Waxaa1-8/5/1431 – 15- 22/4/2010 ku qabsoomay magaalada garoowe shirweynihii guud ee jamaacada al-ictisaam bilkitaabi wassunnah, shirkaas oo ay ka soo qaybgaleen golaha shuurada, guddiga cilmibaarista iyo xubno ka mida maamulada jamaacada ee gobolada dalka iyo kuwa dibadda, waxaana shirweynuhu xoogga saaray qodobada soo socda :-

1- Dibu eegida hawlaha dacwo, waxbarasho iyo xallinta mashaakilka shacabka soomaaliyeed iyo sidii hawlahaas iwm kor loogu qaadi lahaa, loona xoojin lahaa waxqabadka jamaacada iyo xiriirka iskaashi ee kala dhexeeya qaybaha bulshada gaar ahaan jamaacooyinka islaamiga iyo maamulada ka dhisan qaybaha kala duwan ee dalka.

2- In laga baaraandago aragtiyaha jamaacada ee ku aaddan arrimaha ka taagan caalamka gaar ahaan dalweynaha soomaaliyeed.

3- Mawqifka jamaacada ee ku aaddan dhinacyada ku loolamaya talada geyiga soomaliyeed.

Dood dheer iyo falanqayn ku aaddan arrimaha kor ku xusan ka dib waxaa shirweynuhu go’aamiyey arrimahan soo socda:

dhibaatada soomaliya iyo sidii looga bixi lahaa:

A- Waxay jamaacadu u aragtaa in ay soomaaliya ka jirto dhibaato muddo dheer soo socotey welina sii jirta, taasoo ka dhalatay colaadihii siyaasadeed, burburkii dawladda iyo nidaam la,aantii badashay, dagaaladii ahliga, faragelintii iyo duulaamadii shisheeye, kuwaas oo keenay inay soomaaliya ka dhacdo dhibaato bini-aadanimo tii ugu darayd, dhibaatadaas oo ah dil, dhac , barakicin iyo burburin hanti ummadeed; sidaa darteed waxay jamaacadu aragtaa in mushkiladdaas looga bixi karo:

B- In loo noqdo kitaabka alle, lana sameeyo dibu-heshiisiin shacabka qaybihiisu u dhanyihiin, kuna dhistaan dawlad ay raalli ka wadayihiin; si looga boxo mushkiladda gaamurtay ee dadkeena iyo dalkeena haysata.

Gaalaysiinta:

A- Waxay caqiidaysan tahay jamaacadu in ay xaaraan tahay in lagu rido xukun gaalnimo amaba riddo ciddii kaa ra’yi duwan ee muslim ah, gaalaysiintaas oo aan cuskanayn fadwo diini ah oo ka soo baxday culumada cilmiga ku xeeldheer ama xukun maxkamadeed oo sharci ah; sidaa darteed waxay jamaacadu ka soo horjeeddaa dagaalada iyo falalka kale ee ku salaysan fikirka gaalaysiinta ee aan sharciga waafaqsanayn, sida: dilka, qarxinta iyo shirqoolka.

Faragelinta shisheeye:

B- Waxay diidan tahay jamaacadu dhammaan faragelinta shisheeye ee lagu hayo dalka iyo dadka soomaaliyeed , ha ahaato mid diimeed, mid siyaasadeed ama mid dhaqaale’e, faragalintaas oo ah tan sababtay in ay sii socoto dhibaatada haysata dalka iyo dadka soomaaliyeed .

C- Waxay kaloo caddaynaysaa in cid kastoo isku dayda faragelin ka dhan ah danta diimeed iyo adduunyo ee shacabka soomaaliyeed, in dhibaatada ka dhalataa aysan ku ekaan doonin soomaalida kaliya ee ay ciddii shirqoolkaas maleegtayna ku gubandoonto.

Burcad badeedda soomaaliyeed iyo mida caalamiga ah:-

A- Waxay jamaacadu caddaynaysaa in burcad badeednimadu tahay fal foolxun oo xaaraam ah, aysana bannaanayn in hanti laga kasbo,
Waxaana ka mida raadadka xunxun ee laga dhaxlay kooxaha burcad badeedda: faafinta macsiyada, khamrada iyo maandooriyeyaasha, iyo dhaqanxumo kale.

B) Waxay kaloo jamaacadu cambaaraynaysaa burcad badeednimada caalamiga ee ay samaynayaan maraakiibta dagaal iyo kuwa kalluumaysi ee fadhiya badaha soomaaliya, iyaga oo ku madaxqarsanaya in ay ladagaalamayaan burcad badeeda soomaalida, balse xaalufinaya badaha dalka, kuna aasaya walxaha sunta ah, sida haraaga nugliyeerka iyo waxa la midka ah.

Dhinacyada ku dagaalamaya dalka :

A- Waxay caddaynaysaa jamacadu in dhinacyada kala duwan ee ku dagaalamaya soomaaliya iyo isku dayga mid waliba isku dayayso inay ka takhalusto midda kale iyo heshiis diidnimadoodu inay tahay sababta ummadda burburisay, isla markaana sababtay faragelinta shisheeye, iyaga ayaana qaadaya eedda iyo masuuliyadda dhibaatada ka dhalatay ficilkooda .

B- Waxay caddaynaysaa jamaacadu in aysan dhinac ka ahayn dagaalada ka socda dalka iyo dagaal kasta oo muslimiin dhexmaraya, waxayna u aragtaa in dagaaladaasi yihiin dagaalo fidno ah, aysana bannaanayn in laga qaybqaato, waxayna ugu baaqaysaa dhinacyada dagaalamaya inay naftooda, wadankooda iyo dadkoodaba ilaahay kaga baqaan, ayna dagaalka joojiyaan, kana heshiiyaan waxa dhexyaal .

Dibu-heshiisiin

A- Waxay jamaacadu go’aansatay inay dhexdhexaadin iyo wadahadal ka dhex bilowdo dhinacyada ku dagaalamaya dalka, waxayna ugu baaqaysaa inay dagaalka joojiyaan wada hadalna aqbalaan .

B- Waxay jamaacadu arrintaas u xushay guddi ka kooban culumo iyo aqoonyahan oo ka shaqeeya hirgalinta go’aankaan.

Baaq iyo Dardaaran:

1- Waxaa la isu dardaarmayaa cabsida ilaahay, ikhlaas iyo dardargelinta dacwada.

2- In la xoojiyo walaalnimada islaamka, lagana dheeraado waxyaabaha dhaawacaya, sida: qabyaaladda iwm .

3- In jaaliyadaha muslimiinta ee dibadaha ku nool ay xoogga ugu badan saaraan ilaalinta caqiidadooda iyo dhaqanka islaamka.

4- Waxaa loogu baaqayaa dawladaha reer galbeedka inay joojiyaan faragalinta arrimaha diinta ee jaaliyadaha muslimiinta.

Baaq degdeg ah;

Waxaa haysta shacabka soomaaliyeed duruufo adag oo ka dhashay dagaalada iyo barakaca, iyo abaaro keenay gaajo; sidaa darteed waxaan ugu baaqaynaa hay’adaha samafalka iyo muslimiinta oo dhan inay gacan u fidiyaan walaalahooda dhibaataysan.

Guddoomiyaha Jamaacada

Sheekh Bashiir Axmed Salaad,

Telefoon: 0025224319161.

Saddex sano ka hor ayay aheyd markii uu internetka ku faafay qoraal hal-abuur ah oo uu cinwaankiisu ahaa: Arligu waa dhaxalkeygee, hayga iibin awoowe. Qoraalkaas oo ahaa warqad furan, wuxuu ka socday agoon da’ yar oo magaciisu ahaa Dulmane , wuxuuna kula hadlayay odayaal uu ugu horreeyo awowgii Dagane oo xilligaas u ololeynayay sidii ciidamado shisheeye carrada loo keeni lahaa.

Nasiibdarro, walow duq Dagane iyo saaxiibbadiis aysan diif ma ahine duxi ka raacin dibindaabyadii ay sanado badan dadkooda ku sameynayeen, haddana, wali kama daalin in uu cadow dusha ka rarto, durriyadoodadana ay maalinba dabinno cusub u soo malegaan. Dooddu haddii ay shalay aheyd,ciidamo shacabka dabargooya ha la dalbado, si dano gaar ahaaneed loo fushado. Maanta tan taallaa waa dad ma jiree aan dalkan beylahan doollar siisanno iyo dalba ma jiro oo deegaankan Ilaahey lama kala lahan.

Badi laga diimoone, maxay dadka Soomaaliyeed kala socdaan halista ku soo fool leh 10ka Ogoosto 2009ka iyo heshiiska lagu boobayo baddeenna ee lala saxiixday waddanka Keyna? Heshiiskan oo ay Kenya ku hunguriyayneyso dhul-badeed uu bedkiisu ka badan yahay 100,000km2 (boqol kun oo kiilomitir oo labojibbaaran) waa mid ka mid ah heshiisyo dhagareed isdabataxan oo dhamaantood habeen mugdi lagu wada saxiixay.Heshiisyadan waxaa hareer socda hagardaamooyin kale oo la yaab leh. Calanka buluugga ahi waa calal ee ha la dajiyo. Dalka Soomaaliyeed lama kala laha, dowladnimana warkeedaba daa. Damaceyga ayaa diin ah ee Digtoooooonow!!

Ma aha wax lagu diimo in shaqsi damiirlaawe ahi uu dadkiisii iyo dalkiisii dufan yar siisto, waxayse dooddu ka joogtaa oo inta aan dammaneyn ka dagi la’, in dulmiga intaas la eg diinteenna sharfan qiil looga daydayo. Waxaa isweydiin mudan, duulalkan daliilka jaban oo ay ogyihiin iyo carrabka dalabta leh ku dikrinayaa ma waxay hilmaansanyihiin in uu Daa’in weyne dusha ka daalacanaayo, mise xisaabta dambeysaba dan kama lahan?

Kuwa tirada yar ee ay doonis-xumidu halista ula sii durkeyso , waxaa hubaal ah haddii ay sidan ku sii socdaan in ay doontu kula degi doonto badweyn aan laga dabaalan karin oo ay dib uga shallaayi doonaan. Waxaa habboon in ay dib u xisaabtamaan, oo haddii ay diin, damiir iyo damqasho yar leeyihiin ay qiimeeyaan duruufaha ku xeeran danyarta ay dusheeda ku dirirayaan, dhiiggeeda daadanaya ay deeqda iyo darajada ka raadinayaan.

Ugu dambeyntii, waxaan qoraalka ku soo gabagabeynayaa geeraarkii uu agoonkii Dulmane u diray awowogii Dagane, anoo Rabbiga darajada weyn ka baryaya inuu danyarta dulman degdeg ugu hiilliyo, inta uu iimaanku dabeyshadayna dib noogu soo hanuuniyo.

Wuxuu geeraarku ku billaabmayaa:

Shimbirkeyga Abwaanow
Ugaaskii nabadeedow
Afhayeenka kan liitow
Abbaanduullaha khayrkow
Arraxmaan ha ku daayoo
Kaama waayo agteydee
Anigoon ixtiraamka
Edabtii wax u sheeggiyo
Asluubtiiba hilmaamin
Awoowahayga habaabiyo
Odayadaan nasan waayee
Cadowgu uu ajaraayoo
Arrinkii ka xumaaday
Erey yar oon u faraayiyo
Akhbaartaan degdeggaa
Orod saaxiib u geeyoo
Akhrisku kuu ku cuslaado
U higgaadi farriinta
Ku adkee fahamkeeda
Ula jeedka dhacsii
Inkirmaadna ma fiicnee
Ikhwaanow digiddaada
Shacabku suu ogaado
Idilkoodba ha gaartee
Ogeysiiska ka sheegoo
Isgaarsiinta ku faafi :

“ Waa iska xaalad adduunyee
Agoon baan ahay maanta
Aabbihii Abshir Daacad
Aadaanki salaadda
Asagoo kallahaayoo
U ordaaya Masaajid
Oo istaaqfurulleysan
Ashadaadna qiraaya
Qaar isbaaro u taallo
Oo Ibleysku hagaayo
Oo alaalax sakhraansan
Akee ay ku fureenoo
Afartankii ku dhammaatay
Amintiina xijaabtay
Hooyadiis Asli Caatana
Arbacadii kala haadka
Iyo maati xasuuqa
Iyadoo afar maalin
Aan afkeeda wax saarin
Ajasheedi dhamaatooy
Umul raacatay baahi
Alle how naxariisto.

Axaddii Madfac tuurkiyo
Isniintii ka dambeysee
Boqollaalka la aasay
Arabbikhi aan badnayn iyo
Ukun reerka u taallay
Isagoo mid acuuduye
Inkaar qabaa naga booboon
Gaajo sii engegeynoo
Ciddu oon haqaneyso
Walaalkey Axmeddey iyo
Inantii ka yareydba
Iyagoo biyo raadshay
Aroorkey u baxeen baa
Aragti iigu dambeysoo
Gantaalihii la afuufay
Iney unuunka jareenoo
Iilkii hoose la geeyoo
Ifka ay ka tageenba
Gadaal baan ka ogaaday
Alle how naxariisto.

Ehelkey markaan waayay
Arxan waaban ka quustay
Aroortii ma quraacdo
Ayaan ayaan ma qadeeyo
Cashana waaban illoobay
Adkeysi baan jiscintaayoo
Ilmada aan ku tiraa
Waxa aanse ogsoonay
Hadduu Eebbe yiraahdo
Mar inaan istareexiyoo
Aaggoo noo nabadoobay
Intifaacsan dhulkeygoo
Amaah looma baxshaaniyo
Arligu waa dhaxalkeygee
Aakhiraan la hureyne
Ilaahaaga ka yaaboo
Rabbi baa wax arsaaqee
Adigoo anfac raadin
Hayga iibin Awoowe!

Ubad baan ahay yaabban
Adduunkii ku dhibtooday
Abaar tii u darneyd iyo
Cudur oofaha gooyay
Saan u aallo bal eeg
Itaalkeyga bal fiiri
Axe! meeyay damiirkii?
Aahe! waa ku sidee?
Aqligii ma dhammaaday?
Aawayey Naxariistii?
Miyaadan aadmi ahayn?

Jirro markey i asiibto
Aasbiriin wax i siiya
Abidkey uma jeedin
Oofwareenkan la taahi
Oohdimaa igu taagan
Araggu weyga xumaaday
Ma awoodo ciyaaroo
Istaaggaan ka dhacaa
Qufac baan uxu leeyay
Xanuunka meel an la aadiyo
Isbitaal ma aqaanno
Uskag shey lala tuuriyo
Calal markaan arki waayo
Arradkaan huwadaayoo
Asturaadba ma haysto
Hadduuse Eebbe yiraahdo
Ixsaankii lagu diimiyo
Axaadiisti Rasuulka (SCW)
Mar baa aayadda diinta
Lagu oogi dastuurkoo
Aaran loo gudbayaaye
Amaah looma baxshaan iyo
Arligu waa dhaxalkeygee
Aakhiraan la hureyne
Ilaahaaga ka yaaboo
Rabbi baa wax arsaaqee
Adigoo anfac raadin
Hayga Iibin Awoowe!

Ileys waa mid aqoone
Ardadoon la sinnaado
Ama aan u horreeyoo
Aan abaalmarin qaato
Amiirkii berritooliyo
Ubax laygu misaalo
Waan jaclaa dugsi aadkoo
Alif aan ka billaabo
Illaa aan Injinneeriyo
Dhaqtar loo wada aayo
Ustaad faafin tacliintiyo
Noqdo Aw dhiga diintoo
Bulshadiisa iftiinsha
Waase ley eryayaayoo
Oggolaansho ma haysto
Waxyow soo urayaahi
Ka dhaqaaq agaheenniyo
Aflagaaddiyo caydaa
Ehbin laygu daraayoo
Ma niyeysto albaabka
Hadduuse Eebbe yiraahdo
Aamiintaan ku duceyno
Intuu Weyne ajiiboo
Afmiishaarta la buubsho
Indheergarad la tilmaamiyo
Akhiyaartoo hageysa
Mar un bey umaddeydu
Xuquuqdeyda ogaanne
Amaah looma baxshaan iyo
Arligu waa dhaxalkeygee
Aakhiraan la hureyne
Ilaahaaga ka yaaboo
Rabbi baa wax arsaaqee
Adigoo anfac raadin
Hayga Iibin awoowe!

Oogadeyda rafaadka
Indhahayga qarsoomay
Addimadaan qalqaloocdiyo
Ilkahaan kala jeestay
Horay looma arkaan iyo
Wax kalaan u ekaadoo
Marka aan ag maraayo
Dadku wey orriyaanoo
Waa ogaal li’idoode
Waa addoon xiska beeley
Yay intaa ku hayaanoo
Alaab saan ahay tood ah
Ababin qaar an lahayn iyo
Ilmahaa igu dheeloo
Uusey naaxay jugtiisiyo
Urug haddaan ka badbaado
Waa Alxamdu-Lillaahi
Hadduuse Eebbe yiraahdo
Mar bey eeddiyo aayo
Abtigii an tabaayiyo
Adeeroo is xilqaamay
Asxaab khayrka u heellan
Is uruursanayaanoo
Sida Islaamka dhashooda
Aayaamaha carrafaad iyo
Iidda aan farxayaaye
Amaah looma baxshaan iyo
Arligu waa dhaxalkeygee
Aakhiraan la hureyne
Ilaahaaga ka yaaboo
Rabbi baa wax arsaaqee
Adigoo anfac raadin
Hayga Iibin awoowe!

Afrika meeshan ku aallo
Inaan Soomaali ahaado
Waan ku faani abkeyga
Isirkeygii horeeto
Asaaggiis uma liidan
Ajnabi soo duldagaayoo
Oogadooda raraayiyo
Isticmaarki ma yeelin
Askarteenni difaaciyo
Waatii ciidan ammaanan
Shicibkeennu istaagay
Maantana waa imtixaane
Waxaan ciilka la ooyay
Uurku uu I bukooday
Argagaxoon filan waayay
Markii qaar ibtilooboo
Iimaankii laga siiboo
Akhlaaq maafiyo yeeshay
Qaar dhulkii bar ijaare
Qaarna uu sun ku aasay
Qaarna ay ololsheenba
Qaarna uu alalaasoo
Addoonsi baanu rabnaayoo
Aqbal weeye dheheeniyo
Indhosarcaadkiyo beenta
Ahbal sheekadu moogyay
Anfariir waxa taagan
Amakaaggiyo yaabka
Ayaxaa la wacaayo
Wuxu eel ka tagaayo
Aayatiinka dambeetiyo
Berri aafo dhigaaya
Hadduuse Eebbe yiraahdo
Alle Aamin ma iishoo
Axad Weyne rumeeyay
Awood looguma faano
Ilaah baa I abuurtoo
Addeec waa igu waajib
Waa Islaam mabda’eygu
Sidii Imaamki Gurey iyo
Geesiyaashi adduunkee
Abley guusha ku keenay
Anoo Allaah ku takbiirsan
Ururradii Danabeed iyo
Guutooyin baan unkayaayoo
Axmaqii I haweysta
Inta aan ul u qaato
Anigaa eryan doonoo
Uuley waa is naqaanne
Intaan Abeeso na ruugin
Aan abaabul billaabee
Amaah looma baxshaan iyo
Arligu waa dhaxalkeygee
Aakhiraan la hureyne
Ilaahaaga ka yaaboo
Rabbi baa wax arsaaqee
Adigoo anfac raadin
Hayga Iibin awoowe!

Arligu waa dhaxalkeygee
Hayga iibin Awoowe!

Rabbi baa wax arsaaqee
Hayga iibin awoowe!

Adigoo anfac raadin
Haygya iibin awoowe!

Ilaahaaga ka yaaboo
Hayga iibin Awoowe!

Aakhiraan la hureyne
Hayga iibin awoowe!

Hayga iibin Awoowe!
Hayga iibin Awoowe!
Hayga Iibin Awoowe!

Maxamed C. Cibaar
Mohamed_ebar@hotmail.com

Aragtida qoraalkan waxaa leh qoraaga ku saxiixan

Ka hor inta aanan qiimayn madax bannaan ku samayn xaaladda Dawladda Midnimo Qaran(TFG-“),waxaan milicsanaynaa sida ay dadkii sanaacadeeda mas’uulka ka ahaa iyo dadka taageersani ay ugu soo bandhigeen ummadda Soomaaliyeed iyo Caalamka.
Doodda u janjeerta inuu guul ku dhamaaday qorshihii Djabouti waxay oranaysaa waxaa la helay natiijo dhaxal gal ah:

1. Waa dawlad midnimo qaran, Islaami ah uu madaxweyne ka yahay gudoomiyihii fulinta ee maamulkii iyo saraakiishii maamulkaas;
2. waxay hanatay aqoonsi caalami ah;
3. waxay kalsooni gelisay dhammaan dawladaha dariska la ah Soomaaliya ee weligood ka wel-welsanaa damaca lagu doonayo Soomaali-Weyn;
4. waxaa xulidda xubnaha dawladda iyo baarlamaankaba lagu tixgeliyey dhammaan qaybaha ay ka kooban tahay ummadda Soomaaliyeed sida; culumaa’uddiinka, aqoonyahanada kale, mujaahidiinta, haweenka, qurbajoogta, iyo siyaasiyiinta;
5. waxaa la waafijiyey qaabkii Soomaalidu wax ku qaybsan jirtay(4.5);
6. waxay ku guulaysatay inay cadowgii Itoobiya dalka ka saarto haddana rabta inay saarto Ciidamada AMISON;
7. dawlad dib u heshiisiin ah gacanteedu u fidsan tahay ciddii doonaysa inay la heshiiso(hadday ku soo biirayso);
8. ka dhabaysay fulintii shareecada oo meel marisay sharci ahaan.

Waxaa intaa sii xoojiyey warbaahinta shisheeyaha ee afka Soomaaliga ku baxda ee aad u shabahda Saxaratul-Fircoon iyo bogagga Soomaalida ah ee iyaga ka daba jiibiya (Baq-baqaa), oo jabhadihii halganka ka dhigay dad dhiig u ooman oo dano shisheeye fulinaya inta badanna magacaaba Eriteia iyo Al-qaacida.

Si aan u ogaanno waxa ay tahay TFG-2, waa in aan ku eegno aragti xor ah oo ka madax bannaan dajjaalka casrigan oo ah saxaafadda maanta (media).

Waxaan ka eegeynaa saddex arrimood oo kala ah:
1. Geedi socodkii qorshaha dawladdaani ka dhalatay, laga soo bilaabo imaatinkii shariifka ee Kenya kuna dhammaaday Jabuuti.
2. Natiijada Kasoo baxday ee loo bixiyey Dawlad Midnimo Qaran.
3. Hawl qabadkeeda tan iyo intii la dhisay.

I. Geeddi socodka
Arrintani waa midda inta badan tuhumada iyo is aaminaad la’aantu ka dhalatay sababtoo ah mugdi badan ayaa ku jira. Waxaan ognahay mu’aamaradu in aanay ka maarmi karin jawi mugdi ah oo ay ku dhex shaqayso maadaama aan iftiinka wax badan lagu qarin karin. Sida quraanku uga waramay qisadii ilma Nebi Yacquub (cs)
-( وجاؤوا أباهم عشاء يبكون. 16:Yusuf )
markay walaalkood nebi Yuusuf (cs) mu’aamarada u dhigeen habeennimo ayey isku soo aadiyeen aabahood si ay ilmada iyo himbiriirsiga beenta ah ugu dhex qariyaan.

Su’aalaha mugdigaas ka abuurmay oo in laga jawaabo u baahan ayaa waxaa ka mid ah:
Marxaladdii koowaad:
1- Sheekh Shariif markii ugu dambaysay saaxiibadiisii la socday maxay ka ogaayeen inuu Kenya u socdo.
2- Yaa Kenya keenay?
3- Yaa xiriirkaan soo xiray?
4- Intee beri ayaa u dhaxaysay markkii ugu horreysay ee si rasmi ah loo shaaciyey inuu Kenya soo galay iyo imaatinkiisii? Xaggee ayuu joogay mudadaas dhexe?.
5- Yaa la wadaagga akhbaarta dhammaan howlihii la qabtay mudadaas?.

Waxaan filayaa in raggii diiday inay aasaaskii Isbahaysigii Casmara ka mid noqdaan oo dadka badankiisu (anigu ku jiro) aad uga carooday, loona arkayey berigaa inay midnimada ummadda ka soo horjeedaan, ay ka biyo diidsanaayeen arrimahaas.

Marka lagu noqdo cidda xiriirka soo xirtay ama la ogayd shakigii ayey sii kordhinaysaa, waayo sida sheikh Shariif laftiisa aan ka dhegeystay, waxaa uu sheegay in xiriirkaan ay soo xireen “walaalaha Yemen joogay” oo aan u fahmay xoghayihii arrimaha dibadda ee Maxkamadihii Islaamiga ahaa, taasoo keentay in mugdigii mugdi sii dhalay markii la maqlay in walaalkan laftiisu diyaarad maraykan ahi ka soo qaadday KM50 kadib markii ay ciidamdii Itoobiya Xamar gaareen, ahaana ninkii astaanta u ahaa madax adayggii lagu sheegi jiray maxaakimtii islaamiga, oo ay ka mid ahayd inuu quursan jiray ajaanibta marka ay soo booqdaan maxaakimta.

Waxaan ognahay in dad badan oo haystay dhalasha Yurub iyo Maraykanka laakiin aan la shaqayn jirin maxaakimta laga qab-qabtay xudduuddaha Kenya iyo garoonnada diyaaradaha. Kuwaas oo qayb ka mid ah dib loogu dhiibay ciidanka Uganda, Itoobiya ama Kenya lagu xiray. Dawladihii dhalashada siiyeyna aanay u gurmanin, balse kuwii soo noqday dabagal joogta ah lagu hayo iyadoo dambiga laga baarayaa uu yahay Itoobiya col ma u tahay mase kula dirirtay Soomaaliya.

Xog la isku hallayn karo waxay sheegeysaa in walaalkan laga soo eryey dalka Sudan isagoo macalin ka ahaa ka hor intaan maxaakimtu dhalan. Waxaa caddaatay inuu diiday marna inuu tago Eriteia xataa markii ay saldhigga u ahayd Sh. Shariif oo uu la taliye u ahaa Soomaalidu waxay tiraahdaa: (Belaayadu iyadaa iska kaa taqaan).

Waxaa ka sii daran markii ay caddaatay inuu sii madadaalinayey garabka Casmara isagoo ku waafaqsanaa garabka Jabuuti howlihii deg-degga badnaa ee dhalay dawladda TFG-2 oo uu isaguna cad waafi ah ka qaatay.

Marxaladda Labaad iyo Mugdiga La xiriira:
Gaaritanka hadafkii Geeddiga nabadda ee Sh. Shariif waxaa door weyn ka soo qaatay inta badan xubniha golihii dhexe ee Isbahaysigii Dib-u xorreynta dalka laguna dhisay magaalada Casmara 2007-dii.
Mar kasta oo aan arko natiijada ka dhalatay Shirweynihii Casmara waxaan xasuustaa hadal uu yiri nin aan saaxiib nahay oo intuu Casmara tegay berigaas shirkii oo weli socda ka soo noqday, markii la weydiiyey sababta uu uga soo tegay waxuu ku jawabay:

“ Inta badan dadka meesha isugu tagey hal il ayey ka cawaran yihiin midda fayowna qof laba indhood qaba ayaa la isaga ilaalinayaa; oo macneheedu yahay damac shaqsi ah ayaa haya qofkii dan guud lagu yaqaanna waa la iska fogaynaya”.

Waxaa la ii xaqiijiyey in raggii lagu yaqiinnay hal adayg iyo dan guud weerar hoose oo lagu fogeynayo lagu qaaday si meesha loogu banneeyo qof dan dhow leh oo laga danaysan karo. Dadka hawlahaas u taagnaa raadkooda taariikheed markaad eegto waxaad arkaysaa inay ahaayeen:
Hawl-wadeenadii dagaal oogayaasha (Warlords’ Civil Servents) ee ololihii doorshada ee Nairobi lakala safnaa dagaal oogayaashii tar-tanka ku jiray, kadibna kuwii laga adkaaday ee TFG-1 ka horjeeday taageerayaal u noqday. Markii ay isu rogeen Ashahaada la-dirir, oo laga adkaadayna maxaakimtii dhexgalay, markii maxaakimtii la ridayna hor degay oo jeebka ku ritay dadaalkii bulshada Soomaaliyeed (dal iyo dibadba) ee ka soo horjeeday qabsashada wadankooda, waxay kasbadeen kalsoonida Sh.Shariif maadaama ay xaqiijiyeen guushiisa madaxnimada Ururkii Dib-u- Xoraynta Dalka.
Waxaan la hilmaami Karin in xubnahaas qaarkood ay habar-wacasho qabiil adeegsadeen si ay xil uga qabtaan Isbahaysigaas; ‘sida reerkannaga waa laga tegay’. Waxaa iyana xusid mudan mar haddii taladii Soomaaliya ay tahay albaab iska furan oo nin weliba sahal ku soo geli karo waxaan shaki lahayn in dawlad kasta oo rabtay inay sirdoonkeeda ku darsato golayaalkaas ay fursad qaali ah haysatay.
Waxaa xusid mudan in ay jiraan xubno kale oo iyaga ay riixaysay diin, wadaniyad, aqoondheer oo ay u leeyihiin sida siyaasadda caalamku u shaqayso waana kuwa daba-qabtay hambadii Sh. Shariif ka tagey ee Isbahaysiga, miro fiicanna ka dhaliyey ilaa hadda.
Arrinta kale ee la dareensan karo inta qorshahaasi socday waa midda xawliga uu ku socday geeddigu oo muujinaysa in ay jirtay cid si ula kac ah looga tegayey.
Waxaa muuqatay in labada Shariif si ku tala-gal looga mashquuliyey in ay gadaal u soo dhugtaan saaxiibbadood, lana adeegsaday dhinac cambaarayn dawladda Eriteria oo ay qireen xubnaha Jabuuti aaday qaarkood inay gudday abaalkii Soomaalidu u gashay iyo dheeri dhinacna jadwal kulameed aad isugu dhow-dhow oo la qariyey waxa lagaga hadlayo si shakiga ku dhexjira Isbahaysiga u xoogeysto, kadibna khilaf isu rogo, kadibna kala-jab, kadibna dagaal oo runtii ahayd (aniga aragtidayda) goolka dhabta ah ee loogu tala-galay qorshahaan.

Inkastoo la isku dayey tallaabooyin dhexdhexaadin urarka dhexdiisa kaasoo ay isku dayeen culimo iyo Siyaasiyiin ka socday isbahaysigii iyo maxaakimtii waxaa si muuqata isaga indha tiray kooxda Jabuuti.

Laga soo bilaabo shirkii Magaalada Eldoret ee dalka Kenya, talada Soomaaliya cidda laga faquuqay ma ahayn oo kaliya wadaadada Soomaaliyeed, laakiin waxaa iyagana meel dheer looga soo haray qof kasta oo Soomaali ah oo loo arkay inuu ku haminayo Soomaali madax bannnaan oo danaheeda iyadu qabsata ama garan kara waxa meesha lagu hayo. Kuwaasi waxay isugu jiraan aqoon yahannada, siyaasiyiin rug caddaa ah sida ra’iisal wasaarihii hore ee Soomaaliya Cabrisaaq Xaaji Xuseen. Taasina waxay muujinaysaa in aan horeba loo doonayn in dawlad loo sameeyo Soomaaliya.
Goob jooge shirkii Mbagati wuxuu ii caddeeeyey inuu maqlayey u qaybsanihii Itoobiya ee shirka oo koox Soomaali ah u sheegaya inuu liiska ergooyinka shirka ka saaray Sakariye Max’ud Xaaji Cabdi, sababtuna ay tahay in afkiisa laga saari waayey Itoobiya Itoobiya Itoobiya…………

II. Natiijada Ka Dhalatay

Aayaadka rabbaaniga ah oo koomka laga bartay waxaa ka mid ah noolayaalka jiritaankoodu in uu ku xiran yahay waddo sugan oo haddii laga bayro dabar go’ abaalkiisu yahay. Noole kasta oo ay iska dhalaan laba sinji oo aan is lahayn taran dambe ma yeesho. Tusaale sahlan oo dhaqanka Soomaalida laga helo waxaa ka mid ah haddii faras iyo dameer isu tagaan inay iska dhalaan nooc saddexaad oo ah baqal, hase yeeshee baqal aanu tafiir dambe gudbin . Sidaa waxaa iila muuqda isku darka ka kooban Dowladdii Islaamiga ahayd ee 2006 Muqdisho ka soo baxday iyo qorshihii safaaradda Maraykanka, horraantii 2007, ayna garwadeenka ka ahaayeen Jendaye Fraser iyo Axmed Walad Cabdallah.

Natiijada ka soo baxday Jabuuti, intaan la gaarin shareecada Islaamka, iyo qarannimada Soomaaliya, waxay jees-jees ku tahay xataa Dimoqraadiyada iyo qawaaniinta kale ee aadanuhu isku maamulo.
(Baarlamaankii Mbaghati oo laba lagu dhuftay, hal lagu daray, halna laga jaray = dawlad Gunnimo Qaran).

III. Hawlaha ay qabatay DawladdaTFG-2
Markaan eegno qaabka iyo tallaabo-qaadka ugu horreeya Dawladda TFG-2, waxaa laga helayaa, inta badan tabahii lagula dagaalamay muqaawamooyinka adduunka soo maray, hadday ahaan lahayd kuwo aad u horreyey iyo kuwo cusub. Si kale haddii loo dhigo, waxaa la dabaqay waaya aragninimadii laga bartay dagaalada jabhadaha iyo dowladaha ka dhaxayn jiray oo laga soo guuriyey raggii ka soo faltamay dhanka dawladaha iyo dhanka jabhadaha intaba, sida Thomas Edward Lawrence (Lawrence of Arabia (Al-Carab), MaoTse-Tungkii Shiinaha iyo Carol Von Clauwitz oo istratiijiyada dagaalka reer galbeedka u ah sida annaga Ibnu Taimia noo yahay oo kale.
Ujeedooyinka laga lahaa waxaa lagu soo koobi karaa:
1) Yaraynta guud ahaan cadaawadda shacbigu u hayo gumaysiga si, loo dilo isaga oo saaxiib lala yahay.
2) In la helo cid ku hadasho afka gumaysiga (mouth-piece) si ay uga dhaadhiciyaan shacabka in uu gumaysigu maslaxo u wado, ama ay iyagu heshiis ku keeneen kadibna haddii ay aqbalaan waxyaalaha laga rabo inay saarayaan.
3) In ay sumeeyaan halbowlayaalka umaddu ka dhiman weyday ee cadowgu jari waayey sida diinta oo lagu durayo bidco, wadaniyadda oo lagu durayo qabyaalad, geesinimada oo lagu durayo fulaynimo ama damac shakhsi ah, saaxiibada caawiya oo lagu bedelayo cadowga sida Eriteria oo lagu bedelo Itoobiya.
4) In la soo nooleeyo cuduradii ummadda soo daashaday kuwoodii la daaweeyey sida qabyaaladda lagu dilo wadaniyadda suufinimda oo lagu dilo towxiidka saxiixa ah.
Ilo xog ogaal ahi waxay soo wariyeen in maalmaha ay saraakiisha dawladda TFG-du bilaabeen inay buunka qabiilka tumaan, uu General Gabre Xamar soo gaaray.
Generaalka waxaa laga soo wariyey inuu yiri (guuritaankanaga ka dib xalku waa in aan soo noolayno dagaal oogayaashii oo qabiil waliba la yiraahdo gobalkaaga ka xorayso Shabaabka iyo Xisbul Islaam annaguna waa idin daba taagannahay hiil iyo hooba). Kadib waxuu Gabre ku adkaystay inay taasi ilaa hadda goballo badan ka hirgashay, balse ay dhimman tahay buu yiri in howgalladooda la isku xiro oo ay si wadajir isula jaan qaadaan, taas ayaa hadda noo taalla ayuu ku celiyey.

Fadeexadaha ilaa hadda dhacay ee Dawladda TFG-2 waxay si toos ah u kashifayaan hal haysyadii dusha ka quruxsanaa ee guntoodii jirranayd tusaale ahaan:
Hal ku dhigyadii iyo tallaabooyinkii ugu caansanaa waxaa ka mid ahaa Shareecada Islaamka, ficilkeedii arrintaas ku wajahnaana waxaa lagu diiwaan geliyey, weerarkii Jimcaha dadkii oo salaadda ku jira.
Aqoonsigii caalamiga ahaana waxaa diiwaanka u galay in Madaxweynihii iyo wafdigiisu diyaaradda laga reebay, kaba sii daran haddii sababtu ahayd shaki qolada diyaaradda ka galay in is-xambaar jiray sida la isla dhex xulay.
Dawlad midnimo qaran waxaan marna looga fadhin u xalaalaynta badda Soomaaliya dalal weligood u heliilayey in mar uun fursad u helaan innay wax ku yeeshaan ama ka qaataan.
Aadanuhu sidiisaba waa gallad ma xajiye, Culamadii Soomaaliyeed oo ducaaddii salefiga ahaa ay horkacayaan oo ku hagoogan dowladda oo mujaahidiintu ay ku tuhmeen inay ka safteen ayey dawladdu si daandaansi iyo san-ka-taabasha ah u abaabulaysaa dad magacii duruqda suufiyada ku qaraabanaya oo ay caddahay in ay xiriir toos ah la leeyihiin dalal shisheeye oo u hubaynaya inay qaybtooda ka qaataan bur-burinta inta ka hartay soomaaliya.
Wax qabadka dowladda ee maalmahaan dambe aadka loo buunbuuniyey ayaa waxaa ka mid ahaa safaarado ama safiiro la magacaabay iyo deeqo wax barasho oo la helay. Runtu waxay tahay tan iyo intii bur-burku dhacay deeq wax barasho oo Soomaalida loogu deeqo waa ay jireen safaarado furnaana waa jireen laakiin, dadka safaaradaha jooga iyo ururo soomaali ah ayey deeqahaasi soo mari jireen dadkana waxaa lagu siin jiray nidaam ay dajiyeen qolada ay soo martay deeqdu.
Ururada qaarkood dad soomaaliyeed oo gobollo kala duwan ka yimid ayey siin jireen kharajka ticket-ka iyo fiisaha hay’ado kale ayey uga baryi jireen. Qaarna xubnaha xarakadooda ayey siin jireen halka ay safaaradaha raga jooga kharaj saaran jireen kaasoo u kala qiima badan sida maadooyinku u kala muhiimsan yihiin. Hadda waxa soo kordhay waa in ay qoladaan TFG-2 ayagu la keli noqdaan howlihii safaaradaha iyo ururradu hayeen waana nimankii Badda lagu ogaa sidii ay u maamuleen sidaa daraadeed sicirkii lagu heli jiray deeqaha iyo baasaboorada ayuunbaa kor noogu kacaya ee wax kale ma soo kordhin maxaa yeelay wax nin kaliya ahi uu hayo iyo wax dhowr meelood yaalla iibsashadoodu waa kal sahlan tahay.
Marka la soo gaabiyo dacaayadka borabugaandada tarwiijinta dawladaha oo dhami waa isticmaalaan, laakiin waxay wax taraan marka aad meel kale uga gudbayso intaad dadka hiyigiisa soo jiidato inaad meel kale ku dhaqaajiso oo caqabado ku hortaagan aad uga gudubto, haddiise aad dicaayadda hanti ma guurto ah iyada ka dhigato marka dambe adiga kaligaa ayaa beentaadii run u qaadanaya iyada oo dadkii oo dhami u jeedaan inay been tahay. Sidaas waxaa la mid ah markii xanuunkii shacabk hayey nabad loo sheegay oo culimadii naxariista badnayd ay mujaahidiintii ku dhiirradeen inaanay xabbad dambe la ridin meeshii ay taas dawladdu ku gudi lahayd tanasulaad iyo u nuglaansho xagga nabadda ayey ku mashquuleen inay ku faanaan inay yihiin dad caqli badan oo cid walba isticmaali kara kadibna iska tuura.
Xildhibaan Maxamud Axmed Nuur (Tarsan) oo koox Soomaali ah kula kulmay jaamacadda SOAS ee London ayaa kulankii lagu weydiiyey mowqifka culimada sida ay u arkaan, si cara leh ayuu jawaabta u soo celiyey isaga oo leh laba maamul iskama garab shaqayn karto.

Xasan Fayooke Cali
fayooke@hotmail.com

Aragtida qoraalkan waxaa leh qoraaga ku saxiixan

Waxaa lagu jirey salaadda, masjidkuna ciriiri ayuu ahaa. Markii la sujuuday baa ninkii ka dambeeyay cagihiisa dhinac isaga duway; si uu meesha ugu sujuudo. Iyadoo la sujuudsan yahay buu haraati madaxa kala dhacay ninkii ka dambeeyay!. Ninkii dan kama galine salaadiisii ayuu sii watay, wuxuuna u qaatay in uu waalan yahay, mar dambena iskuma taaban.

Markii salaadda laga baxay buu inta dib soo jalleecay wuxuu yiri: yaa cagahayga riixriixaayay?. Ninkii uu haraatida la dhacay baa yiri: aniga, isna war kaleba ma sugine kabihii hortiisa yaallay buu inta la booday ninkii madaxa kaga dhuftay!. Dadkii ayaa ku qayliyay oo yiri: waar maxaa dhacay?, markaasuu yiri: aa kay iska maamulanaayaa, lugahayguu marna xagga u dhigaayaa marna xagga u dhigaayaa!. Ninkii uu cagaha iyo kabahaba la dhacay baa yiri: waar iska daaya ninka!.

Kolkuu dibadda u baxay bay odayaashii masjidku ku dheheen waar maxaad ninka sheekha ah oo kaa xishoonaya kabaha ula dhacday?, see Alle kuu galay?, wuxuuna ugu jawaabay: aa kay iska maamulanaayaa, wallaahi aa dilaayaa!.

Dhaqan laga wacan yahay

Falka ninkaan sameeyay sharci ahaan, caqli ahaan iyo edeb ahaanba uma fiicnayn, gaar ahaan goobta uu ku sameeyay oo beyd Ilaahay ahayd, cidda uu ku sameeyay oo nin sujuudsan ahaa iyo isagoo laftiisu salaad ku jiray, waliba sujuudsanaa. Waxaa kaloo gef weyn ahayd inuu mar labaad isla masjidkii kabo kula dhaco ninkii uu horey sujuudda ugu cageeyay iyo inuu odayaashii u ergeeyay hadal qaballuus ugu jawaabay.

Kaaf iyo kala dheeri

Ninkaan caamada ah wuxuu u dulqaadan waayay in lugihiisa sidii la doono laga yeelo oo nin kale hadba dhinac u dhigo, taasina waxay ku kalliftay in uu isagoo salaad ku jira ka ficiltamo oo madaxa ka haraatiyo ninkii lugihiisa taabtay. Markuu salaama-naqsadayna hadalka ugu horreeyoo uu ku hadlay wuxuu noqday: yaa lugahayga riixriixaayay?, markuu ogaaday ninkii falka ku sameeyayna wax kale kama sugine kabihii horyaallay buu madaxa kala dhacay?. Markii odayaashu la hadleena wuxuuba ku dhaartay inuu dilayo ninka!.

Soomaalidu waxay ka mideysan tahay inay diido in la iska maamusho ama sidii la doono laga yeelo, waxayna liiddaa ninkii ama qoladii la arko iyagoo wax loo meerinayo ama afkiinna duu lagu leeyahay. Waxay kaloo dhahaan ninkii isagoon afti laga qaadin wax lagu guddoomiyo: ma gabar baa, iyadaa aamus lagu meherin jiraye?!. Waxaa isna arrintaa ka gabyay Cali dhuux oo labo qolo isku guubaabinayay, wuxuuna yiri:

Naagahaan dhankii loo dhigiyo              dhinac-na diidayne
Dhaddigaanshahaa lagu arkiyo              dhiigga caadada’e
Wax ka dhigan gobtii dhowrsatoon      ceeb ka dhiidhiyine

Haddaba waxaa is weydiin leh dadka waaweyn ee muslinimada sheegtay, kuna abtirsada Soomaali, isla markaana wata magaca dawladnimo (madaxnimo) oo iyagoon waxba la weydiin lagu yiri: maalin hebla isugu imaada meel hebla, waxa laga hadlayana annagaa idiin sheegi doonna, oo inay ka dhiidhiyaan iska daaye il-laawe iyo lug-laawe ku qamaamay meeshii looga gacan-haatiyey. Waxaa kaloo is weydiin leh sida ay u aqbaleen ihaanada intaa le’eg, isla markaana ay sal-muggi ugu dhageysteen dhaleecaynta iyo cayda ay u soo jeedinayeen nimanka MADMADOW ee MACATABLEY-da ah?, iyagoon wax hadal ah iyo wax jawaab ah midna ka bixin.

Ma is weydiinnaa sida ay nimankaas u yeeleen in la iska maamusho miskaxdooda, sharaftooda iyo sumcadda dalka ay masuuliyaddiisa sheegteen iyadoo ninkii caamada ahaa uu diiday in cagihiisa la iska maamusho?. Kolley lax walba shillalkay isdhigtaa lagu qalaaye waxay ila tahay inay raggaasi ka duulayeen: (ceebi ninkii isu goday wax ka dhintaa) iyo (ceebi waa labo af maroojis)!.

Gabagabadii qormadaan waxaan diyaariyay markii reer Imbagaati oo dhega-dhan ay IGAD ugu yeertay Nairobi oo madaxweyne, xukuumad iyo baarlamaanba ay u soo hogteen, ajande-na looga dhigay cay, ihaano iyo hanjabaad, iyaguna xataa ay oran waayeen war sidaani nama qabato. Waxaana yaab leh sida raggaasi dullinimada intaa le’eg uga aqbaleen dadkii Soomaali ka faani jirtay, iyagoo innaga is qaadqaad iyo santaag ina ku dilay!. La yaabse ma ahoo ninkii Alle dulleeyo ninna ma karaamayn karo, ninkaan naftiisa karaamayna lama karaameeyo. Si kastaba ha ahaatee waxay iyagu is badeen iyo waxay dadkooda badeenba waxaa ka sii khatarsan waxay nagu bareen gaalo madowda ay halaq mareenka u noqdeen, oo hadhow nin kastoo madaxnimo Soomaaliyeed sheegta sidii oo kale abjad iyo karbaash u soo qaadan doona, caynka iyo baydana ku adkayn doona, haddaan Alle rag cusuboo ceebtii ina ka mayra inoo soo saarin.

Aragtida qoraalkan waxaa leh qoraaga ku saxiixan

13kii jannaayo, subaxnimadii xigtay habeenkii ay ciidamada Itoobiya ka huleeleen saldhigyo muhiim ah oo ay Muqdisho ku lahaayeen, ayay BBC-du wareysatay dhowr ka mid ah dadweyne fara badan oo dabbaaldeg isugu soo baxay. Hooyo qiyaastii 70 jir aheyd oo labo sano ka hor gurigii ay ka qaxday dib ugu soo noqotay, ayaa hadalkeedii ku billowday farxad ay qiiro ku dheehantahay:

“ Allaahu akbar, Allaahu akbar,.. ha noolaato.., guul, guul,..guuleysta…”

Laakiin, daqiiqad gudaheed ayuu haddana dareenkeedii isku baddalay mid murugo iyo rajoxumo ay la soo deristay. Waxayna hadalkeedii ku soo afmeertay, ereyo xambaarsanaa digniin culus oo ay ka mid ahaayeen :

“ Midooba, midooba,… ha isku ridinnina xabbad, .., eeddo ha isku ridinnina,.. haddaad xabbadda isku riddaan waan qarracmayaaye, ha isku ridinnina…”(halkan ka dhageyso).

Waxaa haddaba isweydiin mudan; dhiiggii xoriyadda loo daadiyay oo aan weli dhulka ka qallalin, waa kuwee, kuwa ay hooyadu ka digeyso in farxaddii loo dabbaaldegayay ay u baddalaan fitno iyo fowdo lagu hoobto?

Meel kale ha ka goobin, waxbana yaysan su’aashu maankaada gadin; kuwa ay ka go’antahay iney guusheennii gambiyaan, god dheerna ku ridaan, waa Godinliqeyaashii uu tilmaamay gabaygii Guubaabo ee soo baxay muddo yar ka hor intii aan ciidamada Itoobiya Muqdisho laga ceyrin.

“Gaadiid in laga yeesho uu gorodda laalaadsho
Geeri bey ka doorteen shacbigu iney gumoobaane
Gantaal culus wixii aan gamuun uga jawaabeynay
Garruun iyo wixii lagu diriray mindiyo gaalleef ah
Gaangiistarradii markey jabeen gooste badankoodna
Gegidii Muqdisho iyo markii goobo lagu owday
Oo ay gabaabsiba yahiin godad ku hoos dhuunta
Guushii mekey soo dhowdoy gacantu haabhaaban
Inuu samuhu naga gaagaxoon seegno godolkeeda
Gabbal baasna uu noo dumoo dhiiggu galacleeyo
Gumeysigey bishaaro u tahoo waa gedduu rabaye
Kuwa gambin dadaalkeenniyoo balada goobaaya
Waa gurracni waxay doonayaan gacallayaaloowe
Ka gaashaanta godin qaar liqoo gabbanayaa jiraye”

(Guubaabo, Nofeembar 2008)

Nasiibdarro, inkastoo uu waxgarad badani horay uga digay foolxumada imaan karta; haddii aanan feejignaan iyo fiirodheeri lala imaan, hadddana maanta waxaa muuqata fitno nacabkeenna faa’ido u ah, fashilna u keeni karta halgankii ay kumannaanka geesi ku nafwaayeen.

Qoraalkan oo ay ujeeddadiisu tahay in si degdeg ah loo joojiyo colaadaha sokeeye ee sii baahaya, waxaan jeclahay in aan talooyin ugu soo jeediyo guud ahaan ummadda Soomaaliyeed, gaar ahaanna, inta ku dhaqan gobolladda koofureed iyo kuwa dhexe oo ay musiibooyinka ugu ba’ani moddooyinkaan dambe martida u ahaayeen.

Qoraalka waxaan u kala qaadi doonaa saddex qaybood: Qaybta hore, waxey ku socotaa guud ahaan bulshada. Qaybta labaadna, kooxaha hubeysan, gaar ahaan kuwii shalay hubka u qaatay iney diintooda iyo dadkooda difaacaan, nasiibdarrose, maanta qaar badan oo ka mid ah la marihabaabiyay, hubna la isugu dhiibay. Qaybta ugu dambeysa waxaan ku soo qaadan doonaa kuwo ay la qurxoonaatay in dandarrada iyo dabargo’ a shacabkooda ay dano gaar ah ka dhex raadinayaan, ayagoo diin iyo direys culimo ku soo duggaalaya, kuna dagaya intii dar Ilaahey ku aaminta.

Nin muraayad daawaday, muuqiisuu dayayaa

Dhinac kasta oo wax laga qiimeeyo, waxaan nahay ummad uu Ilaahey(swt) u nimceeyay. Haba ugu horreyso, inaan dhamaanteen Muslimiin nahaye. Haddana, mashaqo kama baxno. Maxaa khaldan?

Cidina ma inkiri karto; in shisheeye uu xaaladaha cakiran ee Soomaaliya ka jira calwinayo, siina ceynwareejinayo. Laakiin, haddana, in la iska celiyo oo la iska caabbiyo ha joogtee, miyey caqli tahay; in aan cadowgeenna ku eedeyno inuu col nala yahay, colaadda dhexdeenna ahna hurinayo? Shisheeye ha noo dambeeyee, horta annagu ma nahay shacab sharfan oo badi shardiid ah? Mise shilalka nalugu qalayo annaga ayaa is dhignay, walibana hilbaheennii wax ka shiileyna? Waa su’ aale; sifahee ayaan la wadaagnaa umadda silloon ee ay sugaantani suureyneyso?

“Ummad uu waxdarankii qabiil waabab ku xaraystay
Ummad tuugga wada aamintoo uu u yahay waali
Ummad caaqilkeedii wid loo wadata maangaabka
Ummad aan wax hubinayninoo waa la yiri haysa
Ummad waawarey iyo colaad ka jecel waanwaanta
Ummad uu widaaygeedu yahay nacab wareemaaya
Ummad wadajirkii diiddanoo kala waswaasaysa
Ummad waddici gobonimadiyoo wacan gumaystiina
Ummad uu wadkeedii galoo waalo tumanaysa !! ”

(Waajib, Juunyo 2005)

Hadii uu isku ekaansho badani jiro. Walibana, kuwa lagu tilmaamo iney noogu firfircoonyihiin uu habdhaqankoodii sidaas ku sifeysanyahay. Haddii intii kale ee samaddoonka aheyd maanta laga sad roonaaday, saameyntooduna ay xaddidantahay; sow markaa madaxdan aan miyirka qabin ee isku keen dabamaraysa iyo musiibooyinkan la maareyn la’yahay uma muuqdaan kuwo aan muteysannay, Mowle ha na badbaadiyee?

“Nin muraayad daawaday
Waxan doorsameyn iyo
Muuqii un buu dayi
Bulsho darawalkeeduna
Hummaaggii damiirkiyo
Dabcigeeda weeyaan”

(Dadaal, Maajo 2004)

Sida uu Quraankeenna kariimka ahi noo sheegay; Alle (swt) qoom ma bedelo ilaa uu isagu isbeddel la yimaado. Sidaas darteed; in xumaanta sii faafeysa la fiirsado, xal suubban iyo madax xalaal ahna la fisho, sow xikmaddaro iyo xisaabtan la’aan laguma tilmaami karo? Runtaa reerka u roon.

Miyir qab ma lagu sheegi karaa; dad madaafiic ku garaacaya guriyihii qoysaskooda, iyagoo marmarsiinyo ka dhiganaya in meelo agagaarkaas ah laga soo weeraro, amaba cadow halkaas ku gabbanaya uu gantaalkoodu ku liishaamanyahay? Waxa taas ka sii daran, in maalmahaan dambe ay sii badanayaan shirar abaabulan oo u muuqda kuwo lagu taageerayo tacaddiyada socda. Qiyaas, qof subixii qabriga wax ka geeyay dad ehelkiisa ah oo dulmi bareer ah lagu laayay. Duhurkii ka qaybgalay oo u ololeeyay xaflad taageero ah oo loogu hambalyeynayo, laguna dhiirrigelinayo kuwii dambigaas geystay. Galabnimadiina, dib ugu soo noqday gurigiisii oo ay gantaalihii dhoolla tuska ahaa ee lagu soo sagootiyay gudaha u galeen, geeri badanna sababeen!

Hadda iyo dan, waxaan la hureynin waa heshiis, horayna Soomaalidu waxay ugu maahmaahday “ Isma hurtoy ha is halleyn”. Sidaas darteed; waxaa habboon in aan la sugin inta haadda loo warayo hilbaha kumannaan halyeeyadeenna ah. Waxaa habboon in maanka lagu hayo in cadowgii hororka ahaa ee hamuunta qabay uu weli soo haliilayo, halistiisuna intii hore ay aad uga badantahay. Doorashadu waa waa labo: in hurdada laga tooso, heeganna loo ahaado halista noo wada muuqata iyo in la dabagalo hawo dhalanteed ah iyo hunguri beenaad jab iyo hoog noo horseedi doona.

Haddii qof walba iyo qoys walbaa uu kan wax halaagaya ee hoyga la wadaaga ka horjoogsado, kan wanaagga u heellana la hinjiyo, howshu wey fududaaneysaa, himiladuna waa khayr Insha-Allaah. Haddiise dulmi la isugu hiilliyo, annagoo reer Huriye ah iyo annagoo reer Hambade ahna ay howli ka dhamaan weyso; hiille waa hiishiisii, hoobiya iyo hugunka madaafiicduna halkooda ayay ka soconayaan ee hambada maatida ha la daqabto.

Dilka walaalkaa ha ku dagmin

Nasiibdarrada ugu weyn ee maanta taagani waxay tahay; in geesiyaashii naftood-hureyaasha ahaa, ee uu Alle (swt) badbaada ummadaan sababta uga dhigay, qaar badan oo ka mid ah la marinhabaabiyay, la iskuna hubeeyay si loo wiiqo awooddii iyo wadajirkoodii la loodin waayay. Waa arrin aan sinnaba loo aqbali karin in walaalihii muslimiinta ahaa ee shalay dhufeyska ku wada jiray maanta dhiiggoodii la isku xalaaleeyo.

Maanta cadowgeenna isi soo gaashaanbuureysanaya ayaa ciiddaas ka badan. Cudur dhexdeenna ku beerma iyo cuddudeenna oo kala dhantaalantana waxaa laga dhaxlayaa cawaaqibxumo ay ka soo kabashadeedu adkaan doonto. In shalay markuu cadowgu na gumaadayay aan god yar ku wada gabbanno. Maanta, markaan guuleysannayna uu gayigii oo dhami nagu filnaan waayo, waa gaf aan garowshiinyo laheyn ee Godinliqeyaasha gurracnaanta wadana ha laga gaashaanto. Waa ayaandarro in wax shalay gumeysigii soo duulay uu ku guuldarreystay, maanta gacmo Soomaaliyeed lagu hirgaliyo, walaaluhuna ay is gowracaan.

“Ciidankii midnimo giigsanloo aan la kala gaynin
Dadweynuhuna garabsiinayaa laga gariiraaye
Haddii geeshku tafaraaruqoo hamigu soo gaabto
Garwadeen hadduu waayo uu gabo hoggaankiisu
Haddii gaasaskii qeybihiyo guuto kala yaacdo
Ururkuna uu kala gaardiyoo horinba gees aaddo
Haddey kooxdii sii googo’doo leysku geli waayo
Oo unugga gow iyo gish ma leh garashadii siiso
In sidii galley daadsan meel loo gurbiyo aayar
Gumeysigey bishaaro u tahoo waa gedduu rabaye
Kuwa wadajir ka gadoodayee goonni wax u raadin
Waa gurracni waxay doonayaan gacallayaaloowe
Ka gaashaanta godin qaar liqoo gabbanayaa jiraye.”

(Guubaabo, Nofeembar 2008)

Dabin halis ah iyo Deel-boqol-dhibcoodle:

Muddo dheer waxaa ummadda Soomaaliyeed ku socotay qeybqeybin reereed iyo mid degaan, iyadoo ujeeddadu ay tahay in la wiiqo quwaddeeda iyo qarannimadeeda. Waxaa loo qurbay; jilibjilib, jufojufo, degmodegmo iyo tuulotuulo. Kala hormeyntaas ku dhisan dhalashada iyo degaanku inkastoo ay ilaa xad hirgashay, haddana waxay u muuqatay mid heerkii la rabay ka hooseysa. Taasina waa tan keentay in mar kale la maleego hagardaamooyin cusub oo howl iyo hanti badan lagu bixinayo.

Maanta, waxaa si aad ah loogu ololeynayaa qorshe-dhagareed lagu abuurayo qoqob cusub oo diineed. Waxaa sii badanaya kooxo kala aragti ah oo iska soo horjeeda una muuqda kuwo aan ku baraarugsaneyn qorshaha cadowga ee ah “ Qeybi oo xukun” iyo halista uu kalataggu leeyahay.

Marka laga reebo hurinta dagaallo sokeeye oo lagu hoobto, danta ugu muhiimsan ee dabinkan cusub laga leeyahay waxey tahay; in dad badan oo aan waxgarad aheyn loo muujiyo in diintuba ay tahay wax kooxo damaaciyiin ahi ay danahooda gaarka ah ku raadsadaan. Wuxuu ku talagalku yahay in la jihowareeriyo oo shaki lagu abuuro inta daacadda u ah ee u heellan difaacidda diintooda iyo dalkooda, is aaminaaddii iyo kalsoonidiina meesha laga saaro. Si gaar ah waxaa duullaan loogu yahay oo ceebo loo daydayayaa culimada diinta iyo doorkooda sharfan. Midda ugu daran ee maanta Soomaalida ka dagi la’ina waxay tahay; in dibindaabyadaan halista ah iyo dirir-doqomeedka socota loo adeegsado ayna hormuud ka yihiin qaar duub culimo leh, damiirkuse uu wax kale yahay.

“Dadka Shiikh wacdinayoo
Dusha taqi la moodoo
Ilmadiisu daaddoo
Wax is daba marsiiyoo
Dir kaleba qalbigu yahay
Deel boqol dhibcood liyo
Amuuro lagu diimaa
Ku soo biiray dunidoo
Yaab baa dig soo yiri”

(Dawo, Nofeembar 2003)

Waxaa haddaba lagama maarmaan ah; in si aad ah looga digtoonaado kuwa dabinnada maleegaya, kana faa’ideysanaya
jacaylka ay dadka Soomaaliyeed u qabaan diintooda Islaamka ah. Arrinkaan wuxuu si gaar ah waajib uga saaranyahay, culimada xalaalmiiratada ah ee waligood u taagnaa badbaadinta ummaddooda. Shacabkana waxaa la gudboon in ay ciseeyaan culimadooda, kuna garabgalaan howsha hiilka u baahan ee maanta hortaalla.

Ugu dambeyntii, kuwa uu shaydaanku u qurxiyay in ummaddii dar-Ilaaheyku aamintay ay dabinno u maleegaan, waxaan dhihi lahaa; haddaad diin leedihiin dib u xisaabtama, Daa’inkii idin abuurayna ka baqa oo dulmiga qaawan daaya. Kan diida ee weli uu damac ka hayo inuu dux ka helo dirir sokeeye iyo dhiigga maatida ee durduraya waxaan isna leeyahay;

“Danmooge Danmooge
Direys culumoodle
Hoostana dibindaabyo
Duul kale u adeegga
Siraha dusintooda
Guureynta ma daaye
Markuu digsi soora
Diinnaarro u jeedo
Dhareerku ka daate
Dibnaha dhaqdhaqaaqa
Inaad digrineysood
Quraanka dareerin
Xadiisyo daliishan
Kii daacad u haysta
Haddaad ku dabeysood
Shacbiga ku dageyso
Inuu Daa’in weyne
Ku daalacanaayo
Malaa’ig diyaar ah
Iney dambigaada
Diiwaanno ku keydin
Ku daabaco buugga.”

(Danmooge, Sebteembar 2008)

Aragtida maqaalkan waxaa leh qoraaga ku saxiixan

Bayaanka oo faahfaahsan waxa uu u qornaa sidatan ee ka bogasho wacan.

Ka: Jaaliyaadka Soomaaliyeed ee ku nool Yurub

Ku: Hay’adda Culimada, Bulshaoweynta Soomaaliyeed, Aqoonyahaniinta, Ururrada Islaamiga ah, Golaha Wakiillada DFKMG, Golaha xukuumadda DFKMG, Madaxweynaha DFKM, Dalalka Yurub gar ahaan Norway.

Annagoo ah jaaliyadda Soomaaliyeed ku nool waddamada Yurub wada tashi iyo iska xog wareysi ku saabsan marxaladda adag ee dalku marayo kadib, waxaa noo muuqatay in aan soo saarno bayaankan ku wajahan dhammaan qeybaha kala geddisan ee bulshada Soomaaliyeed ee dalka iyo dibadaha ku kala maqan.

Walaalayaal sida aynu wada ogsoon nahay ilaa iyo labaatan sano ku dhowaad waxaa nasiib darro iyo talo xumo teenna ah, ku maqan qarannimadeennii, iyadoo booskeediina ay galeen walxo aanan badiil ka noqon Karin sida; qabaa’il xintamaya oo galay booski qarannimada & ummadnimada, goboleysi galay booskii dalka, kala daadsanaan gashay booski midnimada & isku duubnida, arrimahaas ayaa waxay soo jiiteen faragalin, isku halleyn & ku tiirsanaan shisheeye aanan dooneyn inay Soomaaliyi mar kale cagaheeda isku taagto. Arimahaas & kuwo kale oo is biirsaday, muddo dheerna soo jiitamayay waxay sababeen annagoo ku ceebeysan inaan soo ceshan weynay qaranimadeenni iyo sharafkeenni ummadeed.

Dhibaatooyinkii ugu waaweynaa ee laga dhaxlay intii aynu ku jirnay is dhex yaaca & kala daadsanaanta waxaa tusaale ahaan laga xusi karaa:-

B) Burbrur baahsan oo ku yimid guud ahaan dalka, gaar ahaan ilihii wax soo saarka dalka iyadoo la baabi’iyay gabi ahaan kaabayaashii dhaqaalaha.

T) Dalkii oo lagu aasay sumo halis ku ah jiritaanka noolaha kuwaas oo isugu jira walxaha kiimikada ah iyo haraadiga hubabka halista ah ee ay sameeyaan dalalka horumaray, kuwaas oo berriga iyo baddaba ay ku aaseen shirkado maafiya ah oo ogolaansho ka helay shakhsiyaad nala wata magaca Soomaali.

J) Waxaa ogolaansho aan sharci aheyn la siiyay sharikaad & maraakiib shisheeye oo ka jillaabta baddeenna, kuwaas oo muddadaas dheer geystay jariifid baahsan oo isugu jirta xayawaan badeed & khayraad kale oo ay daabusheen xisaab la’aan.

X) Waxaa la xaalufiyay geyigii waxaana ka dhashay nabaad guur ku yimid qeyb kamid ah keymihii xooluhu ku dhaqnaan jireen ugaadhuna ku maadan jirtay, iyadoo keymahaas la dhuxuleystay loo dhoofshay dalal shisheeye oo deris iyo kuwo durugsan isugu jira.

KH) Waxaa muddadaas dheer dalka ka socday xasuuq iyo gumaad aad u daran oo ka dhashay dagaalladii ay isaga soo horjeedeen qabqablayaashii ujeeddo la’aanta isu dirirayay, iyadoo dhibka ugu weyna uu had iyo goor ku dhacayay shacabka aan waxba galabsan ee awood ay isku difaacaan & mid ay ku baxsadaan toona aanan heysan.

D) Waxaa laga ganacsaday hilbihii culimada iyadoo waqtiyada qaar ay wax caadi ah noqotay in, in-dheer garadka & dadka ummadda indhaha u ah loo iib geeyo dalal shisheeye oo ay ugu horreeyaan Itoobiya iyo Mareykan.

R) Waxaa iyana dalka la keenay quwado shisheeye oo dalka ka geystay xasuuqii ugu ba’naa abid, iyagoo shacabka u geystay gumaad aad u baahsan oo naf, maal & sharafba leh.

S) Dhibaatooyinkaas aan xusnay oo ka badan wax la tiring karo ayaa waxaa dhowaan ku soo biiray, in DFKMG ah ay dhowaan muran gelisay dhul-badeed ay Soomaaliya leedahay, iyadoo DFKMG ah dalka Kenya u saxiixday heshiis (Memorandum of understanding) la mid ah kii ay 1967kii Kenya ku xalaashatay gobolka NFD, dhul badeed ay baaxaddiisu dhan tahay 116.000km² , iyadoo aysan jirin sabab iyo maslaxad dhow ama dheer oo ku baaqeysa in qeyb ka mid ah dalkii loo saxiixo dal kale, Haddii wax kasoo xasilaanna, waxa kaliya ee kasoo baxaya uu yahay, dhibaato si isku mid ah u saameysa faca maanta nool iyo jiilasha soo socda.

Annagoo ah jaaliyaadka Soomaaliyeed ee dalalka Yurub, waxaan u aragnaa in heshiiskaasi yahay mid arax jabin ku ah danaha ummadda, annagoo u aragna in sheshiiskani markuu ugu yaraado in uu yahay mid aan laga fikirin, loo kitaab dayin, kuna dhacay khibrad la’aan, ka fiirsi la’aan, ula laabasho la’aan hay’adaha leh ka go’aan qaadashada arrintan iyo wax aan la hubsan oo la iska saxiixay, kaasoo haddaanan degdeg looga daba tagin cawaaqib xumo ku keenaya mustaqbalka dhaqan dhaqaale ee dalka iyo dadkaba.

Haddaba annagoo aad uga damqaneyna kana soo horjeedna guud ahaan dhibaatooyinka tira-beelka ah ee isaga dambeeyay ummadda Soomaaliyeed waxaan ku baaqeynaa:-

Baaq

1) Inay Soomaali si wadajir ah Rabbi ugu towbad keento, Ilaahayna ka tuugto in uu ka dulqaado musaa’ibtan ku dabada dheeraatay.

2) Culumaa’uddiinka Soomaaliyeed ee xaruntoodu tahay magaalada Muqdisho waxaan ugu baaqeynaa in ay dadaalkooda labalaabaan kana gilgishaan dhibaatooyinka taagan gaar ahaan bixinta dhulbadeedka Soomaaliyeed iyagoo ku darsanaya howl maalmeedkooda wanaag faris iyo xumo reebis caddeynayana waxa sharciga Alle ka qabo arrintan.

3) Waxaan ugu baaqeynaa golaha wakiillada (Baarlamaanka) in ay si degdeg ah uga fariistaan bixinta dhul badeedka Soomaaliyeed, iskana fogeeyaan kana soo horjeestaan heshiiskaas lagu hagardaameynayo ummadda soomaaliyeed, haddii kale ay ku talagalaan in aamuskooda uu ka dhigan yahay in ay godobta wax ka wadaagaan.

4) Annagoo u mahad naqeyna xubnaha baarlamaanka iyo xukuumadda ee mowqifka wanaagsan iska taagay arrintan waxaan sii adkeyneynaa in dadaalkaas lasii wado annagoo ku baaqeyna; in haddii qeyb kamid ah golaha wakiillada ay ka caga jiidaan wax ka qabashada arrintan in ay inta kale mowqif cad oo wadajir ah iska taagaan, iskana bari yeelaan gefkan taariikhiga ah xiriirna kala sameeyaan golaha qaramada midoobay si aanan loo diiwaan gelin sheegashada Kenya ay ku dooneyso qeyb dalkeenna ah.

5) Waxaan ugu baaqeynaa xukuumadda wasiirkeedu saxiixay heshiiskan in ay ka qaataan mowqif sharafeed mideysan, kaas oo u qalma halista heshiiskan ku yahay mustaqbalka dalka iyo dadka, haddii kale mas’uuliyadda wax bay ku yeelanayaan.

6) Madaxweynaha u dhaartay ilaalinta & daaficidda masaalixda ummadda waxaan ugu baaqeynaa in uu meel cad iska taago mu’aamaradan lagu milki guurinayo dhaxalka ajyaasha dambe, kana soo saaro go’aan mas’uulnimo oo ummaddu gareysan karto.

7) Waxaan guud ahaan bulshada Soomaaliyeed ee ku dhaqan dal iyo dibad ugu baaqeynaa in ay fadhiga iskaga taagaan sidii loo baajin lahaa dhulkaas Soomaaliyeed ee saxiixa qaldan ku baxaya, iyagoo si midnimo leh u abbaaraya hey’adaha & dalalka faraha kula jira arrintan,si aan uga badbaadno in xaqeenna aamusnaan lagu qaadan.

Waxaan si gaar ah aqoonleyda, gaar ahaan culimada, garyaqaannada, mutakhasisiinta aqoonta durugsan u leh cilmiga badaha, siyaasiyiinta iyo madaxdii hore ee dalka soo maamushay ugu baaqeynaa in ay arrintan wax ka qabashadeeda ku bixiyaan dadaal dheeri ah, si loo xiro albaabka damaca shisheeye, si aan dalka jumlo iyo tafaariiq toona loogu qaadan.

9) Walaalaha ku diriraya magaalada Muqdisho waxaan ugu baaqeynaa in ay khilaafaadkooda dhinac iska dhigaan kuna midoobaan diinta Alle iyo danta ka dhaxeysa, xooggoodana u jiheeyaan sidii ay u dhicin lahaayeen dhulkaas sida xaqdarrada ah la inooga qaadanayo. Waxaan walaalaha is haya xasuusineynaa in daadinta dhiigga muslimku ay xaaraam ku tahay kitaabka Alle iyo sunnada nabiga s.c.w. sidaas aawadeed waxaan ugu nasexeynaynaa inay la yimaadaan Alle ka cabsi iyo isu turitaan si loo badbaadiyo hambada ka hartay dhiigga Soomaaliyeed ee aan daadin dambe u baahneyn.

10) Waxaan sidoo kale ku baaqeynaa in la joojiyo dilalka qorsheysan ee lagu bartilmaameedsanayo haldoorka ku jira bulshadeenna, arrintaas oo si dadban ugu adeegeysa danaha cadowga Soomaaliyeed, ahna godob sokeeye & musiibo saameynteeda xun leh.

11) Si xal waara loo gaaro waxaan garabyada isku haya Muqdisho ugu baaqeynaa in is af garan waagooda ay ku maareeyaan wadahadal, maadaama diinta, dalka, danta iyo taladuba ay ka dhaxeyso, isuna tanaasulaan.

12) Dalalka EU-da & guud ahaan reer galbeedka gaar ahaan dalka Norway waxaan ugu baaqeynaa in ay ka waantoobaan faragelinta ay ku hayaan Soomaaliya, annagoo Norway ku boorrineyna inaysan xumeyn xiriirka wanaagsan ee ay la leedahay Soomaaliya, xasuusineynana in qeyb muwaadiniinteeda ka mid ah ay kasoo jeedaan Soomaaliya, kuwaas oo ka qeybqaata horumarinta & tayeynta wax soo saarka dalkeeda, aysanna ka mudneyn in ay Norway ugu abaal guddo in ay u dabamarto dalkoodi hooyo iyadoo u gacan gelineysa dal markii horeba inaka heystay dhul aanan wali laga heshiinin.

13) Waxaan sidoo kale Soomaalida ugu baaqeynaa inay u midoobaan sidii ciidamada shisheeye ee dalka ku sugan looga saari lahaa dalka sida ugu sahlan uguna dhibaato yar, kuwa hor lehna aanan la keenin, maadaama aysan jirin cid ay ku kala dhex jiraan, xaqna aysan dalka u iman dan Soomaaliyeed, qeybna ka yihiin mushkiladii jirtay iyo tan haatan taaganba, si ay suuragal u noqoto in Soomaali arrimaheeda xallisato iyada oo aanan loo dhaxeyn.

14) Waxaan cambaareyneynaa burcad badeedda jidgooyooyinka dhigtay baddeenna ee dhibaatada aan yareyna ku haya socotada badda ku safreysa, kuwaas oo magaca Soomaali meel ka dhac weyn ku sameeyay, isla markaana si dadban dalka ugu casuumay quwado shisheeya oo imaanshahooda ay ka dhalan karto khatar dheeri ka ah intii aan soo sheegnay.

Waxaan Alle weydiisaneynaa in uu naga dulqaado dhibaatada, quluubta ummadda Soomaaliyeed iyo inta muslimiin ahna isu soo dumo.

Bayaankan waxaa lagala soo xiriiri karaa:

1) Inj. C/Qani Qorane Maxamed

abdiqanim@hotmail.com

Tel: +45-5130-8306/+447908102221

2) Garaad Ciise Soofe

Duran600@yahoo.com

Tel: +45-52530105

Magacyada saxiixayaasha bayaanka

1) Dr. Maxamuud C/Raxmaan

2) Inj. Axmed Jibriil Cabdi

3) Xasan Xaaji Cilmi

4) Abdisalaam Yusuf Xassan

5) Isse Axmed Xuseen

6) Cali Shire

7) Cabdillaahi Geedi

Jamaal Yuusuf Nuur

9) Shariif Siyaad Ciye

10) Sh. Cabdullaahi Maxamed Maxamuud

11) Cabdillaahi Coscin

12) Dr. Cabdillahi Siciid Qeylo

13) Eng. Maxamuud Saalah

14) Raage Axmed Maxamuud

15) Maxamuud C/Raxmaan

16) Barre Maxamed Fiidow

17) Gaboobe Cali Hiirad

18) C/Rashiid Diiriye Cali

19) Axmed Ismaaciil Maxamed

20) Garaad Ciise Garaad Soofe Duraan

21) Daahir Cali Cigaal

22) Faarax cali Biixi

23) Liibaan Macallin

24) Bile Yuusuf Cabdille

25) Safiya Faarax Aadan

26) Axmed maxamuud Cali

27) C/Raxmaan Axmed maxamuud

28) Sakariye Axmed maxamuud

29) Suhayb Axmed Maxamuud

30) C/Laahi Axmed Maxamuud

31) Farxaan Gaboobe Cali

32) Maxamed Gaboobe cali

33) Cali Cabdi Yuusuf

34) Maxamed Taraale Cali Nuur

35) Axmed C/raxshiid Diiriye

36) Yaxye C/Rashiid Diiriye

37) Ayuub C/Rashiid Diiriye

38) Maxamed Cali Sigad

39) Sh. Xasan Barre Diiriye

40) Bashiir C/Casiis Maxamed

41) Maxamed C/Razaaq Maxamed

42) C/Naasir Axmed Khaliif

43) C/Raxmaan Maxamed Aadan

44) M. Jaamac Faarax Xirsi

45) hirwac C/Laahi Aadan

46) Siyaad Cabdi Balal

47) C/Laahi Ciise Oog

48) C/Razaaq M. C/Raxmaan Sanweyne

49) Fumo Maxamed Nuur

50) Axmed Salaad Balal

51) Mxamed Yuusuf Ciise

52) Zakariye C/Laahi Aw-Jaamac

53) Maxamed Yuusuf Aw-Jaamac

54) Dr. Cabdi Faarax Cali (Taano)

55) Ij. C/Fataax Cali Xirsi

56) S gal Maxamed faarax

57) Nasra Maxamed Khaliif

58) Maxamed xasan Warsame

59) AVV. Axmed-Haadi Muxumad Axmed

60) C/Kariim Xirsi Salaad

61) Cand. Agro. C/laahi M. Xasan

62) I nj. Maxamed Cali Cibaar

63) S h. Maxamed C/laahi C/Nuur (Casoowe)

64) Imaam Rashiid Cabdi Guraa

65) Maxamed Sheekh faarax

66) Faarax Khaliif Xasan

67) Siraad Xuseen Guuleed

68) C/Laahi Axmed Jaamac

69) Mahad C/Laahi Axmed

70) Cumar Axmed Aadan

71) Cismaan Xuseen Cali

72) Cali Cabdi Maxamed

73) C/Casiis Maxamed warsame

74) Abuubakar Sheekh Jaliil

75) Sh. C/Raxaan Axmed Cilmi (Abyad)

76) C/Raxmaan Xuseen Cige

77) Maxamuud Cali Ducaale

78) Abdi Shire Cabdulle

79) C/Raxmaan Maxamuud Faarax

80) Ashkir Maxamed Weheliye

81) C/Raxmaan Aadan Burburshe

82) Cismaan Xuseen Ismaaciil

83) Safiyo Muuse Maxamuud

84) C/Fataax Barre Maxamed

85) Maxamed Xaaji Maxamuud

86) Sacdiyo Cali Xasan

87) Faadumo Cali M’ed

88) C/Rashiid Aadan Cumar

89) C/Qani Barre Maxamed

90) Sacdiyo Barre Maxamed

91) C/Raxiim Ibraahim Aw-Salaad

92) Ibraahim Jaamac Cali

93) Inj. Cali Jaamac Xuseen

94) Inj. Mustafa Jaamac

95) Maxamuud Haybe Xasan

96) C/Laahi Warsame Xasan

97) Prof. C/Qaadir Cismaan Faarax

98) C/Raxmaan Shaafici Khaliif

99) Sahra Barre Maxamed

100) Faarax Maxamuud Cabdi

101) Liibaan Xasan Cali

102) Asad Xasan

103) Inj. C/Qani Qorane Maxamed

104) C/Naciim C/naasir Galadh

105) Amiir Cadbi Maxamed

106) Cilmi Cali Abtidoon

107) Maxamuud Maxamed Siciid

108) C/Wali Baashi Xasan

109) Yuusuf Ramiil

110) Cali Cismaan Ciise

111) Cimi Cabdi Cilmi

112) C/Laahi Cilmi Xasan

113) Cali Daahir Ugaas

114) C/Rashiid Cali Geesood

115) C/Laahi Maxamed Cumar

116) Faysal Maxamed Cali

117) C/Raxmaan Cali Xasan

118) Faysal Maxamed Xirsi

119) Abuubakar Jaamac

120) Muuse Faarax Jaamac

121) Axmed-Naasir M. Xasan Xirsi

122) Dayib cali Aadan

123) C/Laahi Aadan Ciid

124) Xuseen Cali Kulmiye

125) Nuurre Faarax Siidow

126) Liibaan Maxamed Xaaji

ilaak@hotmail.com

1. Gogolxaar

Dhibaatada iyo musiibada ku habsatay ummadda Soomaaliyeed waxay maraysaa marxaladdii ugu xumeyd. Waxaa isku dhafmay diin, siyaasad iyo dagaal-oogenimo. Waxaa ayaan darro ah in maanta nabadda ummaddii dhibbanayd LABAATAN-ka sano, ay lug jiidayaan islaamiyiinta iyaga looga fadhiyey xalka ummadda Soomaaliyeed kadib markii uu soo afjarmay xilligii dagaal-oogayaasha dhiigmiiradka ah. Waxaa yaab leh in mar kasta oo ay muuqato bidhaan rajo, nabadda iyo xalku sii ragaadmayaan. Waa markii ugu horreysay ee taariikhda ummadda Soomaaliyeed iyo tan caalamka islaamka oo dhan ay xukuumadda iyo mucaaradka ka soo horjeeda labaduba ku wada abtirsadaan dhaq-dhaqaaqa islaamiyiinta. Marka laga reebo hubka ay heystaan beelaha soomaaliyeed, waa markii ugu horreysay ee taariikhda soomaaliya ay noqdaan kooxaha keliya ee hubaysani garabyo ka kala tirsan islaamiyiinta kana wada tirsanaa muddo kooban ka hor midowgii maxkamadaha.

Way adag tahay in qormo laga sameeyo dhacdooyinka siyaasadeed ee wadanka maxaa yeelay qoraal kasta wuxuu qiimo beelayaa inta aan la faafin xowliga dhacdooyinku ku socadaan derteed. Qormadaan kooban waxaan ku falanqeyn doonaa haddii Rabbi idmo dhacdooyinka saldhigga u ah herdanka siyaasideed ee u dhexeeya garbaha islaamiyiinta ku loolama wadanka, gaar ahaan gobollada koonfureed.

Sida la wada ogyahay waxaa lagu soo dhisay Jabuuti, dowlada ku meel-gaarka ah ee hadda jirta oo kulminaysa garab ka mid ah isbahaysiga dib u xoreynta ee lagu aasaasay Eritrea oo uu madax ka ahaa Sh. Shariif Sh. Axmed iyo dowaladdii ku meel-gaarka ahayd ee uu markaas hogaaminayey Col. C/Llaahi Yuusuf iyo Nuur Cadde. Sh. Shariif oo ahaa hoggaankii hore ee Maxkamadihii midoobay ka hor intii gumeysiga Ethiopia uusan dalka qabsan (ka hor dabayaaqadii 2006-da), waxaa u suurto gashay in uu noqdo madaxweynaha dowladda ku meelgaarka ah ee hadda jirta.

Waxaa muuqata in dadweynaha soomaaliyeed oo uu dilooday dagaal, abaar iyo cudur labaatankii sano ee u dambeysay in ay aad usoo dhoweeyeen dhisidda dowladdan laba sababood aawadood:

i) iyada oo ku andacoonaysey in ay heshiis iyo si nabadgelyo ah ku saareen cadowgii Ethiopia ee wadanka qabsaday,

ii) iyo iyaga oo islamarkaasna doonaya in ay wadanka ku dhaqaan shareecadda islaamka.

Dhanka kale waxaa iyagu si ba’an uga soo horjeestay Midowga Maxkamadaha garabkii uu hogaaminayey Dr. Sh. Cumar Iimaan iyo dagaalyahannada la baxay “Al-shabaab” iyo garabka isbahaysiga dib u xoreynta ee uu hogaamiyo Sh. Xasan Daahir Aweys. Xoogaggan oo la oran karo waxay ahaayeen xoogaggii dagaalka hubaysan kaga soo horjeeday cadowga Ethiopia ee dadka iyo dalkaba gumaysanayey. Xoogaggan oo ku caanbaxay in loo yaqaan “muqaawamada” ama “iska caabinta” iyagu aad ayay uga soo horjeesteen dowladda ku meelgaarka ah ee uu shariifku horkacayo dhowr sababood dartood:

i) iyada oo heshiiskii Jabuuti uu dhiciseeyey guulihii ay xoogagga iska-caabintu usoo hoyiyeen dalka iyo dadkaba, islamarkaasna u suurto geliyaan Ethiopia in ay siiyaan weji sharaf leh oo ay ku andacooto in ay dalka kaga baxday. Waxay aaminsan yihiin in xaqiiqdu tahay in cadowgu faraha kaga gubtay dhimbilaha xanuunka badan ee kaga imaanayey xoogagga iska-caabinta uuna ku jiray saacadihiisi ugu dambeeyey, guushu dhoweyd, isla markaasna taageeradii dhaqaale ee uu ka helayay dowladaha shisheeye soo wiiqantay isbadellada siyaasadeed ee ka dhacay Maraykanka iyo meelo kale awgood.

ii) iyada oo ay heshiiskii Jabuuti uu ku salaysan yahay heshiisyo hoosaadyo qarsoon oo ka dhacay Kenya (Nairobi) oo ay wada galeen Sh. Shariif iyo safaarado anjabi ah oo ay ugu horreyso safaaradda Maraykanka iyo safaaradaha reer galbeedka ee ku sugan Kenya, heshiisyadaas oo aan ilaa iminka la ogayn xogtooda. Iyada oo heshiiskan ay ka soo shaqeysay UN-ka gaar ahaan ergeyga Soomaaliya u qaabilsanaa ee Waldou Abdallah isla markaasna xoogagga muqaawadu u arag in UN-ka iyo dowladaha reergalbeedka ahi wax wanaag ah u hayn una wadin ummadda Soomaaliyeed.

iii) iyada oo dowlada Sh. Shariif ay daraf asaasi ah ka yihiin xubnihii iyo barlamaankii ka tirsanaa dowladdii C/laahi Yuusuf iyo Nuur-cadde oo iyagu ahaa kuwii waddanka soo geliyey gumeysiga, aysanna suurto gal ahayn in lala midoobo. Waxaa intaa sii dheer in dowladdani ay dhaqan gelinayso isla dastuurkii dowladdii ku meel gaarka ahayd ee hore oo dhammaan dadkoo dhami culimo iyo caamo isku raacsanaayeen in uu caar iyo baadba ka hor imaanayo mabaadi’da diinta islaamka – su’aashuna waxay tahay goormay hal xaaran ahi dhali jirtay nirig xalaal ah?

iv) in ay sii wadi doonaan muqaawamada inta dalka ay ku sugan yihiin ciidamada shisheeye ee AMISOM oo u yimid waddanka garabsiinta iyo taageerada cadowgii Ethiopia isla markaasna aan ku imaan rabitaanka ummadda soomaaliyeed iyo maslaxadeeda doota.

2. Xaaladda Cakiran ee dalku marayo:

Dhibaatada ugu ba’an ee hadda waddanku khatar colaadeed iyo dagaal qarxa qarka ugu saaran yahay waxay ka dhex muuqataa darafyada islaamiyiinta ee ku kala jira dowladda ku meel-gaarka ah iyo xoogagga iska-caabinta. Qaddiyadaha ugu muhiimsan ee ka dhex aloosan darafyadaan waxaa lagu soo ururin karaa:

I. Hirgelinta shareercadda islaamka. Cadaadis badan oo kaga yimid dowladda dhanka hay’adda culimaada Soomaaliyeed oo aasaasantay March-tii lasoo dhaafay ee sanadkan 2009, dowladda ku meelgaarka ahi waxay baarlamaanka ka ansixisay ku dhaqanka shareecadda islaamka, inkasta oo la tibaaxayo in weli Sh. Shariif ka caga jiidayo saxiixidda sharcigan si uu u fulo. Waxaan la inkiri karin in aysan weli muuqan tallaabooyin deg-deg ah oo wax ku ool ah oo ay dowladdu horey u qaadday si ay uga dhabeyso hirgelinta qodobkan ku dhaqanka shareecada islaamka tan iyo intii baarlamaanku ansixiyey bishii Maarso ee la soo dhaafay (18-03-2009). War saxaafadeed-yada qaarkood ee ay bixiyeen madaxda dowladda ku meelgaarka ahi waxay muujinaysaa in qaadashada qodobkani uu ahaa tallaabo siyaasadeed oo lagu aamusinayo cadaadiska ba’an ee kaga imaanaya xooga islaamiyiinta ka soo horjeeda.

Ujeedkay rabtoba ha yeelatee, tallaabadan lagu ansixiyey ku dhaqanka shareecada islaamka waa tallaabo taariikhi ah oo mudan in loo dabbaal-dego, mar haddii maanta si rasmi ah dowladda jirta ay qaanuun ahaan u ansixisay ku dhaqanka shareecadda islaaamka. Waxaa dhab ah in hergelintaasina u baahan tahay kawaadir aqoon u leh, dhaqaalo lagu hirgeliyo, wacyi gelin badan, iyo guddiyo ka baaran-dega. Sida dad badan u haystaan, shareecadu ma aha in xudduudda tuugada iyo tan sinada oo keliya la oogo, ee waa nidaam dhamaystiran oo isku dubaridaya nolosha oo dhan. In kasta oo Kitaabka Rabbi iyo Sunnada nebigu ina dhexyaalliin, haddana waxay u baahan tahay shareecda in la qaanuuneeyo, oo nidaamkii wasaaradda dhaqaaluhu ku shaqeyn lahayd la dejiyo, kii wasaaradda caddaaladda la dejiyo, in madaxda dowladda loo tababaro sidii ay u fahmi lahaayeen siyaaasadda sharciga islaamka waafaqsan iyo sida ay ula dhaqmayaan ummadaha kale … waa dhammaan nolosha oo dhan. Waxay u baahan tahay in la qaanuuneeyo, maxaa yeelay dadku fuqaho ma wada aha, mufassiriinna ma wada aha, axkaamtana kalama soo bixi karaan dhamaantood adillaadeeda, dadkuna wadaaaddo ma wada aha, sidaa darteed nidaam ay fahmayaan oo qodobaysan oo ku qoran af ay garanayaan waa lagama maarmaan … nisbada wadaaddadu dadka kama aha 1%? (wadaad markaan leeyahay kama wado caalim ee qofkasta oo ku tirsan … qamiis, cimaamad!). Arimahaan oo dhami kuma suurtoobi karaan maalin gelinkeed, ee waa mashruuc ballaaran oo u baahan waqtigiisa. Ilaa iyo iminka ma jirto nidaam laga dheegto ku dhaqanka islaamka oo caalamka intiisa kale ka jira, waa barnaamij u baahan in alif laga bilaabo, in lala kaashado culimada iyo khubarada ku nool caaalamka islaamka.

II. Ciidamadda Shisheeye ee waddanka ku sugan (AMISOM): go’aamadii hay’adda culimada waxaa ka mid ahaa in muddo 4 bilood ah lagu saaro ciidamada afrikaanka ah ee waddanka ku sugan laga soo bilaabo 1-da bishii Maarso ee sannadkan. Waxaa muuqata in dowladdu ka cagajiidayso qodobkan iyaga oo ku andacoonaya:

i) imaatinka ciidamadaani waa naga horreeyey oo annagu ma keenin, iyo

ii) in aysan ummadda dhib ku hayn. Waxaa la yaab leh in isla madaxda hadda dowladda ku meelgaar ahi ku andacoonayeen arintaas lidkiisa intaysan ku fariisan kursiyada ay hadda ku fadhiyaan. Waxay hilmaamsan yihiin in dhammaan bulshada soomaaliyeed oo ay hor kacayaan culimadu ay isku waafaqeen in aysan dan u ahayn nabadgelyada iyo jiritaanka ummadda soomaaliyeed midna. Warsaxaafadeedka dowladdu wuxuu u dhawaqmayaa sidii aysan talo gacanta ugu jirin oo talada dalka laga soo gooyo meelo kale. Xogta dhabta ahi waxay tahay in ciidamadaan ay meesha ku hayaan isla dowladda ku meelgaarka ah si ay ugu noqdaan cududda ka difaacaysa xoogagga iska caabinta isla markaasna aysan marnaba diyaar u ahayn saariddooda ilaa heshiis kama dambeys ah la isla meel dhigo. Waxaa la yaab leh in isla mar-marsiinyahaani uu ahaa kii dowladdii C/Laahi Yuusuf ku doodaysay. Intaa waxaa u dheer in ilaalada gaarka ah ee Sh. Shariif ay yihiin askar ka mid ah ciidamadda shisheeye! Waxaa isweydiin mudan in dowladda Sh. Shariif aysan awood iyo qaraar u lahayn saaridda ciidamada Afrikaanka, laakiin ay bixin karaan ama saxiixi karaan heshiisyadii ay ahayd in ay ka fiirsato dowlad rasmi ah sida heshiiska muranka badan abuuray ee ay dhowaan la galeen Kenya laguna boobay baaxad weyn oo ka mid ah badda soomaaliyeed (>116,000 km2).

3. Ilduufka siyaasadeed ee garabyada is haya

Waxaa mucjiso ah islaamiyiinta oo saddex sano ka hor gacan ku gabbad ahaa, sheekada makhaaxiyaha lagaga sheekaysto ay ahayd imisa wadaad ayaa loo iib-geeyey Ethiopia. Dagaal oogayaashu waxay mashaariic maalgelin kaga qaateen dhamaan gobollada Soomaaliya oo dhan oo ay ku jirto Puntland iyo Somaliland sidii ay ugu suuqtegi lahaayeen inta wadaad ay qabteen, xireen ama gudbiyeen .. waxaa mucjiso ah in maanta mustaqbalka Soomaaliya iyo nabaddiisa looga fadhiyo islaamiyiinta. Dhinacyada sida ba’an isu haya ee kula jira dowladda ku meel-gaarka ah iyo xoogagga iska caabintu waxay ku abtirsadaan wadaaddo. Mujtamaca Soomaaliyeed maanta waxay fahmi la’yihiin in wadaaddadi dadka ka wacdinayey dagaalka sokeeye iyo xaaraannimada daadinta dhiigga muslimka ah in maanta bilaawaha dhiiga isu dareen isuna soofeysanayaan iyagu midiyihii midba kan kale ku qalan lahaa iyada oo garab kasta adeegsanayo quwado kale oo shisheeye (dagaaladda dhexmaray ilaa iyo iminka midowgii maxkamadaha garabka dowladda ku biiray iyo xisbul-islaam iyo al-shabaab oo daraf ah waxay galaafteen wax ku dhow ilaa 100 qof oo muslim ah, waxayna naafeeyeen, barakiciyeen boqolaal- إنا لله وإنا إليه راجعون). Waxaa muuqata in darfaha is haya sawirka guud ee dhibaatada guunka ah ee shacabka soomaaliyeed ee muslimka ah haysata ay ka indho tirtay, guluf colaadeed oo dhexmartay oo la oran karo waxay salka ku haysaa sidii suldada loogu kala dheereyn lahaa.

3.1 Dowladda ku meelgaarka ah

Waxaan ka qarsoonayn dadka iyagu indha-indheeya siyaasadda soomaaliya in dowladda ku meel-gaarka ahi aysan daacad ka ahayn dadaallada musaalaxadda ee culimadu waddo. Ma muuqato tallaabo wax ku ool ah oo lagu soo dabayo dhinacyada ka soo horjeeda. Waxaa laga yaabaa in bulshada caalamka oo iyagu masruufa ama wax ka dejiya qorshayaashooda siyaasadeed aysan raalli ka ahayn horumar laga gaaro musaalaxo dhex marta islaamiyiinta. Waxaa dhici karta in ragga hadda hoggaanka qabtay oo aan khibrad iyo aqoon gaar ah u lahayn hoggaaminta in ayba meel ay waxka bilaabaan ku adkaatay. Waxaaba dhici karta in magacuba ku fillaaday, oo hammi ka weyn iyo in shacabka laga saaro dhibka aysan ku weyneyn. Waa lagama maarmaan in ragga horkacaya dowladda ku meelgaarka ahi ay garwaaqsadaan mas’uuliyadda culus ee ay garabka u ribeen. Waxaa lagama maarmaan ah in ay dejiyaan istiraatijiyad cad iyo qorshe qeexan oo ay ku doonayaan sidii ay u hanan lahaayeen walaalahood, wadankana u hanan lahayeen. Waxaa lagama maarmaan ah in dowladda ku meelgaarka ahi iska hufto xubnaha had iyo jeer abuuraya naceybka iyo ficiltanka xun ee aysan u muuqan samatabixinta shacabka soomaaliyeed. Waa in aysan marnaba u duloobin sadaqada ay bixiyaan hay’adaha bulshada caalamka oo soomaaliya u ahayd labataankii sano ee lasoo dhaafay dhul dihin oo u sahlan in ay si sahlan garwadeenadoodu ugu xoolaystaan dhiigga shacabka soomaaliyeed. Dowladdu waa in aysan ku kadsoomin dabaaljoogteynta bulshada caalamka oo marnaba aysan dan ugu jirin degitaanka iyo xasiloonida ummadda soomaaliyeed si Moi-gii Kenya uu horey ugu tibaaxan in aysan marnaba u ogolaandoonin is soomaaliya dib usoo noqoto. Dowladdu waa in ay ku tashato shacabkeeda, kawaadirteeda, iyo culimadeeda. Waa in sida ugu dhakhsaha badan loo soo xulo guddiyo wax ku ool ah oo ka shaqeeya nabada, soo diyaariya qaabka ugu haboon uguna deg-deg badan ee shareecada loo hirgelin karo. Dabcan, nidaamkii khilaafadu soo noqon mayso, samanka iyo xiliga lagu jiraana saamiximaayaa in la helo khayr maxdi ah (قال النبي صلى الله عليه وسلم: اصْبِرُوا فَإِنَّهُ لا يَأْتِي عَلَيْكُمْ زَمَانٌ إلا الَّذِي بَعْدَهُ شَرٌّ مِنْهُ حَتَّى تَلْقَوْا رَبَّكُمْ – وراه البخاري من حديث أنس بن مالك), laakiin waa in lagu dadaalo waxkasta oo suurto geli kara in la xaqiijiyo.

3.2 Xoogagga iskacaabinta

Dhanka kale waxaan la fahmi karin damaca siyaasadeed ee xoogagga ka soo horjeeda dowladda ku meel-gaarka ah. Waxaa la isweydiin karaa haddii ujeedka ay u dagaallamayeen uu ahaa in waddanka laga hirgeliyo shareecadda islaamka ay soo dhoweeyaan go’aan qaadashadii ku dhaqanka shareecada islaamka ee barlamaanka ku meel-gaarka ah. Haddii eeddu tahay, ehel uma aha, sow waajib diini ah iyo daruuri ahba kuma aha in ay wax ka fuliyaan. Doodda jaban ee dulucdeedu tahay “idinku meesha ka taga, aan idin bedelnee” kuma dhisna xujo caqli iyo mid sharci toona. Dooddaasi ma noqon kartaa mid lagu bannaysto dhiigga shacabka muslimka ah ee daadanaya. Doodda oranaysa waa dowlad shisheeye soo dhisay iyaduna hadaysan ka liidan tii hore kama roona, maxaa yeelay mar haddii ujeedkaagu ahaa in shareecada la fuliyo ciddii doontaa ha soo dhistee, sow natiijada ka soo baxday muhiim maaha. Qof kasta oo siyaasadda u fiiro dheer waa og yahay dariiqada lagu soo amaamuday dowladdaan ku meel-gaarka ahi in ay garab martay sidii habboonayd ama laga yaabo in ay ku salaysneyd kala qeybinta islaamiyiinta iyo dhicisaynta mashruucooda. Waxaan la inkiri karin in qaab fekerka xoogagga islaamiyiinta mucaaradku in iyagu ay fuliniyaan qorshaha dhicisaynta mashruucoodi mar haddii ay rabaan (diyaar u yihiin) in ay ku dhacaan debinka cadowgu la damacsan yahay (haddiiba ay dhab tahay). Miyaysan xikmaddu ahayn, in gorgortan lagu xalliyo khilaafka taagan isla markaasna gacanta ku dhigaan dhamaan hay’adaha wax ku oolka ah sida ciidanka, caddaaladda, waxbarashada iy dhaqaalaha. In ay ka mid noqdaan golaha wasiirrada xukuumadda oo ay dhici karto in lagu bedelo ama lagu kala eryo muddo bil ka yar ama ka badan muhiim maaha. Waxa muhiimka ah waa agaasimka, howl maalmeedka iyo u adeegga bulshada. Dhanka ciidamada shisheeye (AMISOM) ee ku sugan waddanka, mar haddii dowladda ku meel-gaarka ahi ku andacoonayso amnigayagaa ku jira ee marka hore aan heshiino, gacmaha isqabsanno, meel ka soo wada jeensayo, kadibna iska saarno maxaa ku juban? Ma mudan tahay arrin laga heshiin karo in dhiig muslim oo xurmo leh loo daadiyo? Miyuusan Rabbi na amrin xitaa gaaladu haddii ay u janjeersadaan heshiis iyo is afgarad in la hor fariisto oo lala xaajoodo (فإن جنحوا للسلم فاجنح لها). Waxaa yaab leh, maxaa bedel ah oo xoogagga iska-caabintu hayaan? Ma isku hubaan haddii dowladda ku meel-gaarka ee amiirkoodi shalay uu hoggaaminayo la burburiyo in iyaga ay waddanka gacanta ku wada dhigi karaan, dhisi karaan dowlad ka maran mucaarad ama nabadgelyo ku soo dabaali karaan waddanka. Miyaysan ahayn mas’uuliyad akhlaaqi ah, mid diini ah iyo xikmadduba in waxa qabsoon la dhowro, la kobciyo, loo naxariisto shacabka dhibaatada baaxadda dheer kujirey LABAATAN SANO!! Miyaysan jiil dhan ku ababin bur-burka iyo dhibaatada. Miyaysan islaamiyiintu ku baraarugsanayn in nidaamkii khalaafadu dhamaaday soona noqonayn, isla markaasna samankastaa kan ka dambeeya ka shar badan yahay. Miyaysan ku baraarugsanayn in haddiiba aakhirusamaanka khayr yimaado in uusan ka marnayn dakhan (calow iyo qiim barxa khayrka) sida axaadiista fidnada aakhirusamaanka nibigu – naxariis iyo nabadgelyo korkiisa ha ahaatee – ku sheegay ee ay weriyeen Xudeyfa iyo qeyrkiis, kuna soo arooray saxiixeynka iyo kutubta kale ee sunnadda. Islaamiyiintu ha ogaadeen in ay xambaarsan yihiin risaalo culus, oo maanta ficilkooda iyo tasarufkoodu ummadda nacsiinayo ama jecleysiinayo rasaaladda ay xambaarsan yihiin isla markaasna ay garwadeen ka noqon fidna, colaadda, iyo dhiigga muslimka ah oo la daadiyo.

3.3 Hay’adda Culimadda Soomaaliyeed

Amaamudka hay’adda culimadda soomaaliyeed waa guul u soo hoyotay ummadda soomaaliyeed. Dhisida hay’addaani wuxuu kusoo aaday xiligii loo baahnaa, lagama maarmaanna ay tahay in ummaddu ka faa’iidaysato. Dabcan, culimadda oo dhami isuma wada imaankaraan, laakiin waa bilow fiican. Culimadda waxaa laga rabaa in aysan u shaqeeyaan sidiid mu’asaso nidaamkeeda iyo goloyaasheeda iyo nidaamkii ay ku shaqeyn lahayd leh sameeyaa. Waa in ay noqdaan hay’ad madax banaan oo si dhab ah ula xisaabtanta garabyadda is haya sida dowladda iyo xoogagga ka soo horjeeda ee mucaaradka ah. Waa in ay iyagu dejiyaan qorshe wax ku ool ah oo wadanka nabad loogu soo dabaali karo, shareecaddana lagu dabaqi karo. Waa in abaabulaan shirweyne guud oo ummadda soomaaliyeed ay ku wacyi gelinayaan dhidibadda dib u heshiisiintana ku adkeynayaan. Ilaa iminka ma hirgelin dib u heshiisiin dhab ah oo ummadda soomaaliyeed u kala garqaadanayaan, isla markaasina gacan nadiif ahi daadihinayso. Dhamman shirarkii loogu magacdaray dib u heshiisiintu waxay ahaayeen kuwo lagu mihinayo shacabka dhibaatadu dilootay ee loo duleeyay dagaal oogayaashii fashilmay. Hay’adda culimaddu waa in ay u muuqdaan in ay yihiin codka dhabta ah ee matala shacabka iyo dadweynaha guud. Waa in ay soo ceshadaan kaalintiidi dhabta ahayd. Ha’adda culimadu waa ilaashataa dhex-dhexaadnimadeeda iyada oo aan ku tumanayn ama gorgortan ka gelayn mabaadi’da shareecadda islaamka. Waa in ay hiigsan kartaa hay’adaha ka jira caalamka islaamka kale sida: hay’adda midowga culimada ee caalamka ee uu hoggaminayo Sh. Yuusuf Al-Qardhaawi, hay’adda culimadda muslimiinta ee ciraaq ee uu hoggaaminayo Sh. Xaarith Al-Dhaari, iww.

4. Gebo-Gebo

In kastoo ay muuqato rajo xumo badani, haddana xalku waa dhow yahay haddii loo maro waddadiisa (اليسر بين عسرين). Waxaa lagu soo koobi karaa waddooyinka ugu sahlan ee xalka lagaga bixi karo qodobbada soo socda:

1. in garbaha islaamiyiinta is haya u naxariistaan shacabka soomaaliyeed isla markaasna illaawaan xurgufta iyo xinifta dhexdooda ah ku salaysan damac siyaasadeed.

2. waa in la taageero baaqyada nabadda iyo dadaallada dib u heshiisiinta ee hay’adda culimada soomaaliyeed ugu jirto xalinta khilaafaadka jira. Wixii masaa’iil diini ah waa in loo daayo loona celiyo dadka ehelka u ah. Haddii loo baahdo waa in loo qaylo dhaansado culimada ku baahsan caalamka islaamka, loona saaro gudbiyo cilmi baaris ku sameeya qaddiyadaha asaasiga ah ee xoogagga iska caabintu ka biyo diidsan yihiin.

3. garabyada ishaya waa in ay arkaan sawirka guud iyo dhibaatada qotoda dheer ee ummadda ku habsatay.

4. xad-gudubyada siyaasadeed ee garabyada qaarkood ku kaceen, waa in lagu illaawo raadinta maslaxada caamka ah, nabadda oo la qaato iyo dhiigga shacabka muslimka ah oo la joojiyo laga hormariyo, danaha urur, xisbi iyo damaca siyaasadeed.

5. Culimadu waa in ay si xikamadeysan, dhiraan dhirin iyo dhimrini ku jirto u ragaad bixiyaan dhibaatada ummadda soomaaliyeed, isuguna keenaan garbaha is haya ee islaamiyiinta. Haddii ay dhacyo in garab loo caal waayo, culimadu waa in ay ku dhiirran karaan in ay si cad u cambaareeyaan ummaddana uga digaan … gari labo is haya kama wada qosliso
(فقاتلوا التى تبغي حتى تفيئ إلى أمر الله).

6. garabyada is hayaa waa in ay ixtiraamaan culimada, oo siiyaan qadarintooda iyo makaanada Rabbi dejiyey. Wa arrin lagu farxo in culimada soomaaliyeed ugu dambeyntii ku baraarugaan mas’uuliyadda ka saaran xallinta khilaafaadka ummadda iyo in waddanka lagu soo dabbaalo nabaddii iyo kala dambeyntii. Haddii aan lagu saacidin, la garabsiin, loo dhego nuglaan, waxaa hubaal ah in fursaddaani dayacmayso.

7. waa in aan cadowga ummada soomaaliyeed fursad loo siin in uu ka faa’iidaysto kala qeybsanaanta, iska hor-imaadka iyo hardanka u dhexeeya islaamiyiinta. Waxaan shaki ku jirin dagaalka hadda ka soo cusboonaaday walaalihii shalay in ay farax gelinayso cadowga ummada soomaaliyeed, una xaqiijinayso ujeedooyinkii uu ku heli waayay gumeysiga iyo duullaankiisii hubaysnaa.

8. waa in garbaha is hayaa joojiyaan axkaamta sharciga ee la qal wareejiyano, sida in si sahlan la isugu tilmaamo cadow Ilaahay iyo in la is gaalaysiiyo … waa in la ixtiraamaa nusuusta sharciga ah.

9. Gabagabadii, waxaan si dhawaq dheer u leeyahay … NABAD … NABAD …DHIIGGA MUSLIMKA ha la ixtiraamo, Rabbina ha looga cabsado.

Wabbilaahi Tawfiiq.

Aragtida Qoraalkan waxaa leh Qoraaga ku Saxiixan

Shariif iyo wafdigiisa ayaa safarkooda ka soo ambaqaaday magaalada Nairobi kadib markii ay halkaa uga soo qayb galeen shir lagu macneeyay boor ka jafidda iyo la xisaabtanka hay’adaha DKMG ah, kaas oo uu soo qaban-qaabiyay Urur goboleedka IGAD; isla markaana ay shir-guddoon ka ahayd Dawladda Itoobiya, wuxuuna Sh. Shariif ayey halkaa kulan khaas ah kula yeelatay  Jandaye Frazier oo ah bilcaanta wasaaradda arrimaha dibadda Maraykanka u qaabilsan arrimaha Afrika, kulankaas oo aanan ilaa iyo hadda daaha laga qaadin wixii ay uga wada hadleen.

Sh. Shariif Sh. Axmed ayaa safarkiisa uu dalka Soomaaliya ku soo gaaray waxaa uu ku soo kala bixiyey magaalooyinka Jawhar iyo B/weyne, taas oo lagu macneeyay in ay goobahaas ugu xoogganaayeen ciidamo si gaar ah isu hayb soocday, kuwaas oo taabacsan Isbahaysiga qaybta uu hogaamiyo Sh. Shariif.

Ujeedooyinka safarka Shariif

Ujeedooyinka guddoomiyaha isbahaysiga garabka Jabuuti uu u Tagay Jowhar iyo Baladweyne ayaa waxaa uu ku fasiray in ay ugu muhiimsanaayeen, in ay u gogol-xaaraan heshiiska Jabuuti ay kula soo saxiixdeen DKMG ah ayaga oo sharraxaad dheeri ah heshiiska ka siinaya mas’uuliyiinta gudaha ee MMI iyo duqayda dhaqanka ee ku sugan goobaha ay booqdeen iyo inay u kuur galaan xaaladaha dalka ka jira gaar ahaan dhinacyada amniga, siyaasadda iyo xaaladda maciishad iyo nololeed ee deegaannadaas.

Marka laga tago qaabka uu ku macneeyay Shariif  yoolasha uu ka leeyahay safarkan, waxaa la tilmaamayaa in uu safarkanu lahaa ujeedooyin intaas ka duwan ayna ka mid yihiin;

B) In Sh. Shariif uu beesha caalamka u muujiyo in uu fulin karo waxyaabaha uu soo ballan qaaday isla markaana uu garabka Isbeheysiga ee uu madaxda ka yahay uu gudaha ku leeyahay ciidamo taageersan iyo goobo ay ka taliyaan.

T) Waxaa intaas u dheereyd dejinta naqshad siyaasadeed oo meel-mar ka dhigi karta himilooyinkiisa, taas oo ay qayb ka tahay soo jiidashada abaan-duulayaasha xoogagga MMI oo ay kula hardamayaan garabka Asmara ee ka soo horjeeda.

J) In uu boorka ka jafo taageerayaashiisa oo baryihii danbe ay ka muuqatay habacsanaan baahsan.

X) Safarka Shariif oo lahaa ujeedooyin intaa ka badan ayaa waxaa kuwa ugu muhiimsan waxaaka mid ahaa soo jiidashada ra’yul caamka bulshada Soomaaliyeed gaar ahaan kuwa ku dhaqan Koonfurta kuwaas oo uu ku beer-laxawsanayo in uu gacanta ku hayo furaha bixitaanka ciidamada Itoobiya kadib laba sano oo ay dalka ku sugnaayeen ayna ku bixi waayeen dagaal iyo isku day milateri toona.

Yuu la kulmay Sh.Shariif?

Jawhar:

Sh. Sahriif iyo wafdiga uu Hoggaaminayey ayaa 2da bishii November waxaa uu kulamo kala duwan la yeeshay mas’uuliyiinta ugu sarreysa maamulka gobolka Shabeellada dhexe, iyagoo isla maalinkaas ay taariikhdu aheyd 2da bishan November 2008 kulan la yeeshay gudoomiyaha gobolka Shabeelada dhexe Macallin Daahir Calasow, ku-xigeenkii Macallin C/raxmaan Xasan iyo xoghayaga gobolkaasi Sh. Aadan Xiifoow, waxayna kulankooda ku faaqideen arrimaha maamulka gobolka iyo arrimo khuseeya amniga.

3-dii Bishan November 2008 waxay  Sh. Shriif iyo wafdigiisu magaalada Jawhar kulamo xasaasi ah kula qaateen 12 xubnood oo ka mid ah madaxda ugu sarraysa saraakiisha MMI ee gudaha kuwaas oo ka fadhigoodu ahaa magaalada Muqdisho waxayna kulankooda ka dib sheegeen in ay isku waafaqeen qodobbo dhowr ah oo ay ka mid yihiin:-

1- In la taageero hindisaha ay wadaan culimada Soomaaliyeed ee la iskugu keenayo garabyada MMIS.
2- In shirweyne ay leeyihiin MMIS la isugu yimaado.
3- In laga shaqeeyo sidii loo dhameyn lahaa khilaafka ka dhex aloosan dhinacyada MMIS.

Shariif iyo wafdiga uu hogaaminayo ayaa waxay sidoo kale magaalada Jawhar kulamo kula qaateen duqayda dhaqanka gobolka Sh/dhexe, xubno ka tirsan golaha dhaqanka beelaha Hawiye oo uu ka mid yahay afhayeenka goobahaas Axmed Diiriye Cali iyo C/lahi-dheere, Ururrada bushada ee ka dhisan gobolka Sh/dhexe iyo xubno kale.

B/weyne

Wafdiga uu horkacayo Shariif ayaa waxay magaalada B/weyn gaareen 4tii bishan November 2008, waxayna kulamo la qaateen madaxda maamulka MMI ee ka arrimiya gobolka Hiiraan gaar ahaan guddoomiyaha MMI ee gobolka Hiiraan, taliyaha ciidamada iyo saraakiil kale waxayna uga wada hadleen arrimo ay ka mid yihiin barnaamijka dib u heshiisiinta, amaanka iyo maamulka gobolka.

Sidoo kale wafdiga ayaa kulamo la qaatay odayaasha dhaqanka gobolka Hiiraan oo ay ka mid yihiin ugaasyada beelaha dega gobolkaas iyo saraakiisha ciidamadii hore ee Soomaaliya iyo ururrada bulshada waxayna kala hadleen dhaqan-gelinta heshiiska Jabuuti iyo sugidda amniga gobolka Hiiraan, ayaga oo sidoo kale kormeer ku tagay fariisimadii ciidamada gumaysiga Itoobiya ay banneeyeen kuna yaalla buurta Janta-kundisho.

Yaa Soo dhaweeyay imaatinka Sh. Sharif?

Maamulka ka dhisan magaalada Jowhar ee hoos taga MMIS, oo hor kacaya qeybihii kala duwanaa ee bulshada reer Jowhar ayaa si heer sare ah Sh. Shariif iyo wafdigii la socdey ugu soo dhaweeyay garoonka Jowhar oo ay ka soo dageen, kuwaas oo dhanka magaalada u soo galbiyey, waxaana jirey warar horey u soo baxayey oo tibaaxayey in maamulkaasi uu si gaar ah gacan saar ula lahaa Sheekh Shariif ka horintaanu kasoo degin Jowhar, sidoo kalena uu taageero sare u hayo siyaasadiisa. Kulamo kala duwan ayey maamulku la yeesheen Sh. Shariif intii uu ku sugnaa halkaas kuwaas oo ilaa iyo hadda aanan la ogeyn waxa ay is kula qaadaa dhigeen.

Hogaanka sare ee MMIS.

Qaar ka mid ah Hogaanka sare ee MMIS ee gudaha jooga oo markii hore u muuqday kuwo hindisaha Sheekh Shariif si aad ah uga soo horjeeday ayaa kulamo ka dhignaa soo dhaweyn iyo xog is weydaarsi waxa ay kula yeesheen hoteelkii uu ka deggenaa Magaalada Jowhar, kulamadaas oo socdey ku dhawaad 24 saac ayey labada dhinac markii danbe ka soo saareen qoraal rasmi ah oo ay isku waafaqeen.

Maamulka B/weyne.

Magaalada Baladweyne ee gobolka Hiiraan oo ka mid ah goobihii uu cagta mariyey intii yareyd ee uu dalka joogay ayaa wuxuu Shariif kulamo kula yeeshay qaar ka mid ah saraakiisha MMIS ee halkaa ku sugan, kuwaas oo ka mid ah kuwa taageersan barnaamijkiisa, halka kuwo kale qeybna ka ah maamulka B/weyne iska daa in ay kulamo la qaataane ay si aad ah uga soo horjeesteen asal ahaanba imaantinkiisa.

Odayaasha dhaqanka.

Odayaal dhaqameedyo ka kala tegay gobollada Banaadir, Shabeelada dhexe iyo Hiiraan, ayaa sidoo kale ka mid ah dadkii soo dhaweeyay imaatinka Sheekh Shariif, kuwaas oo sidoo kale kulamo la qaatey, lamana oga wixii ay ka wada hadleen, balse waxay qeyb ka ahaayeen fadhiyadii kala duwanaa ee uu la yeeshay dadkii uu la kulmey doonayeyna in uu ka dhaadhiciyo barnaamij siyaasadeedki uu watey. Lama oga ilaa iyo hadda inta ay la’ eg tahey soo dhaweynta ama saluugga uu kala kulmay dadkii uu la xaajeystay, maadaama aanan saxaafadda loo soo bandhigin natiijooyinkii kasoo baxay kulamadaas.

Jaamacadda Carabta.

Ururka Jaamacada Carabta oo bayaan ka soo saaray heshiiskii Jabuuti ee sida wadajirka ah ay u wada gaareen DKMG ah iyo Isbaheysiga dib u xoreynta garabka Jabuuti, kaas oo qodobadii lagu kala saxiixdey ay ka mid ahaayeen xabbad joojin iyo ciidamada labada dhinac oo la isku dhafo ayaa dhanka kale soo dhaweeyay, imaanshiyihii Sh. Shariif ee Jowhar iyo Baladweyne, si uu qeyb uga noqdo hirgelinta heshiiska Jabuuti.

Bayaanka Ururka Jaamacada Carabta ka soo baxay waxa kale oo baaq loogu direy garabyada hubeysan in ay u hogaansamaan Heshiiska Jabuuti oo xabadda in ay joojiyaan, arrintaas oo dhinaca Sheekh Shariif u ah garab iyo hiilo, balse dhanka garabyada muqaawamada ee ka soo horjeestey heshiiskii Jabuuti aan u aheyn marnaba mid u cuntanta si aad ahna uga soo horjeesteen dhaqangelitiisa.

Ciidamada AMISOM.

Afahayeenka ciidamada AMISOM Kabtan; Brigye Bo-Huko, oo saxaafadda la hadlay ayaa sheegay in ay si aad ah u soo dhaweynayaan imaatinka Sh. Shariif, sidoo kalena u hambalyeynayaan dhiirrina gelinayaan, iyaga oo u arkayey in imaantinkiisu uu wax ka bedelayo weerarrada xooggan ee dhanka muqaawamada uga imaanayey. Hadalka afhayeenka ayaa ku soo beegmay xilli ay qabeen cabsi dheeraad ah oo ku aadaneyn weerarro hor leh oo dhanka muqaawamada uga yimaada iyaga oo ka duulaya heshiiskii xabbad joojinta ee Jabuuti ee horey ay u qaadaceen.

Yaa ka soo horjeestay imaanshada Sheekh Shariif?

Ugu horreyn ma jirto garab ka mid ah garabyada Xoogagga muqaawamada Soomaaliyeed oo soo dhaweeyay imaanshiyihiisa, balse waxaa soo dhaweeyay isla markaana la kulmay heshiisna ay kala qaateen qaar ka mid ah Saraakiisha MMIS oo kaliya, kuwaas oo horey u taageersanaa ajandayaasha.

Sidoo kale ma jiro garab ka mid ah garabyada muqaawamada Soomaaliyeed oo ku taageeray siyaasaddiisa iyo heshiisyada uu la soo galay DKMG ah, marka laga reebo mas’uuliyiin aan si toos ah u sheegan in ay la qaateen heshiiska uu sheekh shariif la soo galay DFKMG.

Hadaba markii uu yimid sheekh shariif Jowhar iyo Baladweyne yaa ka hadlay oo ka soo horjeestay.

Garabka Asmara

Afahayeenka wafdiga Isbahaysiga garabka ee ku sugan gudaha soomaaliya Ismaaciil Xaaji Cadow oo u warramay Shabakadda Somalimirror ayaa ku tilmaamay imaanshaha Shariif inuu yahay fitno lagu kala jabinayo xoogagga muqaawamada isla markaana ay deyro (bari) ka yihiin qorshaha uu wato ee uu kula soo heshiiyay DKMG ah.

Gudoomiyaha Shuurada Maxkamadaha Islaamiga ee Gobolka Hiiraan

Magaalada Baladweyne xarunta gobolka Hiiraan oo ah magaaladii labaad ee uu Booqday Sheekh Shariif ayaa noqotay meel ay ku kala qeybsameen Mas’uuliyiintii MMIS iyo waliba shacabka magaaladaas ku dhaqan, iyadoo imaanshihiisa kasoo horjeedsadeen shacab iyo mas’uuliyiin sare oo ka tirsan MMIS. Mas’uuliyiinta ka soo horjeedsatay imaanshiyiha Shariif iyo wafdigiisa ayaa waxaa ka mid ahaa guddoomiyaha Shuurada maxkamadaha islaamiga ee gobolka Hiiraan ahna Taliye ku xigeenka ciidamada 4-ta gobol Axmed Cali Duqow (Haashim) oo sheegay in marnaba aysan raalli ka aheyn in wafdigaasi ay soo gaaraan magaalada Baladweyne, isagoo sheegay in xubnahaani ay heshiis la soo saxiixdeen C/laahi Yuusuf iyo Ra’iisul wasaaraha Itoobiya Meles Zanawi.

Haashim ayaa xusay in ay jiraan masuuliyiin isaga ka sarreysa iyo kuwa ka hooseeya oo taabacsan imaanshaha gobolka Hiiraan xubnaha uu hoggaaminayo Sheekh Shariif Sheekh Axmed.

Mar ay idaacadda Shabelle ee Muqdisho su’aashay Haashim sababta uu u adeeci la’yahay tillaabooyinka ay qaateen masuuliyiintiisa, maadaama ay jiraan masuuliyiin isaga ka Sarraysa iyo kuwa ka hooseeya oo taageersan imaanshaha Sheekh Shariif iyo wafdiga uu hogaaminayo ee gobolka Hiiraan, ayaa Haashim waxaa uu ku jawaabay “inaysan marnaba  u hoggaansami doonin dhankooda tallaabooyinka ay qaateen Sh. Shariif iyo wafdigiisa, ayna arintaasi u arkin mid aan ku salaysneyn diinta Islaamka.

Macallin Xaashi

Macalin Xaashi oo wareysi siiyay idaacada BBC-da ayaa sheegay in Sheekh Shariif uu yahay nin la soo adeegsaday, isaga oo arrintaasi ka hadlayana waxa uu yiri “Shar-weyn oo shariifka hogaaminayo ayaa Shabellaha dhexe ka soo degay, Shariifkii la yaqiinnay ma’ahan ee waa nin kale oo cadawga Alle soo adeegsadeen” ayuu yiri Macalin Xaashi oo ugu baaqay shacabka gobolkaas ku dhaqan in ay ka feejignaadaan.

Macalin Xaashi ayaa Sheekh Shariif ku eedeeyay inuu ka degay doontii Islaamka, isla markaana uu fuulay doontii sharta sida uu hadalka u dhigay.

Macalin Xaashi oo kal hore sheegay inuu ku biiray ururka Alshabaab ayaa haatan sheegtay inuu madax u yahay Koox isku magacowday “Golaha kacaanka Islaamiga Xamar iyo Xamar daye” sida uu hadalka u dhigay.

Yuusuf Indho Cade

Sh. Yuusuf Maxamed Siyaad (Indha Cadde) ayaa isaguna ka hadlay imaanshaha Sheekh Shariif isaga oo ka hadlayayna waxa uu yirir “Sheekh Shariif hadafkii waa hareer maryay, Jowharna waxaa uu la yimid hadafkii Mareykanka iyo kii C/laahi Yusuf, mana ka yeeleyno”.

Isku soo duuboo ma jirin qorshayaal kale oo muuqda oo uu la yimid sheekh shariif isla markaana saameyn ku yeeshay garabyada kale ee muqaawamada ee ka madax bannaan MMIS.
Maxaa u hirgalay?

1- In uu soo galo gudaha Soomaaliya oo uu ka maqnaa qiyaastii mudo 2 sano ah.
2- In uu la kulmo taageerayaashiisa ku sugnaa Jowhar iyo Baladweyne oo ay ugu horreeyaan qaar ka mid ah mas’uuliyiin ka mid ah MMIS oo uu hoggaaminayo C/qaadir Cali Cumar.
3- In uu kulamo la yeesho qaar ka mid odayaasha dhaqanka, gaar ahaan odayaasha gobolada Shabeelada dhexe iyo Hiiraan oo kaliya iyo qaar ka mid ah odayaasha beelaha Hawiye.
4- In uu Heshiisyo la gaaray saraakiil ka mid ah MMIS sida C/qaadir Cali Cumar oo la sheegay in ay ku heshiiyeen in Xilka MMIS uu ku wareejiyo Shariifkuna uu ku haro dhinaca Isbahaysiga., sidoo kale waxa uu heshiis la galay saraakiil ka mid ah MMIS oo ku sugan gudaha Hiiraan.

Muxuu soo kordhiyey imaatinka Sh. Shariif?

Haddii kor laga eego imaatinka Sheekh Shariif, Dadku waxay is tusinayaan in aanu waxba soo kordhin balse marka laga eego dhanka heshiiskii Jabuuti iyo muqaawamada Soomaaliya labadaba waxaa la is oran karaa wax buu ku soo kordhiyey.

Heshiiskii Jabuuti marka loo eego, waxa uu ka dhigan yahey in ujeedka rasmiga ah ee socdaalkiisu ahaa hirgalintiisa iyo in beesha caalamka ee shirkaas gadaal ka bari taareysay uu tusiyo in uu fuliyey wixii looga baahnaa oo ah dhaqan gelinta heshiiskaas, sidoo kale iyada oo heshiiska Jabuuti laga amba qaadayo waxa uu imaatinka Shariif ka dhigan yahey, dhisidda ciidan lagu dhafo kuwa DKMG ah sida ku xusan heshiiskii Jabuuti.

Dhanka muqaawamada marka laga eego imaanshaha Shariif waxa uu ka dhignaa in uu ahaa mid wiiqaya awoodda xoogagga ciidan ee sida aadka ah uga soo horjeeda joogitaanka ciidamada shisheeye ee ku sugan gudaha Soomaaliya ayna ka midka yihiin ciidamada  Gumeysiga Itoobiya, si halkaa qodobkii xabdad joojinta uga dhaqan galo.

Sidoo kale Imaanshaha wafdigan wuxuu soo kordhiyay in ay soo deg degto isku dhaca iyaga iyo xoogagga ka soo horjeeda u hogaansanka heshiiskooda Jabuuti, waxaana arintaasi laga dheehan karaa hadal uu saxaafada ka jeediyay Korneyl Cumar Xaashi oo ah Madaxa Guddiga amniga Isbahaysiga garabka Jibuuti waxaana uu yiri Cumar Xaashi“annagu Dawlad midnimo qaran baan rabnaa in aan helno, in Ciidamada Itoobiya dalkeena ka baxaan oo xabadda laga daayo ayaan rabnaa, kuwa diidan ee wali dagaallada iyo Xabadda sii wada waan la dagaallamaynaa”.

Muxuu u tagi waayay Sheekh Shariif gobollada kale ee Soomaaliya?

Sheekh Shariif iyo wafdigii uu hoggaaminayay ayaa booqashadooda ku tagay oo kaliya Jowhar iyo Baladweyne, mana aysan tagin gobollada kale ee Soomaaliya, sida gobolada dhexe, Baay, Bakool, Gedo, Jubada Dhexe, Jubadda Hoose, , Shabeelada Hoose, iyo Gobolka Banaadir ee ay intooda badan gacanta ku hayaan Xoogaga Muqaawamada Soomaaliyeed.

Sababta uu u tagi waayay ayaa waxay tahay taageero uusan ka haysan xoogagga muqaawamada Soomaaliyeed ee ku sugan goboladaas sida:-Xoogaga raaskaanbooni, Dhaq-dhaqaaqa Al-Shabaab xoogagga MMIS ee hoos-tagga garabka Asmara iyo Jabhadda Islaamiga Soomaaliyeed.

Dhismihii Puntland waxaa hubaal ah inuu degaamadii laga taagay dhaxalsiiyey midnimo siyaasadeed isagoo maamulkaasu mideeyay heykalkii siyaasadeed ee goboladii dhistay. Taasoo aay uga badbaadeen tobankii sano ee uu dhisnaa calamo siyaasadeed oo laga kala taago degaamadii kala duwanaa taasoo hadey dhici lahayd horseedi lahayd xarig jiid aan dhamaan oo dhiig badani ku daato sida ka dhacday meelo badan oo somaliya ka mid ah.

Waxaa soo dhawaaday waqtigii la dooran lahaa madaxweynaha cusub ee Puntland waxaa durba kaararka soo dhiibtay rag door ah oo dhamaantood sheeganaya inay gayaan xilkaas.

Waxaase nasiib daro noqotay in shacabka iyo dad badan oo indhaha ku haya xaaladaan kalaguurka ahi aay ku wareersan yihiin kala xulida iyo go,aan gaarista ku saabsan musharaxiinta iyo kan ugu mudan maanta in lagu aamino xilka dadka iyo dalka. Sababta jaahwareerkaas waxaa ugu weyn saxaafad wacyigalineed oo aan ka jirin Puntland.

Qormooyinkaani waxay isku dayayaan inay u iftiimiso shacabka tilmaamaha aay ku kala reebayaan musharaxiintaas. Anagoo ka duulayna aragti ah in dhamaan reer Puntland isku raacsan yihiin maanta inay helaan hogaan daacad ah oo wax ka qabta dhibaatooyinka muga leh ee haysta shacabka. Kaasoo hadii aaysan dhicin maanta ku noqonaysa aayaha dadka reer puntland ismiidaamin siyaasadeed (political Suicide) oo khatar galin doonta jiritaankooda.

Qormadu waxay ka kooban tahay sadex madax oo kala ah:
1- Maxay yihiin himilooyinka raagay ee shacabka Puntland??
2- Maxay yihiin tilmaamaha akhlaaqeed, shakhsiyadeed iyo aqooneed ee qofka xaqiijin Kara himilooyinkaas.
3- Odoros siyaasadeed.

Himilooyinka raagay ee shacabka Puntland
Himilooyinka raagay ee Puntland waxaan kusoo uruurinaynaa qodobadaan:

• Dhisida nidaam dowladeed oo adag kaasoo sharcigu u sareeyo islamarkaana leh jaranjarodii dowladnimo, isa-saxid iyo is-dheelitir(checks and balances)
• Dhismaha ciidan qaran qaybihiisa kala duwan kaasoo leh haybadii iyo asluubtii ciidan loogana seexdo amaanka gudaha iyo kan dibada.
• Wax kaqabashada arimaha bulshada sida waxbarashada,caafimaadka iyo kaabayaasha dhaqaaleha sida wadooyinka,biyaha iyo korontada.
• Dhismaha nidaam cadaaladeed (Maxkamadaha) oo lagu kala baxo.
• In laga iibgeeyo Puntland beesha caalamka,shirkadaha iyo heyadaha si taasi aay u maalgashadaan Puntland. In la baadi goobo taageero dhaqaale iyo mid dib-u dhis oo gobolku helo.

Maxay yihiin tilmaamaha qofka xaqiijin Kara himilooyinkaas:

Hadaan ogaanay himilooyinka raagay ee shacabka Puntland kuwaasoo looga fadhiyo ninka hanta xilka madaxweynimo ee Puntland waxaa markiiba soo baxaysa maxay yihiin tilmaamaha musharaxa lagu aaminayo xaqiijinta himilooyinkaas raagay??

Waa badan yihiin sifooyinkaas waxanse kusoo uruurinaynaa sideed sifo ama tilmaamood oo aay isku raaceen boqol khabiir oo ku takhasusey taariikhda madexweynayaasha dunida. Tilmaamahaan waa kuwo saldhig ah u ah shakhsiyada dhamaan madaxweynayaasha loo qirey inay ahaayeen halyeeyo dhulka ka qaaday dowladahooda.

Tilmaamaha aan xooga saareyno waxaan ku dhisaynaa tijaabooyinka laga dhaxgalay ilbaxnimada dowladaha aduunka iyo madaxdii soo martay.

1) Howlkar(Hardworking): Soomaalidu waxay tiraahdaa ninkaad kaba ka tolanayso kuwiisii la fiiriyaa ninka maareynaya mustaqbalka umadu waa inuu yahay marka hore nin maareeyay noloshiisa shakhsiga ah,midiisa xirfadeed iyo tiisa aqooneed intaba. Waa inuu yahay nin leh sooyaal wax-qabad qofeed (Personal Achievement record), waa inaay jiraan tusaalayaal cadcad oo aan laba ku murmayn oo muujinaya guulo wax-qabad oo hufnaani ku dheehan tahay,ama guulo barnaamijyo mujtamaca dhaxal gal u ah oo uu yagleelay.

Madaxweynaha qowjada ahi waa nin leh howl-gudasho uu ku gaaro himilooyinka umadiisa. Waxaa ka mamnuuc ah xilkaan in loo dhiibo nin doonaya inuu mustaqbalkiisa ku dhiso xilkaan,waa inuu yahay ninka xilkaan qabanayaa nin hadii uu waayo ka maarma oo aan naf-lacaari u ahayn oo leh xirfado iyo shaqooyin kale oo uu ku noolaado.

2) Alle Yaqaanimo (Traditionalist): Hogaamiyaha Puntland u baahan tahay waa nin Alle yaqaana,oo aan lagu xamanayn inuu bil-ramadaan aaysan u dhalan ama salaad aaysan is-aqoon,hogaamiyaha dhabta ahi waa midka ixtiraama mabaadiida iyo akhlaaqiyaadka umadiisa islamarkaana aan ku kicin waxyaabo gaf ku ah diinta umada iyo dhaqankeeda.

Rabi aqoontu waxay ninka madaxda ah marar badan ku riixeysaa inuu xeeriyo aakhiradiisa iyo qiyaamaha xisaabta sugaysa,iyadoo ku dhalinaysa daacadnimo iyo hufnaan,tani waxay noqonaysaa in qofka damiirkiisa diiniga ahi u diido khiyaamooyinka,eexda iyo dulmiga.

3)Geesinimo(Courage): Madaxweynahu waa inuu leeyahay geesinimo ama dhiiranaan si uu uga guuleysto cabsida iyo werwerka talaabooyinka uu qaadayo,masuuliyadu waa go,aan gaaris(decision making) taasna waxay u baahan tahay geesinimo hadii aay ku kalifto uu diyaar u yahay inuu keligiis qaado toobiyaha marka aay ka haraan saaxiibadiis.

hogaamiyaha adagi waa midka isku dara farsamooyin,dulqaad iyo hadba qaab ku dayid si uu u gaaro waxii maslaxada guud ee umadiisu ku jirto si kasta oo looga horyimaado.

Halkaan waxaa ku haraya nin jilicsan oo dhan, kaas oo la badali karo ama duruufaha qalafsan ee horyaala ka jeedin karaan gaarista ujeedooyinka loo asteeyay ama qof aan lahayn dhamaystir shaqo oo wax walba iyagoo qabyo ah ka tagaya.

Qodobkaani waxaa la isku raacsan yahay inuu saldhig u yahay guusha madaxweynaha waayo go, aamada madaxtooyooyinku maahan in badan kuwo sacab iyo mashxarad lagu soo dhaweeyo marar badan waay xanuun badan yihiin waxayna u baahan yihiin iraado weyn iyo jabaarad aan la waabin Karin,hadii aad u fiirsatid dhamaan dowladaha horumarey waxaa u hanaqaaday hogaamiyayaal bir ah oo soo jeexsiiyey surimo ciriiryoon.

4) Miskax furan(Open minded): Hogaamiyaha dhaxalgalka ahi waa inuu yahay mid miskax furan, oo leh dareen soo jeeda islarmarkaana si dhab ah u dhagaysta talooyinka dadka indheer garadka ah, hadiise aay dhacdo inuusan cidna dhagaysan waa mashaqo waxaase iyaduna masiibo ah haduu dhagaysto dad maan-gaab ah oo aan mudnayn in laga tala galiyo ayaaha umada.
Hogaamiyaha Puntland u baahan tahay waa nin maala talooyinka iyo fikradaha xulka ah ee waxgaradka islamarkaana u samaysta golayaal iyo kanaaladii talooyinkaas uu ku heli lahaa. Waxaan u baahanahay masuul dhagaysta dhamaan fikradaha meelmarka ah ee qaybaha kala duwan ee shacabkiisa ee aan u dhegafurnayn kaliya koox gaar ah oo aay kala dhexeyso dano siyaasadeed,qabiil ama dhaqaale.

5) Hal abuur- Aqooneed (Intellectual ability): Hogaamiyaha dhaxal galka ahi waa inuu leeyahay karti aqooneed/garasho oo sareysa (Superior Intellectual ability) taasoo hordhac u ah guul madaxnimo, hogaamiyehu waa inuusan ahayn caamay. Madaxweyne caamo ahi horumar umadeed ma keeni karo inta uu caamanimada kabaxayo ayaa dal iyo dad baaba,ayaan. Haduu damco inuu madaxtooyada dhexdeeda caamonimada kaga baxana waa masiirkii umadda oo galay iskoolwiido.

Bal u fiirso madaxweynayaasha iyo hogaamiyayaasha la sheego waxqabadkooda kuligood waa dad leh hal abuur aqooneed sida Dr.Mahatiir Mohamed waa dhakhtar, dhaqaale-yahan iyo faylasuul. Abraham Lyncon waxuu ahaa lawyer bir ah faylasuuf, Mahatma Gandhi lawyer faylasuuf, Nelson Mandela Laywer faylasuuf.

6)Hadal Cadaan(Assertiveness): Hogaamiha culusi waa inuu yahay nin waxa uu qabo muujin kara islamarkaana diidi kara waxii uu u arko inaysan qaban,marar badan masuuliyadu waxay keenaysaa in qofku uu MAYA karo,ama uu gacan adag ku qabto cida ku ciyaareysa masaalixda ummada xitaa haduu ka tirsan yahay dowladiisa iyo xafiiskiisa intaba.

Hogaamiyaha raba inuu cid walba qanciyo oo aaysan cidna isku dhicin waxuu ku tumanayaa masaalixda guud,mar walba hab maamuuska iyo diplomaasiyadu waa qayb ka mid ah qaamuuska siyaasada laakiin marka aay timaado danaha umada,dowladnimo wanaaga iyo dhowrista sharciga hadalka cad waa sad laga doonayo hogaamiyaha.

7) Aftahan(Speaker): Hogaamintu waxay ka unkantaa hadal aqoon,madaxweynuhu waa inuu noqdaa Aftahan ,xikmaawi suugaanta dugsada,nin hadalkiisu abuuro xiiso iyo dareen- soo jiidasho,waa in uu noqdaa nin hadalka xubinta kaga aadan yaqaana islamarkaana aan lahayn dhacdhac,hadaladiisu waa inay yihiin kuwo dadkiisa mideeya ee aan kala fogeyn. Hadalkiisu waa inuu umada wada gaaro, islamarkaana uu leeyahay luqad nin dowladadeed (statesman).(Obama maxuu ku qabsaday Maraykan!!!)

Adkaysi- weyn (Tolerance): Madaxweynayaasha guulaystaa waa kuwo leh adkaysi, dhabar adayg aay ugu babac dhigaan masiibooyinka iyo mashaqooyinka ku xeeran shaqadiisa. Waxaan shaki ku jirin in xilka madaxweyninimo uu leeyahay culeys miskaxeed oo aad u baaxad weyn sidaas darteed waxaa lama huraan ah inuu leeyahay hogaamiyahu dulqaad hibo ah iyo acsaab adag.
Waxaa kursigaan ka reeban nin daciif ah, nin fud-fudud ama nin aan lahayn deganaan uu wax ku hubsado. Ninka jilicsan ee masuuliyadaan gorada la galaa waxuu noqonaya labo midood inuu naftiisa haligo oo cuduro xumi ku dhacaan(cudurada casrigaan dadka dhameeyay oo kansarku ugu horeeyo waxaa laga qaadaa culeys miskaxeed ama Stress-ka waxa loo yaqaano) iyo inuu umadda aayaheeda meel xun ka tuuro.

Sideedaan sifo afarta hore waa tiirarka hogaamiyaha dhabta ah,oo la,aantood hadii qofka laga waayo aay xaqiiqo tahay inaan laga sugin xaqiijinta himilooyinka shacabka Puntland, afarta sifo ee soo hartay waxaa khasab ah inuu boqolkiiba 50% ka haysto hadii uu ka hoos maro waa adag tahay inuu noqdo hogaamiye macno leh.

Lasoco qaybta hartay odoros siyaasadeed

Sharmarke Xusen Yusuf
Aragtida Qoraalkan waxaa leh qoraaga ku saxiixan