“Soomaaliyeey ogow, isma leh sida aad moodi iyo waxa lagula damacsanyahay. … waxaa la rabaa gob adoo ahaan jirey oo garaad lahaan jirey in lagaa dhigo duunyo la ugaadhsado iyo midiidin lagu adeegto oo iyagu isa soo garba-duuba.”

(Dr. Cumar Cusmaan Raabe, Soomaaliyeey Halkee baad ku Socotaa?, Paris, 1989)

“Tulud geela oo dhacan baad

Toogasho u bareedhaane

Ma dhuklkaan dhan oo tagey baan ninna dhagax u tuurayn!”

(Cali Mire Cawaale, 1947)

“Dadkaan la hadlayaa baan lahayn, dux iyo iimaane

Anigaa damqanayee dheguhu uma daloolaane.”

(Cabdillaahi Suldaan Timacadde, 1966)

“Kama daalo qayr-sheeg dadkuma igama qaataane.”

(Abshir Nuur Faarax (Bacadle, 1993)

Afeef

An ku bilaabo eray afeef ah. Nin saaxiiibkay ah oo akhriyey qormadii koowaad ee qoraalkan ayaa shakhsi ahaan wuxuu ii soo gaarsiiyey (Allaha ka abaal-mariyee) falcelis  uu igu dhaliilayo qoraalkayga inuu ka muuqdo xanaaq ama caro badan iyo qiiro waddaniyadeed oo beri hore Soomaalidu ka wada tagtay. Waan fahmay inuu i leeyahay waxaad tahay hor-u-jeed aan waqtiga la socon ama dantiisa aqoon! Waxaan malaynayaa in badan oo idinka mid ah inaad saaxiibkay dhaliishaas la qabtaan. Anna maba dafirayo ee waan qirsanahay. Hayeeshee wax bay i xasuusisay.  Dhaliishaas la leeyahay maxaad caro u muujisay waxay i xasuusisay buug-yare caraysan oo aan beri dhaweyd akhriyey. Waa buug dunida gilgilay sannadkii dhammaaday (2011), raad-reebkiisiina weli meelo badan ka socdo. Magiciisu waa Indignez-vous! Waa af Faransiis micnihiisu af-Soomaali ku noqonayo “Ka kaca oo ka Damqada waxa Dhacaya!”. Waxaa qoray Stephane Hessel oo ah waayeel Fransiis ah, 93-jir ka mid ah dadkii u soo halgamay xoraynta Faransiiska dagaalkii labaad ee dunida, ka dibna noqday diblomaasi sare. Buug-yaraha Hessel (dhawr iyo soddon bog) wuxuu xambaarsan yahay dhambaal aad u xanaaqsan. Wuxuu ku kicinayaa dhallinyarada Faransiiska Iyaguna markiiba way la boodeen kuna hawlgaleen. Waxay ku tallaabsadeen bannaanbaxyo waaweyn oo dalka wada gilgilay. Faransiiska kuma koobnaan balse caradii dhambaalka Hessel waqti yar gudihiis ayay waxay dunida  ugu fidday sidii caws dab galay. Dhawr iyo tobankii bilood ee u dambesey dalal badan oo ku yaal Yurub iyo Ameerika ayaa waxaa gilgilay dibad-baxyo caraysan oo dhallinyaradu hormuud ka ahayd. Dalalkaas waxaa ka mid ah Faransa, UK, Spain, Giriig iyo Maraykanka. Waxaa is qabsaday gadood aan kala go’ lahayn oo lagaga horjeedo gabood-falka maal-qabeenka iyo shirkadohooda jaheeya go’aannada dowladaha. Tusaale waxaa ah Maraykanka oo ay cirka isku shareertay xarakadda la magac-baxday “Occupay Wall Street – OWS” (Qabsada Wall Street!”, taas oo kumaankun oo caraysan ay qabsadeen New York xaafaddeeda Wall Street ee ah saldhigga ugu weyn ee lacagta adduunka. Kacdoonka taariikhiga ah ee ka qarxay dunida Carabta, wajigeediina beddelay, ayaa asna qayb ka ah, weliba qaybta ugu weyn ka ah, kacdoon-weynahaas caraysan ee dadyowga dunidu ku muujiyeen inuu ka dhammaaday dulqaadkii ay ugu dhabar-adaygayeen xaaladaha jira (status quo).

Buug-yarihii la magac-baxay Indignez-vous (Ka Damqada!)  muddo aad u gaaban ayuu wuxuu safka hore ka galay buugaagta dunida loogu iibsiga badanyahay (best sellers). Faransiiska oo keliya ayaa bilo kooban gudohood waxaa lagu iibsadey wax ku dhow laba milyan oo nuqul. Durba waxaa lagu tarjumey in ka badan afartan luqadood, ilaa afafka Shiinaha iyo Jabbaan. Yaan loo qaadan inaan leeyahay kacdoonnadaas oo dhan buuggan ayaa ka dambeeyey. Dabcan kama wada dambeyne sababo kalay lahaayeen, qayb ayuuse ka qaatay.

Buuggan yar dhambaalkiisu in kastoo uu kululyahay haddana aad buu u kooban yahay: dhallinyarada ayuu ku leeyahay, ha iska daawanina ee ka damqada oo diida dulmiga iyo gabood-falka ay ku kacayaan waxa uu ku magacaabayo maal-qabeenka damaca waalan ee awoodda ku keliyeystey, kuwaas oo aan cidna u arxamayn, kuna tumanaya qiyamkii aadminimo ee ay seeska u dhigeen facii hore. Waxa uu ka xanaaqsan yahay waa arrintaas oo ula muuqatay inay mustaqbalka halis ku tahay xasilloonida dalkiisa. Dhallinyarada ayuu wuxuu kala dagaallamayaa is-moogeysiinta (indifference), micnaha inuu qofku marka uu arko wax laga xumaado iska ag maro asagoo ku fekeraya “waxba kama qaban kartide danahaaga ka raaco!” Galka buugga waxaa ku sawiran oday aad u da’weyn, umal iyo ciil la qarxaya, kor u haya oo la ordaya calanka Faransiiska oo ushii ka dhacday. Dalkiisa ka sokow, Hessel asagoo Yuhuudi ah, da’daasna jooga ayuu wuxuu ka gubanayaa, oo si caro badan ay ku jirto farta ugu fiiqayaa dulmiga Dowaldda Israaii’l ku hayso dadka reer Falasdiin.

Arrintan waxaa i xasuusiyey is-garab-dhig uur-gobyo leh: waxaa igu soo dhacday is-weyddiintan:, damqashada damiirka nool haddii ay fadhi iyo aamus u diiddey saddex-iyo-sagaashan-jir Faransiis ah, ku abtirsada quwad caalami ah oo awood badan (Yuhuud), ka dhashay dal weyn oo hore u maray, shakhsi ahaan aan wax welwel ah ka qabin inta yar ee noloshiisa ka hadhay, waxa keliya ee uu u baahan yahay ay ahayd inuu iska nasto; ninka da’daas jooga, duruuftaasna ku sugan haddii uu damiirkiisu ku dhaqaajiyey inuu “damqado”, inuu ka dhiidhiyo wax asaga dulmi ugu muuqday, inuu caro la qarxo, furka tuuro, dadkiisa kiciyo, da’yarta u qayla-dhaamiyo, dhawaaq dheer ku yiraahdo “Indignez-vous – Ka kaca oo ka Damqada waxa Dhacaya!”;

ninka caynkaas ah – waxa uu ka gilgishayna ay noqonayaan wax yar marka la garab dhigo waxa annaga na haysta – haddii laga garaystay inuu caro la qarxo, haddii dadkii uu la hadlayey ay dhambaalkiisii dhabarka u riteen, dhakhso ugu hawl-galeen, la dhiidhiyeen, ku dhiirrigaliyeen, ku abaal-mariyeen magac can-baxay iyo maal uusan fileyn; halka ilaa xadkaas laga garaabay caradii ninka tilmaantaas leh, tolow xaq ma tahay in la garaysan waayo ama lalaba yaabo carada yar ee laga dhadhansaday qoraalkayga, anigoo ah Soomaali maanta jooga? Gar ma tahay in la igula yaabo maxaad uga xanuunsatay gurracnaanta iyo gabood-falka sababay burburka iyo halaagga godka dheer ku ridey dalkii aad u dhatay iyo dadkii aad ka dhalatay? Hadduu Hessel ka aamusi kari waayey xaq-soorla’aanta inta awoodda lihi kula dhaqamayaan dadka intiisa kale, sidee Soomaali damiir damqada leh looga fili karaa inuu ka aamuso damiirlaaweyaal Soomaaliyeed iyo dulmi-ku-nool shisheeye oo isu kaashaday xuma-fal geeri iyo gunimo dhaxalsiiyey ummad ahaan jirtey qaran dowlad ah oo dunida sharaf ku leh!  Soomaali iska daaye sidee  bini-aadmi damiir leh uga damqan waayaa ummad dhan oo dil lagu xukumay, qori la isugu dhiibay, waagii beryaba kumaan-kun xabbad iyo silic u dhimanayaan, dhallaankeedii mustaqbal-la’aan la dhigay, magaceedii la dilay, dhulkeedii la kala googoostay, khayraadkii ku jirey la xaalufiyey, bad iyo birriba si arxandarro ah loo bililiqaystay, wixii harsan la sumeeyey, iimaanlaawihii fursad helaa ka  iibinayo cadow soo qamaamay, intii kale iska daawanayso, iska qoslayso, TIIH iyo walaahow ku maqantahay, kii hadla afka la goosanayo, hadduu yiraahdo “naf-difaacu waa xaq” lagu qoslayo. la oranayo dan kaluu ka leeyahay!  Waa nasiibdarro  aan dunida meel kale ka dhicin!

Haddaba, waa afeeftiiye, waxaan ku afeefanayaa, yaan qalad la iga fahmin. Yaan loo qaadan ujeeddada qoraalkani inay tahay kicin, sida buugga odayga Faransiiska ah. Asagu wax buu isku hallaynayey. Wuxuu sii garanayey inay dadkiisu si fudud ula fahmi doonaan waxa uu ka hadlayo. Qoraalkan yar ee aan halka ku xar-xarriqayo ujeedkiisu ma aha Kicin balse waa ku-baraarujin. Waa xog-tabin iyo xanuun-cabbir aan u arko xaq iyo waajib, xaq aan u leeyahay naf-difaaca ummaddayda iyo waajib-gudasho an ku yar-qaboojinayo dareenkayga holcaya iyo damiirkayga i hawlaya. Ujeeddada saddexaad waa u-hiillin xaqiiqda dadka laga indha-saabayo. Mid afraad, oo taa saddexaad ku lammaan, waa ka-run-sheegga taariikhda ay berri akhrin doonaan da’da soo koraysa, da’daas oo u baahan, xaqna u leh inay fahmaan xaqiiqda wixii ku dhacay dalkii ay u dhasheen iyo dadkii ay ka dhasheen, in lagu caawiyo inay helaan xaqiiq ay ka tilmaan-qaataan; xaqiiq ka badbaadisa taariikh la been-abuuray oo ka sii lumisa tubtii ay ku badbaadi lahaayeen.

Abwaannada an erayadooda kor ku xusay ayaan waxaan la wadaagaa dareenkaas ay waqti dheer ka hor kaga cabanayeen adduun-aragga dadkeenna oo weliba waayadaas si weyn uga sarreeyey halka uu maanta yaal. Waa dareen ku dabraya. Waxaa dabraya tuhun an malaynayo dadka Soomaaliyeed ee akhrin doona ama ka war heli doona qoraalkan in ayan tiro ahaan badnaan doonin tayo ahaanna badantahay inta maskaxda laga haysto. Dhinac waxaa ka haysta marin-habaabinta lagu hoosaasinayey muddo ka badan 20 sano. Dhanka kalena kalena waxay u af-duuban yihiin adduun-arag ay hagayso caaddifad qabyaaladeed oo dabool weyn saartay diiraddi caqliga iyo dareenkii waddaninimo. Halka dadka kale akhriyaan, qiimeeyaanna xogta iyo fikradaha, annaga Soomaalida ah waxaan akhrinaa oo keliya qofka qoray waa qolamma? Nasiib-darro, Soomaaliyi maanta waxay maraysa heer faragalinta ajnabiga iyo duullaanka ciidammada shisheeye  loogu kala qaybsamo dareen qabyaaladeed, qolo soo dhaweysa iyo qolo ka qaylisa oo labadaba waxa hoggaaminayaa ayan ahayn shucuur waddaniaydeed balse ay tahay xintan qabyaaladeed! Marka loo gashado muraayadda noocaas ah maqaalkan iyo qorihiisu waxay noqon doonaan “hal laba-midigle dheelmay dhanna uma fayooba”. Balse an rajeeyo inuu noqdo mid dood fura, dood ka soo maaxatey maskax fayow iyo indho furan, indho u fiirsaday wixii hareereheenna ka dhacayey labaatankan sano, dood diiradda saaraysa sama-talis iyo xal-doon. Waan ogahay inaan qaldami karo waana soo dhaweynayaa wixii sixitaan iyo toosin ah.

Qayla-dhaan

Qormadii 1^aa  ee qoraalkan waxay xambaarsanayd xog-warran bixinaya digniin culus. Xog-warran dadka Soomaaliyeed ku baraarujinaya inuu farahooda ka sii baxayo dhulkii ay lahaan jireen. In laga gaarey go’aan ah “tashan mayside waa laguu talin!”. Talada laguu hayaana waa xukun dil ah oo laguu qariyey. Dil lagu xukumay qaranimadii Soomaaliya iyo gobanimadii Soomaalida!  Waa xukun si qarsoodi ah loo gaarey in khariidadda ama maabka quruumaha laga saaro dalkii loo yiqiin Soomaaliya. Dadka “Soomaali” loo yaqaanna cawaaqibkoodu ku dambeeyo tilmaantii uu rubuc-qarni ka hor sii oddorosay filosoofka reer Jibuuti Dr. Cumar Cusmaan Raabe, tilmaantaas oo ahyd “midiidin lagu adeegto oo iyagu isa soo garba-duuba” (kor ka eeg).

Digniintaasi ma ahayn belo-sheeg aan anigu iska male-awaalay. Waxay ahyd xaqiiq ka dhex bidhaantay xog fara badan oo aan soo ururiyey, ka dibna soo bandhigay. Qormadaas koowaad waxaan ku soo bandhigay qoraallo xog-ogaal ajnabi ah iyo caddayno muujinaya inuu jiro go’aan sir ah oo ay mar hore meel dhigteen quwado shisheeye oo ay ka mid yihiin kuwa ay maanta gacanta ugu jirto taladii Soomaaliya ee mar hore ka baxday gacanta Soomaalida.

Xogtaas iyo qoraalladaas ay ku caddahay qorshahani inuu yahay mid dhab ah oo jira, waxaan tusaale uga soo qaadannay dhawr lagu faafiyey saxaafadda Keenya ayna qoreen aqoonyahanno iyo xog-ogaal isugu jira Maraykan iyo Keenyan. Waxaan soo xiganey qoraalkii ay jariidadda afka dheer, The East African (30 October 2011 ) ku magacawday “Grand Strategy”, qorshe-weynaha ay Soomaaliya ku qaybsanayaan dalalka la dariska ah oo ah Keenya iyo Itoobiya (eeg qormo 1). Waxaan kaloo qormadii koowaad ku soo bandhignay faahfaahin qayaxan oo ay isla qorshahaan hore uga bixisay jariidad-qarameedda Keenya, Daily Nation (4 October 2008). Waxaan tilmaannay maqaalkii qareenka reer Keenya Donald Kipkorir uu ku tiiq-tiiqsanayey sida ay muhiim u tahay una fududdahay inay Keenya iyo Itoobiya kala googooyaan ka dibna kala qaybsadaan dhulka Soomaaliya, marka ay gacanta ku dhigaanna iyaga iyo quwadaha waaweyn ee la saaxiibka ah inay iska kaashadaan la-soo-bixidda iyo ka-faai’deysiga khayraadka dabiiciga ah ee uu hodonka ku yahay dhulka Soomaaliyeed. Quwadaha uu tilmaamay, sheegayna inay arrintan gacan ku siinayaan waxaa hormuud ka ah Maraykanka.

Qoraal kale oo aan tix-raacnay wuxuu ahaa kii qorshe-weynahan iyo cawaaqibka ka dhalan doona uu ku falanqaynayey Prof. Michael Weinstein (Kenya News 24, 14/11/11) oo ah hormuudka khubarada Maraykanka ee dasa siyaasadda Soomaaliya, ahna barfasoor culuunta siyaasada ka dhiga JaamPurdue ee Maraaykanka. Warbixintaas Dr. Weinsten wuxuu hawlgalka militari ee Keenya ku gashay Soomaaliya (Itoobiyana ka daba gashay) ku tilmaamay inuu yahay bilowgii fulinta qorshahaas lagu qaybsanayo dhulka Soomaaliya, laguna soo af-jarayo qaranimadii Soomaalida. Wu

Towxiidka waa kalmadda furaha u ah Islaamnimada, macnaheeduna waa, in cid xaq lagu caabudo ayan jirin Illaaha weyn  maahee, qeybta kalena waa, in Nabi Muxamad loo qiro inuu yahay rasuulkiisa. qofku marka uu intaas ku dhawaaqana waa qof  Muslim ah oo Illaahay rumeeyey, wixii intaas ka dambeeyana waxaa laga rabaa inuu la yimaado ficiladii kale ee Muslimiinta laga rabay, sida Salaadda, Zakada, “ciddii awoodda” Soonka, iyo Xajka, qofkii intaas la yimaadana waa Muslim dhiiggiisa iyo maalkiisa in la nabad galiyo la doonayo.

Shareecada Islaamka waa qaanuun dhameystiran oo Illaahay ugu talagalay inay aadanuhu weheshadaan inta ay adduunka saaran yihiin, iskuna dhaqaan, isla markaasna ay ku jirto danta aadanaha adduun iyo aakhiroba.

Muslimiintu waa dadka qiray kalmadda Towxiidka, ka dibna ku daray falalkii kale ee Islaamku amray, sida Salaadda iyo Soonka, Zakada iyo Xajka ciddii awoodda, 5 taas tiirna waa kuwa ay ku taagan tahay Islaamnimada.

Al-Shabaab iyo Taageerayaashoodu Kalmadahaasi sidee u isticmaalaan?

1- Towxiidka

Kalmadda Towxiidka ee furaha u ah Islaamnimada, sidaas waa u yaqaanaan, laakiin waxaa jira macnayaal kale oo ay si gaar ah ugu adeegsadaan, taasoo cidda aan ku raacin ay  ku sheegaan cid aan fahmin towxiidka, waaba haddii ayan diinta Islaamka ka saarine, waxaana ka mid ah:

A- jihaadka

Jiritaanka Jihaadka , ma ‘ahan mid ay doodi ka taagan tahay Muslimiinta dhexdooda, balse waxa muranka ugu badan ka jiraa ee Al-Shabaab iyo ururada la aragtida ah lagu diiddan yahay ayaa ah, noociyadda Jihaadka iyo shuruudihiisa.

Haddii aan taas isla fahanno,   Al-Shabaab  iyo inta ku aragtida ah ayaa waxa ay qabaan, ciddii arimahaasi kala doodda ama ku diidda, in ayan Towxiidka fahmin, marka aad maqashid hebel towxiid ma fahmin ama koox hebla, yeyan kaa hoos bixin Towxiidka la fahmayo ma ahan kii caadiga ahaa ee aad taqaanay ee waa, sida ay Towxiidka u fahansan yihiin  oo ah, noociyada Jihaadka aan lagu raacsaneyn ciddii aan ula fahmin sida ay rabaan.

Sheikh Jaamac C/salaam oo ka mid ah culimada hadda la dhacsan fikirka aan ka hadlayo, ayaa bisihii 4-aad ee sanadkii 2010-kii, mar uu ka hadlayey masaajid ku yaala magaalada Muqdisho, waxa uu sheegay in culimada Ictisaam ayan fahmin towxiidka. isaguna uusan horey u fahansaneyn, taas macnaheeda waxaan filayaa inay caddahay waxa uu Towxiidka ka wado.

B-Col iyo Saaxiib

Marka ay halkaan joogto, Al-Shabaab  iyo ururada la halmaala, mar kale ayey isticmaalaan ereyga ah ” Towxiidka lama fahmin” waxay ka wadaan :ciddii aan col la nahay la colow, ciddii aan saaxiib la nahayna la saaxiib, haddii kale towxiidka ma aadan fahmin: macnahan oo dhameystiran qodobka kale ee Muslimiinta baan ugu tagi  doonaa.

2- Shareecada

Shareecada Islaamka ee aan kor ku soo sharraxnay, taasoo muslimiinta laga rabo inay hirgeliyaan, waa mid dhameystiran, mana ahan shareecada Islaamka in lagu koobo waxyaabo dhowr ah.  Soomaalidu waa Muslimiin waa ku dhasheen shareecada, kuna dhaqmaan in badan, waxna waa ka dhiman yihiin u baahan in la dhaqan geliyo.

Shareecada ay Al-Shabaab u dagaalamayaan hirgelinteeda, waa shareeco ay shuruudo laba ah ku xiran yihiin, waxayna kala yihiin labada shardi:

1- In Shareecada loo hirgaliyo sida ay u fahansan yihiin, looguna dhaqmo.

2- In cidda hirgelineysa ay iyagu noqdaan oo cid kale ayan shareecada wax ku maamulin.

In Shareecada loo hirgeliyo sida ay u fahansan yihiin waxaan ka wadaa, dadka Muslimiinta ah waxaa jira aragtiyo u dhexeysa, gaar ahaan furuucda, ama fahanka, sidaas daraadeed waxaa jira madaahib iyo aaraa culimadu kala qabaan kuwii hore iyo kuwa dambe, mas’alo ijtihaadi ah ayaa noocyo kala duwan loo kala arkaa, marka iyagu waxa ay doonayaan in aragtidooda ay noqoto midda lagu saleynayo Shareecada Islaamka, taas xagga u tuur.

Midda kale Al-Shabaab cid kale lama doonayaan inay Shareecada hirgeliso, waxaana  tusaale u ah:

Xarakada Al-Shabaab cid aan iyaga aheyn ma dooneyso inay Shareeco wax ku maamusho, waxaana tusaale u soo qaadan karnaa ururkii Xisbul Islaam ee ay arimaha badan isku raacsanaayeen inay ula dagaalameen meelo badan in ay Shabaab ku soo biiraan oo shareecada cidda wax ku xukumeysa ay noqoto oo kaliya Al-Shabaab, haddii la dhaho midnimaa la raadinayey, sax  Muslimiinta waa laga rabaa inay mid ahaadaane maxaa loola dagaalamay iyagaaba diyaar u ahaa midnimada oo ku baaqayaye? haddii la yiraahdo dagaalkii Kismaayo waxaa lala galay Axmed Madoobe oo hadda Kenya la socda, kii Buurhakaba yaa lala galay, mase C/qaadir Kumaandoos baa asna meel kale ku xirnaa?.

3-Muslimiinta

Bulsho ama qof marka Muslim la dhahayo, waan soo marnay oo kuma laabanayo, inta badanna dadku waa yaqaanaan,  balse halka aan u socda adna aad iga dhowreyso waa qolyaha aan ka hadleyno Muslimiin yey ka wadaan? si aad jawaabta su’aashaas iila wadaagto wax yar u dul qaado qormadan:

Ma maqashay ereyadan?

Muslimiintii baa la baabi’iyey.

Muslimiintii baa la dhibaa

Ahlu Towxiidkii baa baxsan la’

Macnaha waxaa weeye iyagaa isku wada, dabcan iyagu Muslimiinta ayey ka mid yihiin, in muslinimadooda loo dhibana sax maaha, balse meel ay muslimiin iyaga ka badan ku nool yihiin oo dhul islaam ah, wax dhib ahna ay muslimiinta guud ku qabin inay dhahaan Muslimiin baa lagu dhibaa macno kale u garan maayo aan ka aheyn in Muslimiinta ay sheegayaan ay iyaga iska wadaan, gaar ahaan  marka loo dhibo arimaha  ay muslimiinta guud isku diiddanaayeen. waxaaba halkaas laga yaabaa in kali-muslinnimo ay  muuqato, laakiin hadda macnahaas uma jeedo, iyagana walow ay ka muuqato haddana waxay sheegaan inayan sidaas aaminsaneyn, in loo tixgeliyana waa ila wanaagsan tahay.

Al-Shabaab, iyagu shareecadii maaha oo ciddii iyaga la colowda shareecada inay col la tahaykamadhalaneyso. sidoo kale iyaga Muslimiinta oo dhan ma matalaan, meel iyaga lagu doortay oo umadda inay hoggaamiyaan loogu wakiishayna majirto, waa dad muslimiinta ka mid ah, sax iyo qaladna leh, su’aalo badanna waxaa ay ka furan yihiin halka ay umadda ku wadaan, wax yar su’aalahan ila fiiri.

1- Koox muslimiinta ka mid ah ma u babac dhigi kartaa gaalo oo dhan iyo inta badan muslimiinta?

2- Gar miyaa in Soomaalida  lagu tijaabiyo arimo culculus oo ayan ka bixi karin,  inta badan dadkuna  ay fashil u arkaan?

3- Intii 20 sano iyo ka badan ka dib laga shalaayi lahaa falal aan faa’iido badneyn, sow gar maaha in marka la nabad qabo aan lagu dhaqaaqin?

4- Haddii dadka diinta bartay badankoodu diinta xagal-daacinayaan yey yihiin dadka koryeelaya?

5- Haddii dhulkii kale ee Soomaalidu deggeneyd la leeyahay halaga soo Hijroodo dadkii muslimiinta ahaa ee ku noolaana ay doodi ka taagan tahay xukunkooda, yey kooxdani dartood u baaba’ayaan ma cid ay gaalo u arkaan iyo dhul ay waddan gaalo u arkaan bay daraadood u dhamaanayaan?

6- Haddii xiligan la leeyahay inta badan umaddu  maanta Towxiid ma fahmin goorma ayaa dadku towxiidka fahmayaan, dad intiisa badan ayan towxiid fahansaneyna sidee Jihaad looga dhaadhicin karaa?

7- Haddii intii saaxiibada ahaa ay isku haystaan arimahaasi masiiriga ah goorma ayaa bulshadii kale sida aad wax u dooneyso uga gadeysaa, goorma ayaase caalam kale u gudubtaa?

8- Qofkii su’aalahaasi keena ma murtad baa, mase waa mufsid dil mudan?

9-Haddii Nabi Muxamad (SCW) kabarinoqonayey qaar ka mid ah ficiladii ay saaxiibadii sameeyeen, maxaa loo maqli waayey Al-Shabaab oo ka cudur daaranaya wax ay haleeyeen?

10- Akhristaha qormadanow waligaa ma maqashay ficil hebel oo ay Al-Shabaab sameeyeen oo ay cambaareynayaan madaxda xarakadu, mase 5 sano iyo ka badan ururku maba qaldamin weli?

11- Qof mulim ah wax ka sheegiis ma lagu gaaloobaa?

12- Koox muslimiinta ka mid ah wax ka sheegeed malagu gaaloobaa?

13- Muxuu yahay waxa u dhexeeya qof muslim ah iyo koox muslimiinta ka mid ah?

Gunaanad

Towxiidku waa albaabkii laga soo galayey Islaamnimada, cid gaar u leh oo gooni uga sheegan karta dadka kalena majirto, Musliinta oo dhan ayuuna u dhexeeyaa haba kala badiyaane, haddii ay sidaas tahay, sax ma ahan in koox gaar ah si ay u fahansan tahay laga dhigo sidii saxda aheyd ee aan la khilaafi karin.

Shareecada Islaamka waa wax laga rabo qof walba inuu isagu ku dhaqmo, waxaana ka mid ah ku dhaqankeeda, salaadda oo la toosiyo, soonka, zakada iyo Xajka oo la guto ciddii awoodda, dhiiga muslimka oo la dhowro, xanta oo laga tago, muslimiinta oo loo turo, cilmiga oo la barto, waaliddiinta oo baarri loo noqdo, wanaagga oo dadka si xikmad leh loogu sheego xumaanta oo dadka laga reebo, “haddii xumaanta la reebayo ayan ka dhalaneynin xumaan ka badan”, dalka oo si guud ay uga muuqato sharaa’irta Islaamka, masaakiinta oo la caawiyo, dadka waaweyn oo la ixtiraamo, dariska oo xaqooda la ilaaliyo, in lagu dadaalo  intii ciqaab laga baqi lahaa in dadku xumaanta qanaacadooda isaga dhaafaan, ka dib marka lagu wacyi geliyo , ciddii intaas oo dhan wax ku qaadan weyda oo sidii shareecadu tiri garab-marta, lana timaadda wax xad keensanayana sidii shareecadu tiri la mariyo, iyadoo aan xadka loo fulineynin anaa kaa xoog weyn, ee maxkamad iyo cadaalad la marayo, loona fulinayo xadka si weliba waafaqsan wanaagga iyo naseexada ee aan  la coleytan iyo ku xumeyn aan laga wadin. arimahaasi iyo kuwa kale oo badan ayaa ka mid ah Shareecada Islaamka ee wanaagga  badan.

Muslimiintana, waa kuwa  intaas rumeysan kuna dhaqma, cid walba meel ha u joogtee, waxaa ka mid ah: mid naftiisa dulmiyey, mid dhexdhexeysta, iyo mid u hormara kheyraadka, Muslimiintuna ma ahan koox gaar ah.

Haddaba akhristaha mudnaanta lahow, waxaan filayaa inaan isla fahannay macnaha laga wado 3-da erey ee aan jeexjeexnay, anigoo ku kalsoon in dad badan oo qormadan akhrin doona ay ku baraarugsanaayeen aniga hortay.

W/Q:  Maxamed Nuur Shire

mnuur10@gmail.com

Mashruuca Islaamkana halka uu marayo ay kasii wadaan facyaalka soo kacayo insha allaah.

Haddii aad culays ka dareemeeyso qoraalladayda ha la yaabin sababtoo ah waa noloshaydii iyo waaya aragnimada qof ahaaneed ee aan soo maray. Waxaa horay loo yidhi: oohinta qofka laga dhintay iyo mida qofka la soo kiraystay ooynayso isku mid ma aha, (waa dhaqan carabtu lahayd in dumarka laga dhintay soo kiraysaan dumar kale oo la ooya) Waxaa ii muuqda meesha ummaddaan u dhimanayso in ay tahay diin la’aanta iyo in aan la qiimayn waxa la haysto iyo waxa maqan ee la rabo in la doono. Maxaa fiican oo qofkii kaa horreeyay qabtay oo u baahan sii wadid, maxaa lagaa rabaa in aad ku kordhiso oo ka dhiman.

 Lafoole

Kulliyadda waxbarashada ee lafoole waxay leedahay taariikh gaar ah oo mudan in la xuso sababtoo ah waa kulliyaddii ay kasoo baxeen macallimiin badan oo wax baray facyaalkii wax bartay ee dalka qaybihiisa kala geddisan maamulka u qabtay. Waxaa la furay lafoole Octobar 1963, waxaa dhismaha iyo meesha laga dhisayba fuliyay maraykanka, wuxuu ka dhex dhisay masjid leh minaarad quruxbadan, waxaa lagu billaabay 5 macallin oo maraykan ah oo kayimidEasternMichiganUniversitymid kamid ah ayaana madax u noqday iyo 2 macallin oo masaari ah oo midna dhigo luqadda carabiga midna diinta.

Dr. ismaciil Samatar oo kamid ahaa 50-kii arday ee lagu furay),waxaa la dhihi jiray NTEC (National Teacher Education Center), waxay ku xirnayd jaamacadaha maraykanka ,raga kasoo baxa waxay ahaayeen rag aad ay u saamaysay ilbaxnimada galbeedka, afka wax lagu barto wuxuu ahaa afka ingriiska, oo ninka ku hadlaa laba jumladood uu ahaa nin la jeclaysto in la noqdo isagoo kale waxbaba yaanay u wehlinin hadduu rabee. Sidoo kale waxaa lamid ahaa qofka talyaaniga ku hadla,sababtuna waxay ahayd waa afka qolada dadka dunida qabsatay.

Macallin kamid ah macallimiintii wax ka dhigaysay Dugsiga sare ee Axmed Warsame ee magaalada Beledwayne, maamulana nooga ahaa cismaan Badawi ayaa maalin wuxuu noo dhigayay taarikhda aadanaha wuxuu aad nooga dhaadhiciyay in dadka daanyeer kayimaadeen (evolution), dood culus ayaa na dhexmartay laakin waa ku adkaystay ardaydiina qaar ayaa ku raacay, waxaan noqday wadaad diin duqoowday ku dheggan, ciil darted waxaan doondoontay wax burrinaya nadariyaddaan cilmi ahaan si aan uga horgeeyo isagana dhiciyo macallinka waana waayay, tusaalahan aan kuu sheegayo waxay haystaa arday walba oo iskuul dhigta intaa iyo kabadanna waa ku dhacayaan.

Ogoow akhristoow ardada waa dadka ay fiirsanayaan dadka oo dhan, dugsiga sare waxaan ku dhiganaynay markaas 27 arday. Macallimiinta kale waxay kasoo bixi jireen dugsiga Maccestrale oo lagu dhigi jiray afka talyaaniga. Macallimiinta inta tukato waa nadir xataakandiinta dhiga ma tukado. Waddamo badan ayaa waxaa ugu horreeyn laga furay kulliyadaha waxbarashada ujeedada waxay ahayd in la helo macallimiin xambaarsan fikirka galbeedka oo soo saaro hoggaamiyayaashii barrito, waase usoo noqon doona ujeeddo ayaan kaleeyahay xusiddan.

 Mashruuca islamka iyo kacaanka:

Sida aan kuu soo sheegay waxaan u wareegnay beesha hantiwadaagga ee uu hogaaminayo USSR (United Soviet Socialist Republics) ,madaxweeynihii dalka ayaa ku dhawaaqay in la qaatay hantiwadaagga cilmiga ku dhisan (scientific Socialism) oo aabbayaal u yihiin Karl Marx iyo Lenin. Gumeeysigii wuxuu ka tagay maxkamado lagu xukumo shareecada islaamka gaar ahaan waxa la xidhiidha arrimaha qoyska sida; dhaxalka ,guurka furriinka iwm, oo uu fadhiyo qaaddi diinta islamka yaqaan.

Janaayo 11, 1975 ayaa kacaanka soo saaray sharcigii xeerka qoyska ee”sinnaanta ragga iyo dumarka” Jan 1 7,1975 maalin jimce ah ayaa wadaad ka istaagay masjidka Sh. Cabdulqaadir magaciisana ahaa sheikh Maxamad Axmed wuxuuna gacanta bidix ku qabtay wargayskii lagu qoray go’aankii xeerka qoyska, gacanta midigna quraanka isagoo leh makanaa cadaalad ah misekan. Shiikh kale oo magaciisa la dhihi jiray Sh. Muuse yusuf oo masjid kale ka hadlayayaa tilmaamay in aan Ruush wax naga dhexeeya jirin ee shartiisa allaha na dhaafiyo , nin kale oo sheikh masaari ahna waa ka hadlay oo markii dambe dalka laga musaafuriyay. Waxay culimada ka hadlayaan axkaamtii qoyska ee yarayd ee uu talyaaniga ka tagay oo ka haray shareecadii islaamka oo dhan maxaa loo bedalayaa?. Waxaa dhacay kacdoon bulsheed oo xoog badan kuna sigtay kacaanka inuu dhaco. Kaddib waxaa la xidhxidhay dad aad u farabadan kadibna waxaa lasoo joojiyay maxkamad,xukunkii wuxuu u dhacay sida tan;

 Subax Khamiiseed ee ay bisha Muxarram ahayd 11ka sanadkii 1395kii, kuna beegnaa 23kii January 1975kii ayaa Idaacaddii Raadiyow Muqdishu laga sii daayay war argagax iyo cadho ku beeray shacabkii Soomaaliyeed, inkastoo aanay wax fal ah oo ay kaga hor tagayaan arrintaasi aanay waagaasi qaadin haddana qof kasta meel uu joogayba hoos u foorarsay. Warkii Radio Muqdishu sii daayay oo aad u koobnaana waxa uu u qorraa sidatan:-”Sida ay sheegayso wakaaladda wararka Soomaaliyeed ee SONNA waxaa saaka subixii dil toogasho ah lagu fuliyay 10-kii qof ee ay maxkamadda badbaadada qaranku ku xukuntay dilka , waxaana lagu toogtay oo dilkaasi lagu fuliyay garoon u dhaw dugsiga booliska ee ku yaala xeebta badda, magacyadooduna waxay kala yihiin;

1-Sheekh Axmed Sh. Maxamed
2-Sheekh Muuse Yuusuf
3-Sheekh Axmed Iimaan
4-Cali Xasan Warsame
5-Xasan Ciise Iley
6-Maxamed Siyaad Xirsi
7-Cali Jaamac Xirsi
8-Aadan Cali Xirsi
9-Saleebaan Jaamac Maxamed
10-Yaasiin Cilmi Cawil

Maxkamadda badbaada qarankuna waxay ku eedaysay dambiilayaashaasi horteedana ay kaga caddaatay in 10-kaas eedaysane ay si wadajir ah uga hor yimaadeen xeerkii ay sida wadajirka ah iskugu raaceen kana soo baxay golaha sare ee kacaanka, iyo golaha wasiirada 11-kii January sanadkii 1975kii, kaasoo ku saabsanaa sinnaanta ragga iyo dumarka, waxa ayna maxkamaddu u cuskatay xeerka lambarkiisu yahay 12 qodobkiisa 54-aad ee soo baxay 10-kii bishii 9-aad sanadkii 1970ki”(1) Xukunka waxaa ridday Maxkamadda Badbaadada Dalka oo aan laga qaadan Karin racfaan.

Xilligaa in badan oo saxwada ah waxay ku maqnaayeen ololihii baridda afka soomaaliga,kacdoonkan wuxuu ahaa mid shacbi ah oogilgilay dowladda. Fulintii dilkana waxay farriin xooggan u dirtay ciddii istitraahada waxaad ka hortagi kartaan mabda’ hantiwadaagga ee wadiidiisa cagta saaray. Raga kacaanka hoggaaminayo waa saraakiil kasoo wada baxay inta badan kulliyadaha dalka Talyaaniga sida Modena iyo kuwa ingriiska sida Sanders iyo kuwa carabta sida Masar, waxaa lagu sheegaa inay tukadaan labo nin Cismaan Maxamad Jeelle iyo Axmed Xassan Muuse, diintaa wax lagu dhaqi karaa iyo fahamkeeda aad iyo aad ayay uga fogyihiin, waa rag ay ka go’antahay in ay waddankooda horay u mariyaan, kana saaraan dib u dhaca, laakin shareecada in wax lagu xukumi karo xagga iska dhig oo waxay kala midyihiin madax badan oo ah kuwa ka taliyo dunida muslimka.
Madaxtooyada masaajid maleh, iskuulaadka ,jaamacadaha waa sidoo kale, kulliyadda jaalle siyaad ee saraakiisha kasoo baxaan masjid ma lahan, ninka yidhaahda waa tukanaa waxaa ku adkaanaya in uu helo waqti uu ku tukado iyo meel uu ku tukado. Welwelka ugu wayn waa sidee u tukataa ama diintaada u haysataa adigoo waxbaranaya ama shaqaynaya.

Tusaale ahaan waxaan xusi karaa, Lix gabdhood ayaa laga raacdeeyay kulliyadda lafoole, waxaa la yidhi kala doorta qaadashada xijaabka iyo waxbarashadiinna aad soo waddeen, waxay doorteen in aanay dhigin xijaabka alle ku faradyeelay/waajibiyey, gabdhaha waa gabdho soo dhamaystay waxbarashadii dugsiga sare oo aad u adkayd, waxaa dhibka cayrinta ka daran waalidka oo dhan oo u arkayo qof dhintay oo ku ciyaaray mustaqbalkiisii, dadaalkii waalidkana kadhigay halbacaad lagu lisay, ma aha gabdho akhlaaq xun sababta lagu cayrinayo, kaliya waa qaadashada xijaabka oo ahaa wax lala yaabo waqtigaa, waad garankartaa culayska gabdhahaa fuulay iyo waxa ay u adkaysteen,waxaad ku qaboowsataan maanta in aan Iskoolaadka soomaaliya dhamaantood ama in badan oo kamid ah aan la aqbalayn gabar aan xijaabnayn, waxaan rajaynayaa gabar kasta oo Xijaaban oo Soomaali ah ama xijaaban doonto in uu ajar idikaga socdo, abaalka aakhirana waa kasii wayn yahay bi idni laah.

 Gabdhahaas waxay kala ahaayeen;

1. Caasho Salad oo hadda yemenjoogta (xaaska Cali Muuse Ciise)
2. Khadiijo Garwayne kuna nool Toronto (Marwada Sh. Maxamuud foodcadde Allaha jannadii ha ka waraabiyee ka geeriyooday)
3. Qaali Maxamed Cabdi (allaha u naxariisto)
Iyo saddex gabdhood oo kale. Illaahay waxaan uga baryayaa inuu naarta ka xijaabo, xariirta Janadana labis uga dhigo, idinka waxaan idinka rajayanayaa inaad u ducayn doontaan. Akhristoow amaad istiraahdaa wadaadka ma dhul gaaluu ka sheekaynayaa, maya ii sug wax yar. Mashruuca Islaamka ee Soomaaliya raggeedii waxay go’aansadeen in ay marka ugu horraysa is dhisaan oo ay soo saaraan rag kun nin u dhigma iyo in arddada soo dhamaysata dugsiyada sare loo jiheeyo laba qeeybood:

b- Milateriga
t- Waxbarashada

Labadaan mu’asaso waa labada laga fasahaadiyo dunida muslimka, tan hore waa xoogga loo adeegsado fulinta mabda’ kasta oo xun iyadoo isla markaana ah awoodda lagu caburiyo shucuubta muslimka ah. Tan dambe waa midda barbaarisa facyaalka soo kacayo oo dhan waxa wax barbaarinayana waa macallimiinta kasoo baxday kulliyadda waxbarashada lafoole.Ardada kasoo baxaysa waxbarashada, reerahoodu waxay u sugayaan sida reer sabool ah oo hal neef oo dhalaya leh sida ay u sugaan, waxaa lasii qorsheeynayaa meesha waxbarasho ka gali lahaa iyo shaqada uu qaban lahaa si reerka u soo galiyo dhaqaale fiican, haddii uu ardayga yahay wadaad waxaa in badan iska horimaanayo qorshihii reerka iyo kii xarakada islaamka, waxay ku qaadanaysaa waqti in uu ka qanciyo reerka meesha loo dooray, sidaa daraadeed waa inuu reerka qorshahooda raacaa haday u diraan labada kuliyadood ee aan soo xusnay meel aan ahayn, oo uu markaas jabiyaa istraatijiyadii dhaqdhaqaaqa islaamka.

Waxaad ogaataa ardada wadaaddada ah inay yihiin ardada xagga aqoonta ugu sarraysa iskuulaadka, taasoo meesha ka saartay in hoos loo fiiriyo wadaadka, waa la yaqaannay fagaarayaasha waxbarashada marjica waxay ahaayeen wadaadada. Walaaha waxdada waxay ka fureen Hargaysa iskuullo gaar ah oo laba ujeeddo kalahaayeen,in ay raggooda ku dhisaan aqoon ahaan iyo in ku kasbadaan ardada kale waxaana kasoo baxay rag waawayn oo dacwada wax wayn ka taray. Mararka qaarkood waxay nafta iigu sheekayn jirtay war xaggee ka iman nasriga Kooxdii u horraysay waxay aadeenRussia, kooxdii labaad waxay ku xaroodeen kulliyadda Jaalle Siyaad.

Waxay ahaayeen 5 nin, waxaa maalmihii koobaadba lasoo cayriyay saddex kamid ah, maxaa lagu soo ceeyriyay? Sheekadan waa taariikh yaanay ku dhaafin, layli saraakiishii ayaa waxay ku jireen hoolka shirarka waxaa khudbad u jeedinayay sarkaal sare, waxaa soo gashay salaaddii maqrib, wadaaddadii waa kuurkuursadeen war see yeelnaa salaaddii waa joogtaa? Mid baa gacanta taagay waxaa la waydiiyay wuxuu rabo, wuxuu yidhi waan soo tukanayaa, waxaa la yidhi ma jirto? markuu dhowr jeer gacanta taagay oo salaaddii loo diiday ayaa saddexdoodi midna imam noqday labana ku xirteen meel hoolkii dhexdiisa ah, iyagoo sujuudsan ayaa askar lagu dalbaday lug iyo gacan isu qabteen waxaana lagu tuuray xabsiga iyagoo aan dhammmaysan salaaddii kadibna waxaa laga tiriyay dirayskii waana la cayriyay, maanta waa joogaan.

Magacyada raggaas waxay ahaayeen;

1- Xasan Afrax Guure
2- Axmed Ducaale
3- Mahdi Jimcaale.
4- Sh. Cabdinasir Xaaji Axmed oo ragga ka mid ahaa ayaa warka faahfaahintiisa ka heli kartaa.

Ragaas ilaahay waxaan uga baryayaa in xabsiga aakhiro ilaahay ka badbaadiyo, khaa’iqda dhexdoodana uu ku sharfo maalinta ummaduhu aruman yihiin. Halkaas ha inoo joogto lasoco qoraalka danbe insha allaah. Aad ayaan ugu mahad celinayaa dhamaan inta ducada iyo dhiira galinta qoray ama ila soo xiriiray, Jazaakumu laahu khayran.

Waa inoo qormada soo socota insha allaah.

Qore: Sheikh Cabdiraxman Sheikh Cumar
burdhinle@yahoo.com

Dhab ahaan intuba waa su’aalo u baahan in si fiican loo dhuuxo, aad iyo aadna loo lafo guro, loona helo jawaabo ku filan in la ogaado dunta iyo  macdanta dadkaas iyaga ah, waxay culimdu yiraahdaan لولا السند لقال من شاء ما شاء ) ( haddaan sanadku jirin qof walbaa wuxuu oran lahaa waxa uu doono, sanadkuna waa abtirka cidda hadalka oranaysa si loo kala hufo warka dadku ay sheegayaan oo midna u noqdo mid nabad galay oo caafimaad qaba midna mid balaysan oo xanuun ka muuqdo, waa wax ay aad u yaqaannaan Culimada xadiisku.

Waxaan is waydiiyaa dadkaani waa summad laawayaal astaan ka dhigtay Abu-hebel, waa waxa luqadda afka carbeed loo yaqaan (كنيه) oo ah in la yiraahdo hebel ama heblaayo aabihiis/aabeheed ama hooyadiis/hooyadeed, waa halka soomaalidu ka jeceshahay ina hebel ama ina´hebel oo gabar ah, laakiin haddii kunyada aan soo sheegay oo ay carabtu jeclayd, Islaamkuna sunneeyay ma lagu kaaftoomi karaa haddaan la aqoon abuugaas ama ummudaas haddii aan la helin aqoon dhamays tiran oo ah mid haybeed, mid dhaqan iyo akhlaaqeed iyo waliba mid caqiidaba, waxay ila tahay in qof walba oo aqoon leh mid diineed iyo mid kaleba in ay jawaabtu tahay maya laguma kaaf toomi karo.

Waxaa intaa ka sii daran waxay ka warramayaan taariikh waxayna oranayaan anigu goob-joog ma ahayne saas ayaa warku igu soo gaaray, haddaan khaldanahayna waa lay sixi karaa, hadalkaas waxaa yiraahda dad badan oo nooca aan ka warramaya ah waxaase la yiri mayd maxaa u dambeeyay saa la yeen kaas la sii sido bal oraahdaan ka eega awga isku naanaysay Abu-Ibraahim ee leh qormada uu ugu gar naqayo Culimo uu u kala bixiyay Culimada Al-shabaab iyo Culimada Al-ictisaam, oo waa yaabe haddii aanay hubin warka ay sheegayaan may soo hubsadaan illeyn Hubsiino hal baa la siistaaye, (كفى بالمرء إثما أن يقول بكل ما سمع) waa oraah laga soo guuriyay Nabigeenna Muxamad ah Salawaatullaahi wa salaamuhu calayhi, macnaheeduna yahay waxaa qofka dambi ugu filan inuu sheego wax walba oo uu maqlo, waxa aanse is leeyahay waxaanu waa baroortu orgiga ka wayn, una malayn maayo  xitaa haddii la saxo in qaarkood ay qaadanayaan.

Sidoo kale waxa ugu horreeya ee ay duminayaan waa Culimadii laga soo aflaxay ee dadka soomaalida ah baray Tawxiidka, ku dhaqanka Qur’aanka iyo Sunnaha, Xijaabka, Akhlaaqda toosan iyo u hardanka in loo hardamo soo celinta ku dhaqanka Shareecada Islaamka, gaar ahaan waxay aad ugu dadaalaan inay maryaha ka dhigaan madarasada Salafiga ah Culimadeeda.

Waa yaabe waxay wax walba ka dhalaalinayaan cayda culimada. Waa yaab iyo amakaag markaad akhridid iyagoo mareegahooda ku soo qoraya “gaal fahmay dhagarta lagu hayo muslimiinta iyo Culimada Ictisaam oo gaalada wali daba ordaya”, waxa aan anigu u qaatay in ay tahay hawl ay ka wada shaqaynayaan qofaf, kooxo iyo dawlado, maxaa yeelay kuwaan aan ka hadlayo iyo Gaalada kuwooda sameeya ra’yiga waxay isku waafqsan yihiin in madarasada Salafiga ah ama waxa ay ku naanayseen wahaabiisimka in ay isku si ula wada dagaallamaan.

Waa yaabe maxaa isku hawl ka dhigay ayagoo isu muujinaya inay dirirsan yihiin! bal adba, hadii aysan ahayn sidii ninkii habartu lagaddey ee yiri anoo gunti xun, meeshoo sibsib ahayd iyo habartoo sinsaaryo taqaannay ayaa kulmaye habartu ima lagaddeen, hadda gaaladii oo wahaabiisimka la dirirsan iyo abuuyada oo wahaabiisimka mujaahidiinta ka difaacaya ayaa kulmay malaha.

Intaba waxaa igala yaab badan Abuuyadu iyagoo Halkable miiran ah ayay suugaan isla soo mutuxaan ay gabay u wada baxsheen bal dhagayso mid yiri saar baan tirinayaa laakiin bayd toosani uusan ku jirin marka laga reebo baydka rakaadda ah ama dhextaalka ee ah ma maqasheen maalmahaan, ma aragtay Abuu-Faadumo oo isna yiri tixbaan tirinayaa mise waa mid jaban iyo mid jiis ah, laakiin Cubtan ayaa intay samada ka keentay laf dhabar, biixi iyo addin is dhaaf ah jabisay, waxaa laga yaabaa in lays waydiiyo maxaa loola  jeedaa Halkable, Halkable waa eray soomaali guun ah ka haray oo ah kan aan maanso ruugga ahayn laakiin is ka dhiga maansayahan birta calashaday.

Illeen af laba daan lihi hadal kama daalo, waxaa saacad walba la soo qoryaa ama giraan lagu soo qabanayaa hadal aan nuxur lahayn oo iga gee ah, laakiin loo ekaysiinayo loo qaateen inta loo sameeyo cinwaan dhiigu ka da’yo, waxaa lagu soo cayiliyaa war aan la hubin mid been ah oo iska cad haddii aynaan is yeelyeelayn waa wax qof walba oo caqli in yar ka lihi uu garan karo laakiin waxaad mooddaa in aynu noqonay dhagaystayaal iyo waliba akhristyaal diimoon oo ah mooganayaal aan dareen iyo dadnimo lagu ogayn, waayo Abuuyada aan la hayb aqoon iyo Culimada waawayn ee aynu cilmiga ka baranay ee hebellada  aad wada taqaanaan ah ayaynu u nahay dhexdhexaad amaba Abuuyada aynaan aqoon tolow ma caddaan baa mise waa madow ayaynuba la safanahay.

Garta abuuyadu fureen

Gorfaynaayaan ilmuhu

Gabgabta iyo orodka iyo

Hadba geed fuulka iyo

Garnaqsiga kali ahaan

Go’aankay gaarayaan

Gargayrtay caayayaan

Ma gar bay idin la tahay?

Anaa gaylamahayoo

Diintana gargaarayoo

Gaalada hor jooga oo

Gaashaan aan jabin marnaba

Waxaan ahay geesi wayn

Muslinkii i gees marana

Inaan gawracahayoo

Unuunkana aan goyn

Masjidkaba haba galee

Akhyaareey waa gamuur

Ogow mana aan galdi’in

Ma gar bay idin la tahay?

Culimadii waa gaftoo

Dhulkay wada  gooshayaan

Qamiisyay gashan yihiin

Mana gaagaab sadaan

Gaaladay jecel yihiin

Annagana gaaladaa

Garaamahayaga qabtoo

Gurboodkana noo hayoo

Guryo wacan noo dhigoo

Gacal bay noo yihiin

Mana aanaan gafine

Gar baannu ku taagan nahay

Ma gar bay idin la tahay?

La soco qormada xigta.

Murriyo Cali Max’ud

murriyo2@hotmail.com

Boosaaso Somaaliya

Shiikh Cabdullaahi Baasha ayaa baaq u jeeiyey Madaxda S/lland iyo salaadiinta waxaan uu ugu baaqay in dagaalka la joojiyo oo wixii khilaaf ah lagu xaliyo nabad , Dhinac kale dadweyanah ku nool S/lland iyo degaanka Buuhoodle ayuu shiikhu ugu baaqay in ay iska ilaali yaan cid walba oo ka dhex abuuraysa dagaal fidno ah oo lagu mudanayo Naar.

Markii Salaadii Jimce ay dhamaatay ayaa Shiikh Cali Warsame oo tacliiqiyey khudabadii Jimce waxaa uu ku celiyey in aysan u baananay in dad muslin ah ay dhexdooda ka dagaalamaan isagoo Shiikhu uu sheegay in uu u soo joogay dagaalo dhowr ah oo lagu tilmaamay  jihaad oo ka dhexdhacay beelaha arrinkaas oo uu ku tilmaamay wax aan waafaqsanayn diinta Islaamka.

Shiikh Cali Warsame oo ka mid ah culimada waaweyn ee dalka Soomaaliya ayaa ugu baaqay dhamaan Madaxda dowllada S/lland  iyo  Salaadiinta beelaha in la joojiyo dagaalka iyo colaada ka aloosan degaanka Buuhoodle ee Gobolka Cayn,Shiikh Cali warsame ayaa dhalin yarada uga digay in naftooda ay ku bixiyaan wax ay ku mutaysanayaan Naar iyo in ay ka fogaadaan dagaalada ku salaysan qabiil ee u dhexeeya dadka Soomaaliyeed dagaaladaas oo Shiikh Cali Warsame ku tilmaamay kuwa fidno ah oo la iskaga horkeenayo dadka ehelka iyo xigaalka wadaaga.

Shiilkh Cali Warsame ayaa sheegay in ay jiraan dad markii uu dagaal dhaco markii si xamaasad ah ku gala oo ha dhowna ogaada in khasaaraha ka dhashay dagalka uu saamayn weyn ku yeesho ka dib markii dad badan ay ku dhintaan hanti badana ay ku burburto sidaa darteed aýaa Shiikhu waxaa ku waaniyey dadweynaha in ay iska ilaaliyaan dagaalada qabiilka ah ,Shiikh Cali Warsame ayaa sheegay in uu u soo joogay asagoo wiil yar ah dagaalo qabiil oo beelo u dhexeeya kuwaas oo dhaliyey khasaaro fara badan oo naf iyo maalba lahaa.

Culim,udiinka ku nool S/lland ayaa si wada jir ah uga digay dagaalka ka soo cusuboonaaday degmada Buuhoodle waxaana ay ku baaqeen in colaada jirta lagu dhameeyo wada hadal iyo in Salaadiinta ,waxgarada iyo culimaduna ay u istagaanaa siddii wax looga qaban lahaa colaad aas foosha xun.

Hoos Ka Dhageyso Dardaarankii Sheekh Cali Warsame  Xafidahulaah

Sh. Cali Warsame

Somalimirror.com/halgan.net

FG: Waxaa jirey qoraal maamulka guud ee jamaacadu u qaybiyey maamullada jamaacada ee dalka iyo dibadda 21kii Feb 2006 oo ahayd seddex beri ka dib markuu dagaalku qarxay; si loogu gudbiya xubnaha jamaacada, dadweynahana loogu wacyigaliyo. Haddii aan qoraalkaas helo waan soo galin doonaa, in shaa’ Allaah.

Sh. Axmed C/samad

Qoraalkii waa kan:

 بسم الله الرحمن الرحيم

warbixin kooban iyo soo jeedin

Salaamun calaykum

Salaan ka dib walaalayaal waxaan idiin rajaynaynaa idinka, ahalka iyo walaalahaba khayr, annaguna – Alle ayaa mahad lehe – aad baan u ladan nahay.

Walaalayaal qoraalkaan waxaan idiinku soo gudbinaynaa warbixin ku saabsan dhacdooyinkii Muqdisho labadii usbuuc ee la soo dhaafay, ka dibna waxaan soo jeedinaynaa talooyin ku aaddan arrimahaas.

Warbixin:

Maalintii sabtida ee 18/02/06 ayaa lagaga dhawaaqay deegaanka Dayniile isbahaysi loogu magacdaray Isbahaysiga Nabadda iyo La dagaallanka Argagaixisada oo ay xubno ka yihiin toban nin oo sagaal ka mid ah la shaaciyay magacyadooda, waxaana ka mid ahaa:

1.     Max’ed Qanyare Afrax (wasiirka amniga qaranka)

2.      Muuse Suudi Yalaxaw (wasiirka ganacsiga)

3.      Cumar Filish (wasiirka diinta iyo awqaafta)

4.     Xaaraan ku naax (wasiirka dhaqan celinta maleeshiyada)

5.      Bashiir Raage ( ganacsade xiriir weyn la leh hay’adaha sirdoonka gaalada)

6.     Cabdi waal (oo ka mid ah raga dadka gaalada u dhoofin jiray, kuna tiirsan Qanyare)

7.      C/rashiid Ilqayte (ganacsade). Waxaa kale oo ku jira laba nin oo midna yahay Abgaal, kan kalena Sacad oo aan ahayn dad caan ah. Ka dib waxaa si deg deg ah ugu biiray Maxamed Dheere (guddoomiyaha Jawhar) oo isagu naqdi kulul u jeediyay nimankaas markii hore, ka dibna jeediyay hadal ayidaad iyo kala qaybgal ah, taas oo loo fahmay in amar sare u yimid.

Cidda ay la dirirayaan waxay ku sheegeen:

1.     Maxaakimta islaamiga ah

2.      dadka doonaya in ay dalka ku soo rogaan xukunka shareecada islaamka

3.      argagixiso shisheeye ah oo ku dhuumaalaysanaya Muqdisho

4.     dadka qarinaya nimanka argagixisada ah.

5.      niman ku soo tababartay dibadda oo argagixiso ah

6.      nimanka afka duubta oo dadka saraakiisha iyo aqoonyahanka ah dila

7.      nimanka WAHAABIYADA ah oo iyagu la yimid manhaj ka soo horjeeda kan soomaalidu haysato oo ah Shaaficiya suufiyo ah

8.      mar kale waxay sheegeen in ay la dagaallameen ONLF iyo Oromo

Isla maalintii lagu dhawaaqay isbahaysiga ayaa lagu soo qaaday duullaan fadhiyo ay lahaayeen ciidamada maxkamadaha islaamiga ah. Ka dib waxaa halkaa ka qarxay dagaal dhexmaray labada dhinac oo si buuxda loogaga adkaaday isbahaysigii duullaanka soo qaaday dhinac millatari iyo dhinac siyaasadeedba. Waxaa ka dhashay dagaalkaas in uu xirmo garoonkii diyaaradaha Dayniile oo uu haystay Max’ed Qanyare, laguna durko deegaanadii ay joogeen isaga iyo Cabdi waal. Dagaalkaas waxaa si buuxda uga qayb qaatay bulshadii ku dhaqnayd Muqdisho gaar ahaan dadkii ehlu diinka ahaa oo xiray waddooyinkii, lana istaagay qoryo si aan gurmadka isbahaysigu isugu gudbin, waxay kale oo mawqifkooda ku muujiyeen xamaas, kaalmo, xagga ciidankana dad badan oo mutadawiciin ah ayaa goobihii soo dhoobtay. Waxaa Rabbi dadka tusay cawradooda, waxaa kale oo jabkooda ka qayb qaatay qalabka warbaahinta oo si wacan ceebohooda u soo bandhigay, waxaana ka hadlayay arrimahaas Culimada, siyaasiyiinta iyo aqoonyahanka kalaba.

Asbaabta keentay in sidaa looga horyimaado nimanka waxaa ka mid ahaa:

1.     Iyagoo si cad u sheegay in ay la dirirayaan diinta iyo dadkeeda, isla markaana bilaabay duullaan hubaysan iyo duqayn ku wajahan magaalada.

2.     iyaga oo aan awalba la jeclayn.

3.     cidda lala dirirayo oo ahayd maxkamadihii amniga ka shaqaynayay.

4.     iyadoo isbahaysiga ay ka maqan yihiin rag muhiim ah oo ay ahayd in QANDARAASKA wax laga siiyo, sida Caato, Xuseen Caydiid iyo Gen. Galaal oo iyaguna mawqif adag ka istaagay isbahaysiga. Maxaa yeelay haddii diin la dirir kaliya wuxu yihiin maxaa annaga nalooka booday.

5.     iyada oo qabaa’ilka Habar gidir u fahmeen in isbahaysiga loo samaystay in iyaga lagula diriro, taas oo keentay in ay si weyn uga hor yimaadaan is bahaysiga.

6.     iyada oo duullaanka lagu soo qaaday deegaanka Habar gidir degto, taas oo keentay in ay caddaato tuhmadii ahayd in iyaga iyo diinta loo wada jeedo, illeyn haddii dagaalku diin kaliya yahay may xaafadaha ay haystaan ka bilaabaan.

Waxaa soo baxay in qabiilka Murusade oo deegaankooda laga soo qaaday duullaanka ay iyaguna u qaataan in dagaalakaan ay Habar gidir ku qabsanayso deegaankooda iyo hubkooda; sidaa darteed waxay u gurmadeen Qanyare ka dib markii la jabiyay ciidankii isbahaysiga. Waxay kale oo ka dalbadeen Midawga maxaakimta in dagaalka la joojiyo; maxaa yeelay waxaa ku baaba’aya, kuna barakacaya dadka rayadka ah. Waxay kale oo sheegeen in aysan taageersanayn isbahaysiga, isla markaana aysan ka reebi karin Qanyare isbahaysigiisa, isna uusan oggolayn in uu la xaajaysto maxaakimta, laakiin odayaashu waxay ballanqaadayaan in aan deegaankooda mar kale laga soo weerarin, ugu dambayntiina sidaas ayaa dagaalkii lagu joojiyay iyadoo la ilaalinayo danta guud iyo dareenka qoyskaas. Waxaa kale oo aad u muuqday in qabiilka Habargidir gaar ahaan Cayr si buuxda ugu jiro dagaalka iyagoo la saftay maxaakimta, waxaana ka yimid Kismaayo iyo inta ka sokaysa gurmad ciidan oo Cayr ah, taas oo keentay in dad badani ku doodaan in dagaalku mid qabiil yahay, waxaase si cad u beeniyay arrintaas labadii dhinac ee dagaalku dhex maray (maxkamadaha iyo isbahaysiga), sidaas oo ay tahay ayaa maxkamadda Murusade sheegtay in aysan wax lug ah ku lahayn dagaalka, uuna yahay mid la marin habaabiyay isniintii ka dib oo ujeeddoooyin kale lagu wato (Fiqi tolki kama janno tago), waxaanse filayaa in aysan saamayn weyn ku yeelan bulshada.

Waxyaabaha kale ee ay tahay in la soo qaado waxaa ka mid ah in ay maxkamadaha ku daaban yihiin dad kale oo ay is hayaan qolayaha isbahaysiga, sida X. Abuukar Cumar Caddaan oo Bashiir Raage uu ka qabsaday hub iyo fadhiyo uu ku lahaa dariiqa dekadda Ceel-macaan. Waxaa kale oo ka mid ah Yuusuf Indha cadde iyo Cayr-ka kale oo doonaya in ay difaacdaan gobolka Sh/hoose gaar ahaan airport-ka Balli doogle oo wararka qaar sheegayaan in isbahaysigu doonayo in uu ka qabsado intaba, sidaa darteed waxaa muuqata in dagaalku si ballaaran u soccon doono, ayna isu hub uruursanayaan labada dhinacba.

Wararka qaar waxay sheegayaan in ay madaxda isbahaysigu u amababaxayaan Adis ababa, hadda ka horna waxaa u yimid saraakiil xabashi ah, waxaa kale oo si is daba joog ah u imaanaya qaar ak mid ah hay’adaha sirdoonka ee gaalada, magaaladana waxaa dul heehaabaya dayuurado, inta badan maalinta jimcaha ah yimaada, dadka qaarkoodna ay u fasirayaan in uu xilligaas joogo madaxa ciidanka Maraykanka ee Geeska Afrika .

Xagga mawaaqifta aan ka istaagnay dhacdooyinkaan:

1.     In cadawgeennu yahay Gaalada oo isku dayaysa inay bulshada muslinka ah iyo diinteeda waxyeelayso, ayna adeegsanayso wasiilo kasta oo ay ku gaarayso arrintaas oo ay ka mid tahay in ay adeegsato dad calooshood u shaqaystayaal ah oo guushooda iyo guul darradooduba iyaga u noqonayso guul.

2.     In isbahaysigaani yahay mid u adeegaya cadawgaas, waxa socdana uu yahay XARBI BIL WAKAALA oo ay duullaankaan ku matalayaan Gaalada ay Qandaraaska ka qaateen.

3.     In aysan xikmad ahayn in aynu dagaal ku dhammaano iyada oo cadawgii aan waxba gaarin ee uu ina daawanayo.

4.     Sidoo kale in aysan xikmad ahayn in aynu isku baaba’no dad wax ma garato ah oo Qandaraaslayaashu soo uruursadeen, ugu dambayntana ay gaaladu isku jimlaynayso inta ka dhimata labada dhinac.

5.     In ay guul darro weyn inaku tahay in aynu isku dhammaano dadkii aynu iyaga cadawga ka horgayn lahayn.

6.     In ay lagama maarmaan tahay in la hor istaago duullaanka gaalada loogu adeegayo oo bareerka ah af iyo addinba, laakiin ay lagama maarmaan tahay in loo dhaqmo ( see xeego loo xagtaa ilakana ku nabad galaan).

7.     Sidaa darteed waxaan ku tashanay in la qaado tillaabooyinkaan:

a)    in laga shaqeeyo sidii dagaalka loo joojin lahaa, oo cid kasta oo lug ku leh loogu qancin lahaa arrintaas.

b)    In aannu samayno duruus iyo baraamij ka baxaysa idaacadaha oo aan ku wacyigalinayno bulshada oo ay ka mid yihiin Maxaakimta, qabaa’ilka, Mooryaanta dagaalamaysa iyo kuwa galay isbahaysiga la dagaalanka argagixisada.

c)     In aan tafniidino shubhooyinka iyo sheegashooyinka isbahaysigaas ku gabbanayo, dadkana loo tawjiihiyo si waafaqsan sharciga iyo maslaxaddooda.

d)    In la siiyo maxaakimta iyo dadka kale oo ku hawlan arrimahaan talooyin iyo taageero kalaba oo macnawi u badan.

e)     In looga digo bulshada dhagarta loo maleegayo, loona muujiyo khataraha soo fool leh iyo meelaha dadka laga dagi karo ee ay tahay in la iska awdo.

8.     Mustaqbalka sidii laga yeeli lahaa hawlahaan oo kale gaar ahaan deegaanadaan waxaan la sugaynay in ay isu yimaadaan duqow badan oo qaar ku mashquuleen GURMADkii abaaraha, qaarna safaro jireen, kulankaas ka dibna waxaa la soo saari doonaa sida loola dhaqmayo arrimahaan oo kale.

9.     Waxaan u soo jeedinaynaa maamulada mandiqadaha iyo aqaaliimta:

a)    in ay qaadaan tillabooyin ay kaga gaashaamanayaan dhacdooyinka noocaan oo kale ah illeyn qaylo warmo kama tunmaane.

b)     Waxaan u soo jeedinaynaa manaadiqdu in ay si rasmi ah u caddeeyaan mawaaqiftooda ku aaddan waxyaabaha noocaan oo kale ah, taas oo looga hortagayo in dad aan inala talo ahayn ku dhaqaaqaan falal aan sharciga ama maslaxadda waafaqsanayn dabadeedna loo saariyo dacwadeenna wax aysan lug ku lahayn.

c)      In dadweynaha la wacyigaliyo, dhalinyarda iyo dumarkana la siiyo wacyigalin gaar ah oo ku aaddan arrimahaan, loona sharxo mawqifka rasmiga ah ee aynu ka leenahay. Sidoo kale in bulshada la tuso xumaanta falalkaas.

d)    in la hubiyo dhaqdhaqaaqyada laga dhex samaynayo dhalinyarada saxwada, lana joojiyo wixii aan waafaqsanayn sharciga iyo maslaxadda diinta iyo dadka.

e)     In dhalinyarada dacwada looga digo dad ku soo dhex dhuunta oo muuqaalkooda isu yeela, ka dibna fuliya ama ka dhaadhiciya shabaabka waxyaabo u adeegaya cadawga ummadda iyo diinteeda.

f)      In aad loogu adkeeyo dadka in ay ka dambeeyaan kuna kalsoonaadaan culimada, aysanna ku dhaqaaqin wax ficil ah oo raad ku yeelan kara dacwada iyo maslaxada bulshada iyagoon talo ka haysan culimada.

g)    In aan culimada iyo hoggaanka dacwadu iska indha tirin dhacdooyinka khuseeya diinta iyo bulshada, haddii ay sida xaqa waafaqsan iyagu dadka u sheegi waayaanna dad kale ayaa si qaldan ugu fasiraya dhacdooyinka.

10.                         In ay ku talagalaan masuuliyiinta dacwadu in guusha laga gaaray dagaalka ay soo qaadeen kuwa cumalada ahi ay keeni karto in dhallinyaro xamaasaysani qaadato talo ah meel kasta oo ay joogaan aynu sidaa oo kale yeelno oo ay markaas khalal amni ah u gaystaan bulshada muslinka ah.

11.                         In si wanaagsan looga dhaadhiciyo duqowda, maamulka iyo waxgaradka dalka waxa aan doonayno, mawaaqifteena ku aaddan arrimahaan oo kale, laguna wacyigaliyo sidii ay isaga ilaalin lahaayeen in loo adeegsado sida kuwa Xamar jooga.

Waxaan codsanaynaa in naloo soo gudbiyo wixii talooyin ah, ducadana ha naloo badiyo, idinkana waxaan idiin rajaynaynaa khayr oo dhan. Marka kulanka aan qabanona waan idan la soo socodsiinaynaa ajandayaasha, idinkoo nagu saacidi doona talo iyo waxqabadba.

Xafiiska guud ee maamulka jamaacada Ictisaam

Muqdisho 04/03/2006

Wafdiga matalaya Daalibaan ayaa ka kooban shan xubnood oo ogolaansho iyo awood buuxda u heysta inay wadahadal la galaan dowladda Mareykanka, kuwaas oo luqada Ingiriisigana si wanaagsan u yaqaan.

Afhayeen u hadlay ku xigeenka madaxweynaha Afgaanistaan ayaa sheegay in aysan xog rasmi ah ka heyn booqashada ay xubnaha xarakada halkaa ku tageen iyo wadahadalka ay la galayaan dowladda Mareaykanka, hase yeeshee waxaa ujeeddada ay madaxda Daalibaan Dooxa u tageen caddeeyay afhayeen xarakadu leedahay, taasoo u ku sheegay inay wadahal la yeeshaan dowladda Maraykanka.

Waxaa la sheegay in dowladda Maraykanka, Jarmalka iyo Qadar ay kal hore isku waafaqeen in xarakada Daalibaan ay xafiis ka furato Dooxa, xilligaas oo lagu jiray kulan ka dhacay magaalada Bonn ee dalka Jarmalka oo ku beegnaa bishii 12aad ee sanadkii lasoo dhaafay.

Go’aanka saddexdaa dowladood isla gaareen ayaa waxaa soo dhoweeyay xukuumadda Afgaanistaan iyo xarakada Daalibaan labadaba.

isha warkan: islamtoday.net

Mahad idilkeed Allaah ayaa iska leh, nabadgelyo iyo naxariisna nabigeena Allaah dushiisa ha yeelo. Waxaan shaki ku jirin in qof kasta oo dareen Islaamnimo ku jirto uu dareemay xanuun aan la soo koobi karin dilkii dhagar qabayaashu u gaysteen Dr.Sh.Axmed Xaaji C/raxmaan  Ilaahay janatul firdows al aclaa ha geeyee.

Waxaa sidoo kale dhib weyn oo nagu taagan noqotay aflaagaddada aan loo aabayeelin oo loo gaysanayo culumadeenna Ilaahay ha noo xifdiyee meel kasta oo ay joogaan.

Runtii dadkaan shaqada ka dhigtay culumada waxaan ku arkay in badan oo ka mid ah been aan meel loogu soo gabban. Waxay u dhaqmayaan ayaad mooddaa Ilaahay ayaa xaalka oge sidii qof aysan xisaabtaba ugu jirin aakhiro iyo cabsideeda.

Waxaan la yaabay sida ay nashaadka ugu leeyihiin internetka dhexdiisa ayagoo la baxaya magacyo aan kuwooda ahayn.

Dhacdo la yaab leh ayaan waxaan ku arkay mareegta aadka hadda loo isticmaalo oo facebook, waxay ahayd walaal ayaa wuxuu soo galiyay muxaadaro maqal iyo muuqaal ah oo qiima badan oo uu soo jeedinayo Sh.Maxamad Cabdi Umal xafidahullaah oo ka hadlaysa al walaa’ wal baraa’.  Nin ayaa markaas cay ugu dhaqaaqay sheekhii oo ku leh walaalkii noo soo galiyay khayrkaas war ka saar waxa meesha asagoo isticmaalaya hadallo aflagaaddo ah oo aanan iminka jeclayn dib u qoridooda. Aad ayaan runtii uga xanaaqay waana is hayn waayay oo waxaan usoo qoray hadal runtii habaar ah oo sidaan ahaa”Ilaahay waxaan ka baryaynaa ninkaas Abuu la baxayow in Ilaahay musiibo kaa Muujiyo adiga iyo waxa kula fikirka ah haduusan hanuun la doonin, kollay waxaad ka mid tahay kuwii dilay Dr.Axmed xaaji Abdiraxmaan, sheekh Umalna sidaas oo kale ayaad la jeclaan lahayd. Ilaahow noo xifdi sheek Maxmad Macalin Abdi Umal cilmigiisana nagu anfac. Ilaahow qofka muslimka iyo Islaamka xumaan la doona naftiisa ku mashquuli oo musiibo dag daga ka muuji, aamiin “.

Waxaan kale oo aan ku arkay kuwo sidoo kale culimada aflagaadaynaya oo ku tilmaamay culumaa’u suu’, waan u naseexeeyay, waxayse iigu jawaabeen maxaa daba dhigay mujaahidiinta, oo ay u hilmaansan yihiin gaalada dadka laynaysa oo diyaaradaha ku garaacaysa? Waxaan ku iri Culumadu dadka way u naseexaynayaan oo khaladaadkooda ayay sheegayaan maadama ay Muslim yihiin  oo hadana khaladaad badanna ka galay Muslimkii kale. Waxay Culimadu  ogyihiin in mar kastaba gaal aan khayr laga filayn, balse waxaa la yaab ku noqotay nin Muslim ah oo Muslim kale hagar daamaynaya.

Nin kale oo dhalin yaro ah ayaan si toos ah u wada hadalnay anoo dan ka lahaa, markaas ayuu igu furay mashruuc ah anigu waa necbahay dadka mujaahidiinta neceb asagoo runtii ka baxay wixii aan markaas ka wada hadlaynay oo ila aaday wax aan meesha oolin. Waxaan markaas iska hilmaamay dantii aan ka lahaa oo waxaan go’aansaday inaan tan kala hadlo danta aan ka lahaana ay meesha ku baaba’do.

Waxaan ku iri nimankaas aad sheegayso khaladaad badan ayaa lagu hayaa ee ka warran?

wuxuu iigu jawaabay oo muxuu yahay?

waxaan ku iri qof hal meel ku dilay dad boqol ku dhawaada oo Muslim ah bal ka warran see kula yahay?

Wuxuu ku jawaabay qof walba niyaddiisa ayaa lagu soo bixin, balse ka warran ayuu yiri kufrul acyaan?  

Waxaan ku iri horta anigu fatwo ma bixiyo oo aqoonteeda ma gaarin adiguna ma lihid aqoonteeda oo waa arrin culumadu ka jawaabi karto, tan kale  waa run oo qof walba Allaah niyadiisuu kusoo bixin laakiin ka warran kii asagu gaystay dilkaas?  

Wuxuu yiri waa Mujaahid. Ka warran ayaan ku iri nimankaas hadday Dr.Axmed Xaaji C/raxmaan dileen?

Wuxuu igu yiri ma jirto, waxaan ku iri Beeshii sheekhu ka dhashay oo aniga iyo adiguba aan ka dhalanay waxay soo saareen cadayn ay ku cadaynayaa in nimankaas ka dambeeyeen.

Wuxuu igu yiri waa laga soo jawaabay.

Waxaan ku iri qoraal marka la soo qorayo oo la isku bari yeelayo waa inay soo qortaa cidii lagu eedeeyay ee qoraal aan saxiix lahayn oo qof qoray aan la aqoon ayuu ahaa.

Wuxuu igu yiri rumaysan mayno oo waa wax uu isku soo uruuriyay Axmed C/samad oo uu ka wado Sh.Axmed C/samad C/lle xafidahullaah.

Waxaan ku iri oo ma taqaanaa? waa ogaa inuusan waligiis arag oo uusan xataa hadda ka hor maqal.

Wuxuu ku jawaabay haa dad ayaa iiga sheekeeyay.

Waxaan ku iri , qof aadan aqoon see ilaa heerkaas u gaarsiin kartaa?

Wuxu igu yiri qoraal baa jira uu ku soo qoray halgan.net oo uu ku leeyahay maanta waa fursade hadaan reer ictisaam nahay aan dilka sheekha saarno nimankaas(Ashabaab).

Waxaan ugu jawaabay Sh.Axmed maqaalladiisa waan akhriyaa tan iyo xiligii uu bilaabay, hadana wax arintaas ku saabsan halgan kuma jiraan oo anaa og. Waxay ka mid ahaayeen asaga iyo Dr.A/razaaq Maxamuud Takar Ilaahay ha dhowree raggii yiri dilkii sheekha Ilaahay baa oge yaan lagu dagdagin in meel la isaga tuuro, anoo markaas ka waday inuusan xataa qorin xilligaas maqaal nimankaas toos ugu eedaynaya dilka sheekha.

Markuu ogaaday inaan akhriyo maqaaladiisa ayuu yiri sabqu lisaan ayuu ahaa(carrabkaa iga xaday) ee waxaan ka waday email ayuu kusoo qoray, waxaan ku iri email macna maleh oo inta magacaaga wax lagu samaysto ayaa la iska kaa dhigi karaa.

Ugu dambayn ninkaas wuu aamusay oo wuxuu ku hadlo ayuu waayay.

Hadaan usoo noqdo ujeedka qoraalkayga, dadkaani waa dad maanta meel kasta jooga oo maangaabnimo badan hayso. Nin saaxiibkay ah ayaa wuxuu ii sheegay in Shariif Cabdinuur xafidahullaah wiil yar oo aflaagaaddadiisa meel kasta la taagnaan jiray uu hadda wadamadan galbeedka khamriga ku cabo.

Marka dhibka Culumada sharaf lagu gaari mayee waxay ku dhaxalsiin dullinimo iyo habow. Waayo marka aad qof Culuma ah aad dhibayso oo aad wax ka sheegayso ogow in arintaas aysan ku koobnaanayn isaga kaliya ee ay ugudbayso risaalada uu wado.

Ilaahay kaa yeeli mayo marka qof risaaladiisii u khidmaynaya inaad dulmintiisa ku guulaysato, ayaamo ayaad iska had hadli kadibna Allaah ayaa ku qaban hadaadan ka toobad keenin.

Labo qolo ayaa Allaah dagaal u iclaamsaday, qolo waa kuwa ribada cuna oo uu quraanka ku sheegay. Qolada kale waa kuwa la colaytama awliyada Ilaahay, Awliyo wuxuu Alle ku tilmaamay” Kuwii Allaah rumeeyay islamarkaasna ka cabsada” aayad kale ayuu Alle ku tilmaamay”Waxaa Allaah ka cabsada oo kaliya adoomadiisa cilmiga leh” Marka waxaan dhihi lahaa nimankaas war sharaf ku gaari maysaan aflagaaddada iyo dhibka culumadee Ilaahay ka cabsada oo usoo toobad keena.

Wallaahi waxaan marag ka ahay oo aan anigu arkay in wiil kasta oo culumada ku ad adkaa uu ku dambeeyay meel xun oo aan la mahadin.  Waxaan ku noolahay Minneapolis, gabar aan adeer u ahay oo ka mid ah gabdhaha diinta ka barta oo ku xiran Masjidka Abuubakar Assidiiq ee Minneapolis, ayaan habeen ka sheekaysanay Sh.C/raxmaan Sh.Cumar xafidahullaah oo ah sheekhayaga Minneapolis, waxaan u sheegay inaan muxaadaro ka dhagaysan jiray waagii barisamaadkii wadankeennii, waxay la yaabtay hadalkaygii oo aad ayay ugu faraxday waayo dad beenlow yaala ayaa ka siiyay sheekha warbixin khaldan.

Waxaan gabadhaas siday ufaraxday soo xusuustay, maalin Rasuulku scw uu ku farxay ninkii firsooca yaqaanay oo Zeyd ibnu Xaarith iyo Usaama ibnu Zeyd yiri allay lehe Labadaan gomadood way kala ahaadeen. Kuwaas Culumada dhibaya meel xillay ku dambayn doonaan Ilaahay idankiis haduusan khayr la doonin.

Gabagabadii, Dhibka inaku dhacay ee dilka Sheekheennii runtii waa mid xanuun leh balse aan rajaynayo in nasri xagga Rabbi uu ka dambayn doono Ilaahay idankiisa.

Waxaa waxyaalaha aad aan  u dareemay ay ahayd inay soo celisay jacaylkii culumada iyo dadka dacwada loo hayay ee waayo waayo oo boorka laga jafay. Waxaan ku toosnay baraarujin iyo qayladhaan is qabsatay aduunka guudkiisa, taas oo hurdada ka toosisay intayadii hurdada dheer gashay oo dib ugu soo celisay la rafiiqa Culumada iyo dadka diinta jecel.

Khasaarase wuxuu haystaa kuwa meesha looga tagay oo ku caasiyay culumadii la rabay maanta inay u khidmeeyaan oo ay agjoogooda Ilaahay ugu dhawaadaan.

Waxaan ugu dambayntii caddaynayaa in wixii aan asiibay Ilaahay mahadeeda leeyahay, wixii aan gafayna waa naftayda iyo shaydaan oo Ilaahay ayaan ka dambi dhaaf weydiisanayaa. Sidoo kale diyaar ayaan u ahay in la saxo khalad kasta oo ku jira maqaalkaygan.

Abdinasir Ahmed  Aden ( Garweyne)

Minneapolis,Minnesota

contact @:abdinasir-1@hotmail.com

Sheekh C/qaadir Nuur Faarax
Sheekh Ahmed Cabdi Samed
Sheekh Cabdi Qani Qorane

Culimada ayaa waxay ka hadleen mawaadiic kala duwan iyaga oo ka haqab tiray jaaliyada Soomaaliyeed ee ku nool qurbaha oo si Live ah nadwada Culimada ugala socday qolka Somali Islamic al-Taqwa Nework iyo qolka 114  ee  Tele conference-ka USA / Canada

Muxaadardii ugu horeysay ayaa waxaa galay Fadiilat Sheekh Al-waalid Cabdul Qaadir Nuur Faarax waxaan uu Sheekhu aad ugu dheeraaday cabsida Alle iyo in Soomaalida ay Alle u laabtaan kana baxaan qabiileysiga iyo kooxeysiga .

Sheekh Al-Waalid C/qaadir Nuur Faarax ayaa kula dardaarmay  in laga shaqeeyo walaaltinimada iyo danta guud ee Ummada Soomaaliyeed oo ay maanta ku habsatay dhibaatooyin badan.

Sheekh Al-waalid  Cabdul qaadir Nuur Faarax ayaa mahad celin iyo duco u gudbiyey walaalaha Maamula qolka Somali Islamic al-Taqwa Nework iyo qolka 114  ee  Tele conderenceka USA / Canada kuwaas oo u taagan fidinta iyo wacyi galin dadka ku soo qaxay dhulalka gaalada .

Halkan ka dhageyso muxaadaradii Sh. C/Qaadir Nuur Faarax

Dardaaran waalid

Muxaadarda labaad ayaa waxaa galay Sheekh Axmed CabdiSamed wuxuuna ka hadlay waxyaabaha ay gaar la tahay diinta Islaamka wuxuuna Sheekh Axmed Cabdi samed aad ugu dheeraaday wanaaga Islaamka iyo sida Islaamka uu kaamil u yahay oo uu alle noogu nimceeyey.

Halkan ka dhageyso muxaadaradii Sh. Axmed C/samad

Khasaa’ista Islaamka

Muxaadaradii 3aaad ayaa waxaa isana galay Sheekh Cabdiqani Qorane waxaana uu ka hadlay tilmaamaha lagu yaqaan khawaarijtii hore iyo tan danbe ee casriga ah wuxuuna Sheekh Cabdi qani faahfaahin ka bixiyey khatarta Khawaarijta iyo sida ay u kala dhantaaleen umada Islaamka ah laga soo bilaabo wakhtigii saxaabada ilaa haatan.

Halkan ka dhageyso muxaadaradii Sh. C/qani Qorane

Tilmaamaha khawaarijta

Nadwada ayaa waxaa kale oo xalay ka qeyb gali lahaa Sheekh Dr Ahmed Daahir Áweys,Sheekh Yuusuf Aden ,Sh Cabdiraxiim C/Laahi Abul Cayneyn iyo culumo kale balse aysan suurto galin iyada oo laga yaabo in culumo kale ay caawa ka qeyb galaan Nadwada.

somalimirror.com/halgan.net

Thaqaafada Islaamka (Islamic Culture)

Ahmiyadda iyo fadliga cilmiga

    – Ilaahay wuxuu ku amray nabiga صلى الله عليه وسلم in uu Ilaahay cilmi kordhin weydiisto

( وقل رب زدني علما)

Zheekh Qurdubi wuxuu yiri: hadduu jiri lahaa shay cilmiga ka sharaf badan Ilaahay wuxuu nabigiisa صلى الله عليه وسلم ku amri lahaa in uu kororsiiyo u weydiisto sida uu cilmiga kororsiiyo ii weydiiso u yiri oo kale.

-  Nabigu صلى الله عليه وسلم wuxuu yiri: qofkii Ilaahay kahyr la doono diinta ayuu fahamsiiyaa

( من يرد الله به خيرا يفقهه في الدين)

-  Wuxuu kaloo yiri: aadanuhu hadduu dhinto camalkiisu wuu go’aa seddex mooyee ( sadaqo joogto ah, cilmi laga faa’iidaysanayo iyo ilmo wanaagsan oo u soo duceeya

(إذا مات ابن آدم انقطع عمله إلا من ثلاث: صدقة جارية، أو علم ينتفع به، أو ولد صالح يدعو له)

-  Wuxuu yiri nabigu صلى الله عليه وسلم: waxaa idiin imaan doona qolyo cilmi doon ah ee markaad aragtaan ku dhaha: ku soo dhawaada dardaarankii rasuulka صلى الله عليه وسلم, waxna bara

(سيأتيكم أقوام يطلبون العلم ، فإذا رأيتموهم فقولوا لهم : مرحبًا بوصية رسول الله وأقنوهم ـ علموهم)

Baraarujin:

1. Barashada cilmiga diintu waa camal wanaagsan si Ilaahay ajar kaaga siiyo, kuuguna anfaco waxaad u baahantahay in aad Ilaahay dartiis u baratid, qasadkaaguna wanaagsan yahay ama aadan dan adduunyo ku doonayn.

1. Cilmiga diinta iyo tarbiyada islaamku qiime weyn bay ugu fadhiyaan ardayga, hadduu dhinacaas ku liitana waxaa dhici karta aqoonta kale inay uga sii darto oo uu u adeegsado wax dhibaya naftiisa, qoyskiisa iyo ummaddaba; sidaa darteed waa in macallimiintu ilmohooda iyo ardaydoodaba kula dadaalaan barashada diinta iyo tarbiyada islaamka.

1. Waa in la dareemo xilka weyn ee saaran macallinka iyo kaalinta weyn ee uu kaga jiro barbaarinta jiilalka dambe iyo horumarinta bulshada.

1. Waa in macallinka Soomaaliyeed dareemo in uu xambaarsan yahay xil labanlaab ah; waayo waxaa meesha ka maqan kaalintii hay’adaha waxbarashada dawladda, xilkii waalidkuna ma xoogbadna. Waxaa kale oo xilka ku sii cuslaynaya dhaqanxumada iyo duulaan miskexeedka lagu hayo dadkeena gaar ahaan da’yarta oo la doonayo in uu macallinku ka hortago.

1. Macallimiintu maadaama ay qabtaan shaqo qiimo badan, dadaal iyo waqti badana ay ku bixiyaan waxaa ku habboon in ay shaqadaas Alle ugu dhawaadaan oo ajar iyo janno ku doontaan. Taas waxay u baahantahay in niyad wanaagsan lala yimaado, shaqadana sida ugu wanaagsan loo qabto.

Qeexid iyo ujeedooyin

1. Thaqaafa (Culture) waxaa looga jeedaa: wadarta culuumta (Science), funuunta (Arts) iyo aqoonta guud (general Knowledge) ee la doonayo in lagu xeeldheeraado.
2. Thaqaafa islaamiya waxaa lagu qeexaa: in si wacyi leh loo ogaado tiirarka ay ku taagantahay ummadda muslimka ah oo ay weheliso falgalkeedii hore iyokanhadda, tiirarkaas oo leh diin, luqad, taariikh, xadaarad, qiyam iyo ujeeddooyin mideeya.

Ujeeddooyinka loo darsayo thaqaafada islaamka:

1. In la caddeeyo macnaha guud ee thaqaafada islaamka, dhinacyada ay taabanayso, waxyaabaha ay kaga duwan tahay thaqaafadaha kale iyo meelaha laga soo qaatay; si uu u muuqdo faraqa u dhexeeya iyada iyo thaqaafadaha kale.
2. In macallinku awood u yeesho in uu kala sooci karo thaqaafada asalka ah iyo tan inoo soo dhuumatay, sunnada iyo bidcada, wixii islaamka ka soo jeeda iyo wixii jaahiliyada ka soo jeeda.
3. In thaqaafada islaamka loo soo bandhigo sidii ay u badali lahayd thaqaafadaha gaalo ee dunida lagu faafiyey.
4. In macallinku awood u yeesho in uu ka hortago duullaanka thaqaafadeed ee la inagu soo qaaday, uuna awood u yeesho gudbinta thaqaafada islaamka.
5. In la xoojiyo dareenka xiriir iyo walaalnimo ee ina kala dhexeeya muslimiinta kale, fartana lagu fiiqo ahmiyadda xiriirkaas walaanimo; si muslimku u dareemo ciso, isku kalsooni iyo inuu ka mid yahay ummad aadanaha hoggaamiye u ah.
6. In aynu aqoonteena iyo afkaarteena diineed u rogno dhaqan iyo akhlaaq; si aynu u cusboonaysiino xiriirka aynu diinta la leenahay.
7. In aynu muujino mawqifka diinteenu ka taagantahay culuumta aragtiyaha ah iyo tan tajribada ah (Theoretical and Applied Science), iyo in islaamka lagu kala hufo.
8. In la soxo fikradda qaldan ee hoos u dhaca muslimiinta ku sababaynaysa haysashada diinta; si loo caddeeyo in dibudhaca muslimiintu ka yimid ka tagista diinta ee aanu ka imaan qabsashadeeda.

Meelaha laga qaatay thaqaafada islaamka (masaadirta)

Masaadir Sharci ah:

1. Qur’aanka kariimka
2. Sunnada rasuulka صلى الله عليه وسلم (axaadiistiisa).
3. Axkaamta ay isku raaceen culumada muslimiintu (Ijmaac).
4. Qiyaaska ( masalo aan xugunkeeda la caddayn oo masalo kale oo xugunkeeda la caddeeyay lala wadaajiyey xugunka, cillada xugunka oo ay ka midaysan yihiin darteed).

Masaadir aqooneed:

1. Taariikhda islaamka oo ah weelka lagu kaydiyey acmaashii wanaagsanayd ee muslimiintu qabteen taariikhdii dheerayd ee ay diinta ku dhaqmayeen, isla markaana lagu kaydiyey mashaakilkii iyo caqabadihii ka horyimid intii ay jidkaa dheer hayeen iyo hababkii ay u xalliyeen mashaakilka ama uga tillaabsadeen caqabadihii ka horyimid.
2. Luqada carabiga oo ah luqada Qur’aanka kariimku ku soo degay, axaadiista rasuulkuna ku timid, culuumta diinta iyo taariikhda ummadduna ku xafidantahay. Taas oo ah luqadii xadaaradda, aqoonta iyo suugaanta muslimiinta.

Luqada carabiga iyo Soomalida:

Luqada carabigu marka laga soo tago arrimaha aynu kor ku soo xusnay:

a)     waxay ka mid tahay luqadaha rasmiga ah ee dalka iyo dadka Soomaaliyeed.

b)    Waa luqad aynu u dhalanay oo ku abtirsano

c)     Waxay inoo tahay luqad aqooneed; waayo waxbarashada diineed ka sokow ardayda ugu badan ee dibadda wax ka barata waxay wax ka bartaan dalal carbeed.

d)    Waa luqad ganacsi; waayo tijaarada ugu badan waxay Soomaalida kala dhexaysaa dalalka carabta.

e)     Intaasoo dhan waxaa ka sii daran inta ay ceebtahay nin madax ah ama aqoonyahan ah ama isim ah oo carbeed, isla markaana laga tarjumayo ama walaalihiis kula hadlaya luqado shisheeye.

f)      Ragga dhibsanaya luqada carabiga iyo magacyada carbeed, isla markaana luqado shisheeye ku hadaaqaya ama doonaya in carabiga la fogeeyo, luqadaha kalena la soo dhaweysto waxaa habboon in raggaas su’aalo badan la weydiiyo. Ka hortagga duullaan miskexeedkaasna macallimiinta waxaa ka saaran xilweyn.

1. Khibradaha aadanaha ee waxtarka leh; waayo muslimiintu wixii ay iyagu xadaarada ku soo kordhiyeen ka sokow waxay ka qaateen xadaaradihii kale ee jirey wixii waxtar u leh aadanaha; taas oo caddaynaysa in aysan iska hor imaanayn diinta islaamka iyo waxyaabaha aadanaha waxtaraya.

Waxyaabaha thaqaafada islaamku kaga duwan tahay thaqaafadaha kale:

1. Waxay ka timid xagga Rabbi, dadkuna wax lug ah kuma laha jideynteeda. Taas waxaa ka dhalanaya arrimahaan:

a)     waa thaqaafad cilmi ku qotonta; waayo waxay ka timid Allihii dadkaan abuuray oo og wax kasta oo ay u baahanyihiin xilli kasta, meel kasta iyo xaalad walba, mana jidho cid uga xog-ogaalsan waxa addoomadiisu u baahanayihiin. Eeg warshaddu markay soo samayso qalab waxay soo raacisaa bug ka hadlaya sida loo isticmaalayo, waxyaabaha laga ilaalinayo iwm, dadkuna cidda qalabkaas soo samaysay way uga dambeeyaan oo laguma qabsado, lagumana khilaafo, garna maaha in kitaabkii Ilaahay soo raaciyey addoomadii uu abuurtay loo diido oo lagu dhaqo buug aadanaha qaarkood dajiyeen!.

b)    Waxay ku taagantahay caddaalad; waayo Rabbi cid kasta iyo shay walba waxa uu mudan yahay buu ogyahay, mana u kala eexanayo addoomadiisa.

c)     Waa la ixtiramayaa, waana laga haybaysanayaa; waayo muslimiintu waxay ogyihiin in Rabbigood sharcigaan dajiyey ee aan aadanuhu lug ku lahayn.

d)    Waxaa jira abaalmarin aakhiro oo qofka muslimka ah ku xambaaraysa in uu fuliyo waxa lagu amro, uuna iska ilaaliyo khilaafisteeda; waayo wuxuu ogyahay hadduu khilaafo oo ka baxsado ciqaabta adduunka in aakhiro lagu ciqaabi doono, halka qaanuunka aadanaha khilaafiddiisa aan dadku aakhiro uga baqayn ee ay iska ilaalinayaan ciddii markaas ku shaqada lahayd.

e)     Thaqaafada islaamku waxay waafaqsantahay fidrada aadanaha iyo caqliga toosan, mana laha wax iska soo horjeeda iyo wax is burinaya midna.

f)      Waa wax fudud oo iska cad, cid walibana ay fahmi karto, lana falgali karto.

1. Waxay koobaysaa wax walba oo khuseeya nolosha addoomada:

a)     adduun kaliya kuma saabsana ee waxay xambaarsantahay danaha adduun iyo aakhiro ee addoomada, waxayna ka hortageysaa waxyaabaha dhibaya adduun iyo aakhiroba.

b)    Dhinaca axkaamta iyo qawaaniinta kuma gaar aha ee waxay xamabaarsantahay caqiidadii qofku aamini lahaa, cibaadadii uu Alle kula xiriiri lahaa, akhlaaqdii iyo dhaqankii wacnaa ee uu kula dhaqmi lahaa Rabbigiis, naftiisa iyo aadanahaba.

c)     Waxaa kaloo ku jira qaybihii qawaaniinta oo dhan, sida: xeerka qoyska, xeerka madaniga, xeerka dawliga, xeerka distuuriga, xeerka maamulka, xeerka ciqaabta, xeerka ganacsiga iwm.

d)    Waxay koobaysaa waqtiyada oo dhan (laga bilaabo markii ay soo degtay ilaa qiyaamaha) ee kuma gaar aha xilligii ay soo degtay kaliya. Dadka ku doodaya in diintu duugowdayna waxaa habboon in la weydiiyo: Yuhuuda iyo Kirishtaanka ayaa noogu yeera diimohooda, waxaana hubaal ah in nabiyadii loo soo diray ka horreeyeen nabigayaga ee haddii horrayn diin looga tagayo marka hore labadaas qolo ayaa naga diin horreeyaye iyagu kuwooda ha iska dhaafeen, ka dibna annaga iska dhaafa ha na dheheen, laakiin iyagoo diimo taayada kasii horreeyey haysta inay taayada duug ku sheegaan, tii ka horreyseyna noogu yeeraan ma garbaa?.

Tan kale dadka ku andacoonaya waa la hormaray aynu weydiino diintu ma waxay la hadashaa dadka mise walxaha dadku isticmaalo?. Haddii horumar la sameeyeyse waxa hormaray ma dadkaa mise waa walxaha?. Haddii walxaha iyo qalabkii la siticmaalayey la hormariyey dadkuna miyuu isu badalay sida alaabooyinka la isticmaalayo isu badaleen?, mise dadku waa sidii Alle u abuuray?. Tan kale waatan wax kastoo xasri ah la isugu bishaaraynayo wixii horena la durayee wax kastoo cusub ma wada fiicanyihiin?, wax kastoo horase ma wada xunyihiin?.

e)     Waxay koobaysaa goobaha oo dhan ee kuma gaar aha deegaankii carbeed ee ay ku soo degtay.

f)      Waxay koobaysaa aadanaha oo dhan ee kuma gaar aha rasuulka صلى الله عليه وسلم qawmkiisii kaliya, waana waxyaabaha rasuulkeenu kaga duwanaa rusushii hore oo iyaga qowmkooda kaliya loo diri jirey.

Tilmaamo:

1. macallimiinta sharafta leh waxaa laga doonayaa fahamka iyo macnaha guud ee duruusta thaqaafada ee ay qaateen.
2. su’alaha waxaa ku jiri doona kuwo afkaar guud ah oo ugu yaraan 10% noqon kara.
3. cinwaan kasta waxaa ka imaan kara su’aal.
4. su’aaluhu kuma koobna qoraalkaan ee daruusta macluumaadkii ku jiray way soo wada galayaan.
5. duruusta thaqaafada faa’iidadeedu maaha in imtixaanka darajo lagu qaato ee waa in ay faham ahaan iyo dhaqan ahaanba uga muuqato macallinka iyo ardaydiisaba.

Waxaan idiin rajeynayaa guul iyo horumar adduun iyo mid aakhiro.