ah ula heshiiyaan ciidamada joogaa meelaha gawaadhida lagu baadho waxayna ishaydu qabtay mar aan joogay magaalada Jig Jiga in gaari ka soo galay dhanka Tog wajaale oo sida shixnad ganacsi uu soo istaagay barta lagu baaro gawaadhida wuxuuna si toos ah askartii goobta joogtay uu darawalkii gaariga u dhiibay lacag dhan ilaa 50 Birr oo u dhiganta 4.75 Dolar sidaa uga sii gudbay isagon baaritaan marin.

Dhibaatada kale ee mararkii u dambayeeyay soo baxday waxa ay dhanka kale ahayd u kala safarka magaalooyinka oo istaagay taasoo iyadna ka dhalatay go’doomintii ay soo rogeen Maamulka kiliku hase ahaatee taasi waxa ay keentay in dad badan oo u kala socdaali lahaa magaalooyinka isku dhow dhow ay ku kalifto in ay si khasab ah ku raacaan diyaarada oo iyadu ah wadada kaliya ee ay dadku ku safraan xiliyadii ugu dambeeyay, dhinaca kale Shirkada Ethiopian Airline oo leh diyaarada ka dhex shaqeeyay gobolka ayaa sare u qaaday qiimaha lagu raaci jiray diyaarada gaarsiisayna ku dhaawaad 100 Dolar nafarkiiba aysana jirin wax qiiimo dhimis ah oo loo sameynayo dadka jaranaya Tikit-ka ah tagis iyo laabashada ah, taasina waxa ay keentay in dadka oo markii horeba ku dhibaataysnaa xiritaanka wadooyinka ay ku khabanaadaan raacida diyaarada waxa ay arintan saamayn muuqata ku yeelatay ardayda wax ka barata Magaalooyinka Adis Ababa Makela iyo meelaha kale kuwaas oo marka ay soo dhameystaan sanad waxbarasheedka Jaamacada ayna ku soo laabtaan reerahooda ay laabashadooda dambe Shirka diyaaradu diido in ay dib u qaado ayna ku khasabto in ay bixiyaan 150 Birr oo u dhiganta 14.75 Us Dollar oo ay shirkadu ku sheegayso in ay tahay is diwaan galinta laabashada, wada hadal iyo is jiid jiid badan kadib waxa ay dhalinta ardayda ahi ku khasbanaadaan in ay lacagtaas iska bixiyaan .

Dhibaatada kale ee dadka ka haysta dhanka socdaalka hawada ayaa ah in kurisiga ay diyaarada ay kaga qoranyihin laga siiyo Xabashi marka la eego tikitka uu sitaana uusan ahayn bixintaan markaas ah waa Xabashigee iyadoo sidaas ah ayaa loo hor mariyaa xabashiga Safarkiisa iyo bixitaankiisaba halka la reebo qofka Soomaaliga ahaa ee ku qoraa booska la siiyay xabashiga sidoo kale waxaa iyana dhibaatooyinkaa ka mid ahin dadka loo diido in ay diyaarada raacaan iyada oo ay ka banaan yihiin ilaa 10 boos laguna dhoho way buuxdaa.

Sidoo kale dhibaatada dadka safarka ah ay kala kulmaan dhanka Diyaaradaha ayaa waxaa ka mid ah inaan loo ogolayn in ay qaataan alaabooyin saas ah iyadoo qofkii sida ay shirkadu u ogoshahay 25 Kiilo ayaa hadda waxa ay shirkadan Ethiopian Airline ay taas ku badaleen in ay ka cudur daartaan in qof walba diyaarada loo saro waxa ay loo qorsheeyay waxayna taas badalkeeda qaadatay in qofki wata boorsaba si ahaana loo yara arki karo in ay wayn tahay ay ka reebaan iyaga oo aan wax miisaan ah saarin.

Marka aynu u laabtano baarintaanada dadka lagu sameeyo marka ay raacayaan diyaaadaha ayaa ah in ay garoonka soo galaan ugu dambayn 6 subaxnimo ama 12 subaxnimo qofba sida uu u yaqaano waxayna baaritaano ilaa 4 ah goor ah ku sameeyay ilaalada Madaarka kuwaas oo dhankooda dadka ula dhaqma si qaneecad daran dhibatada ugu badan ee dadkan safraya ka qabsada Airoport-ka ayaa ah labada baritaan ee ugu dambaysa kuwaas oo dadka ku khasba in ay af Xabashi kula hadlaan ama ay ugu jawaabaan waxa ay waydiinayaan dadka oo aan inta badan aan garanayn af xabashiga ayay taasi caqad ku noqotqa waxayna dadkan raadsadaan cid uga tarjunta marka ay helaan tarjumaana waxa uu dhankiisa sheegtaa waa tarjumaankee in la siiyo lacag hadba inta u sheegto hadii kale uu ku dirayo ilaalada taasoo ku soo biyo shubata in tarjumaanka la siiyo waxa uu sheegto si looga nabad galo waxayeelada ilaalada.

Dhibaatadu intaa kuma eka oo qofka ay dani ka soo gashaa in uu safro waa in uu marka hore soo sameysto warqada aqoonsiga oo iska soo diwaan galiyaa xafiska Degmada “Qabalaha” si uu u qaato Wawrqada Aqoonsiga “Mutawaqiya” si ay ugu sahalanaato in uu safro waxa ay haddana mushkilad ka qabsataa ilaalada kuwaas oo ku qabsada in ay cusub tahay Warqadiisa Aqoonsigu keentana in la bixiyo laaluush hoose si loo dhaafo.

Markaan aan si guud isha u marino go’doomintan dhulka ah ee ay soo go’aamiyeen mamaulka la shaqeeya gumeysiga iyo saraakisha ciidamada ayaa markaan u dhaba galay waxaa ii sheegay in Xukuumada Itoobiya ay aragtay Gobolka oo wali ku xidhan dhinac walba dalka Soomaliya hadii u gobolku Soomaaliya xiriirkaas uu sii balaadhana ay xiligan ay keeni karo in uu iskii u goosto ama sidoo kale uu ku dhawaaqo xorminadiisa waxayna xukuumada Itoobiya sida la sii sheegay ay u yeertay maamulka u matala gobolka kuwaas oo ay ugu horeeyaan C/laahi Xasan “ Lug buur” iyo Hogaanka Nabad Galyada Cabdi Muxumad “Ina Ilay” lagana soo dhaadhicyay in go’doominta gobolka saaran looga gol leeyahay sidii loo wiiqi lahaa waxa ay ku tilmaamaan Nabad diidk oo ay ula jeedaan Xogaga Xornimo Doonka bulshadana sidaa laga dhaadhiciyo.

Qeybta labaad la soco inshaa’Allaah