(1) IN LALA YIMAADO QOWL AMA FAL GAALNIMO AH ~ (murtadnimo) Alle (S.W.) baynu ka magan galnaye. Qofkii Islaamka ka baxa waxaa buraya oo baaba’aya dhammaan camalladiisii uu horay u sameeyay iyo camalka uu markaas ku dhex jiro, waxaana u daliil ah Qowlkii Ilaahay (S.W.) “Oo dhabtii waxaa laguu waxyooday adiga (Muxammadow S.C.W.) Sidii loogu waxyooday kuwii (Rusushii Alle) ee kaa horreeyayba; haddii aad u shariig yeesho (yacni la wadaajiso) cid kale cibaadada Alle (S.W.) (markaa) hubaashii (dhammaan) camalladaadu waxay ahaan doonaan wax aan waxba ku ool, oo waxaad kamid ahaan doontaa khasaarayaasha” Az-Zumar, aayadda 65.

(2) JIMAAC (GALMADA): Ninka sooman haddii uu u galmoodo afadiisa si bareer ah (si bareer ah micnaheedu waxaa weeye isaga oo aan hilmaansanayn, ama si kama’ ah aan u sameyn, ama aan lagu qasbin) soonkiisu waa burayaa. Qofkii soonkiisu ku buro galmo waxaa korkiisa ah qalayn (gudid) iyo kafaaro wada jira, waxaana u daliil ah:

Abuu Hureyra (A.K.R.) wuxuu yiri: Nin baa u yimid Nebiga (S.C.W.) (Ninkaas waa Salma bin Sakhar Al-Bayaadi) oo yiri: Waan hoogay Rasuul Alloow! Wuxuu yiri: Maxaa ku hoojiyey? Wuxuu yiri: Waxaan la galmooday afadeyda iyadoo maalin Ramadaan ah. Wuxuu markaas weydiiyey: Ma heli kartaa waxaad addoon ku xorayso? Wuxuu yiri: Maya; wuxuu yiri: Haddaba ma soomi kartaa laba bilood oo xiriir ah? Wuxuu yiri: Maya; Wuxuu yiri: Marka ma quudin kartaa lixdan (60) miskiin? Wuxuu yiri: Maya; markaasuu fariistay! Markaasaa Nabiga (S.C.W.) waxaa loo keenay dambiil (ay ku jirto soddon madaal oo) timir ah, oo yiri: Sadaqeyso, ninkii wuxuu yiri! Oo ma waxaa weeye inaan siiyo cid naga saboolsan? (Madiina) labadeeda shiil madow dhexdooda qoys iga baahi badani ma deggana, markaasuu Nabigu (S.C.W.) muusooday oo miciyihiisiina muuqdeen. Dabadeedna yiri: “Orod oo reerkaaga u gee“. W.W. As-Sabca (Todobadii) warintana waa tii Muslim.

Qofka sooman haddii uu u galmoodo afadiisa waxaa ku waajib ah afar (4) arrimood:
(1) In uu san waxba cunin ama cabbin maalinta inta ka harsan (af-haysasho).
(2) In uu Ilaahay (S.W.) uu u towbad keeno, maxaa yeelay wuxuu galay dembi aad u weyn.
(3) In uu qaleeyo maalintaas bedelkeeda.
(4) In uu kafaaro bixiyo: KAFAARADUNA waa in uu addoon xoreeyo, haddii uusan heleyn, in uu 2 bilood oo isku xigta soomo, haddii uu awoodi waayana, in uu lixdan (60) miskiin quudiyo (intaas oo dhan haddii uu awoodi waayo oo uu sidaas ku dhinto kafaaradii waa ka dheceysaa).
_____________________

(3) CUNID ama CABBID BAREER AH (oo si u kas ah loo sameeyay): Waxaa u daliil ah Qowlkii Ilaahey (S.W.) “….Cuna oo cabba ilaa liilanka (dunta) cad (iftiinka fajarka salaadda subax) idinkaga caddaado liilanka madow (mugdiga habeenka), dabadeedna kaamila soonka ilaa gabbal dhaca……). Al-Baqarah, aayadda 187.
Aayaddaan waxay caddeyneysaa in cunnidda iyo cabbidda ay soonka jebiyaan, waxaana arrintaan lagu gaar yeelay qofka u sameeya si bareer ah (ula kac). Qofku haddii uu wax cuno ama cabbo isaga oo hilmaansan ama uu si kama’ ah u sameeyay, ama lagu qasbay soonkiisu waa u jiraa oo kama burayo. Waxaana u daliil ah Xadiiska soo socda:
Abuu Hureyra (A.K.R.) wuxuu yiri: Nabigu (S.C.W.) waxaa uu yiri: “Qofkii is illaawa isaga oo soomman oo wax cuna ama cabba waa in uu dhamaystaa soonkiisa, waayoo waa cunto iyo sharaab Alle (S.W.) siiyay“. (Macnaha risiq Ilaahey (S.W.) siiyay bay ahaayeen wixii uu illaw ku cunay ama ku cabbay). (Muttafaqun Caleyhi – Laysku raac).

Sidoo kale Nabigu (S.C.W) wuxuu yiri: “Illaahay waa ka cafiyay ummaddeyda wixii ay gaf (si kama ah), ama hilmaan u sameeyeen ama lagu qasbay“.
F.G. Qof muslim ah haddii uu arko qof sooman oo wax cunaya waa in uu baraarujiyaa oo xusuusiyaa in uu sooman yahay. Arrintaasna waxay ka mid tahay “wanaaga (macruuf), samafalka iyo Alle ka cabsiga oo lays faro iyo Munkarka oo layska reebo.

Qofka haddii uu si kas ah wax u cuno ama wax u cabbo waxaa ku waajib ah saddex (3) arrimood:
(1) In uu soomo maalinta inta ka harsan (imsaak ~ af-haysto).
(2) In uu Ilaahey u towbad keeno maxaa yeelay dembi aad u weyn oo khatar ah ayuu galay.
(3) In uu qaleeyo maalintaas bedelkeeda.
_______________

(4) IS-MATAJINTA: Qofka sooman haddii uu matag iskii isaga keeno (yacni farta ama wax kale afka iska geliya, ama uu ursoodo wax uu ku matagi jiray) soonkiisu waa burayaa. Waxaana u daliil ah:
Abuu Hureyra (A.K.R) wuxuu yiri: Rasuulkii Alle (S.C.W.) wuxuu yiri: “Qofkii uu soo dhaafo matag (isagoo sooman) qalle laguma laha, qofkii is matajiyaase qalle baa korkiisa ah” W.W. Al-Khamsa.

Qofka haddii uu si kas ah isu-matajiyo waxaa ku waajib ah saddex (3) arrimood:
(1) In uu soomo maalinta inta ka harsan (imsaak ~ af-haysto).
(2) In uu Ilaahey u towbad keeno maxaa yeelay dembi aad u weyn oo khatar ah ayuu galay.
(3) In uu qaleeyo maalintaas bedelkeeda.
___________________

(5) DHIIGGA CAADADA IYO UMMUSHA (DHALMADA): Haweeneyda sooman haddii ay caadadii hesho soonkeedii waa burrayaa, xataa haddii ay maalintii ka dhiman yihiin daqiiqado yar, waa in ay afurtaa oo dib kasoo qalaysaa maalintii (ama maalmihii) ka tegay. Haweenka caadada qaba waxaa ka xaaraan ah in ay soomaan; haddii haweeney aan daahir ahayn (oo caadadii qabta) ay soonto soonkeedu ma ansaxayo, dhiigga dhalmadana waa la mid. Laakiin haddii ay isku aragto calaamadihii ay ku tiqiin in uu yimaado dhiigga caadada laakiin dhiiggii uusan farjigeeda kasoo bixin, soonkeedu waa saxiix waayoo dhiiggu inta uu caloosha ku jiro xukun malaha, marka uu banaanka u soo baxo oo ay isku aragto ayaa la xukumayaa.

(6) NIYADDA OO LAGU BURRIYO: Qofka sooman haddii uu qalbiga ka niyeysto in uu soonka furro, soonkiisu waa burayaa, waayoo niyaddu waa saldhigga camalka qofka Muslimka ah, waana miisaanka camalka lagu qiyaaso.
Waxaa laga wariyey Amiirkii Mu’miniinta Cumar ibn Al-khaddaab (A.K.R.) in uu yiri waxaan maqlay Nabiga (S.C.W.) oo leh: “Camalka waxaa saldhig u ah niyadda, qof kastaana wuxuu helaa niyaddiisa…….“.

(7) CIRBADAHA NAFAQO SIDEENKA AH (Faleebo, iwm.) Qofka sooman haddii uu si bareer ah u isticmaalo cirbadaha nafaqada ee xiddidka laga qaato, cirbadahaas oo booxin kara kaalintii cunnidda ama cabidda, oo qofka ka bi’iya gaajada (baahida) ama oonka, soonkiisu waa burayaa. Qaybaha kale ee cirbadaha-daawada oo aan lahayn nafaqo baahida baabi’isa soonka ma jebiyaan.

(8) IN AY IBTA FARJIGA BIYO KAAGA YIMAADAAN SI IKHTIYAARKAAGA AH: Soonku waa ku buraa haddii qofku manidiisa ku soo saaro taabasho, dhunkasho ama gacan (iyo wixii la mid ah). Laakiin haddii ay manidu iskeed u soo baxdo oo qofku uusan sabab u ahayn soo bixiddeeda, ama isaga oo hurda ay kasoo baxdo wax dhibaato ah malaha soonkiisuna waa saxiix.

Caa’sha (A.K.R.) waxay tiri: Rauulkii Alle (S.C.W.) wuu i dhunkan jiray isagoo soomman, wuxuuna laabta i saari jiray isagoo sooman, laakiin wuxuu ahaa midka keliya ee idinku jira ee u hanan og (ka adag) naftiisa (yacni iska qaban kara inuu u hunguriyoodo galmo). Laysku Raac ~ Muttafaqun Caleyhi.
F.G. Qofka sooman waxaa la doonayaa in uusan ku xeel-dheeraan luqluqashada ama sandaarsiga marka uu weeseysanayo waayoo waxaa laga yaabaa in ay biyo ku cararaan.

Laqiid bin Sabira (A.K.R.) wuxuu yiri: Rasuulkii Alle (S.C.W.) wuxuu yiri: “U weeseyso si dhan oo waafi ah (kaamil), oo nadiifi salka farahaaga halka ay laba farood ku kulmaan adigoo ku masaxaya faraha soo jeedkooda ah (is-dhexgelin), aadna u sandaarso, laakiinse haddii aad sooman tahay markaa iska jir sandaarsiga aadka ah (si aysan wax biyaha ka mid ah uga gelin calooshaada xagga sanka)”. W.W. Abuu Daa’uud iyo Tirmidi oo yiri waa xasan ah oo saxiix ah.

Qofka sooman waa in uu iska ilaaliyaa beenta, xanta isku diridda dadka, dhaqanka xun iwm. Culimada qaar, waxa ay qabaan in ay beenta, xanta, isku diridda, dhaqanka xun iwm. ay soonka jebiyaan. Culimada qaarna waxay qabaan in aysan soonka jebin balse ay ajarka soonka nuqsaamiyaan. Si kastaba ha ahaatee, qof kasta oo muslim ah waa in uu ku sifoobo dhaqan wanaagsan iyo muslinnimo khaalis ah, si soonkiisu u noqdo mid miro dhal ah.

WAXYAABAHA AAN SOONKA BURIN

Waxaa jira waxyaabo badan oo aan soonka jebin balse dad badan oo aan cilmi u lahayn ay rumeysan yihiin in ay soonka jebeyaan; waxyaabaas aan soonka burrin waxaa ka mid ah:

(1) Dhamaan WAXYAABAHA SOONKA BURRIYA (JEBIYA) oo aan kor ku soo xusay haddii ay dhacaan ama la sameeyo ayadoo la hilmaansanyahay (NISYAAN) ama gef ku dhacay (KHADA’), ama jaahilnimo u geysay (JAHLI) ama lagu qasbay (IKRAAH) soonka waxba uma dhimayaan.

Abuu Hureyra (A.K.R.) wuxuu yiri: Nabigu (S.C.W.) waxaa uu yiri: “Qofkii is illaawa isagoo soomman oo wax cuna ama cabba waa in uu dhameystaa soonkiisa, waayoo waa cunto iyo sharaab Alle (S.W.) siiyay“. (Macnaha risiq Ilaahey siiyay bay ahaayeen wixii uu illaw ku cunay ama ku cabbay). (Muttafaqun Caleyhi – Laysku raac).
Sidoo kale Nabigu wuxuu yiri: “Illaahey waa ka cafiyay ummaddeyda wixii ay gaf (si kama ah), ama hilmaan u sameeyeen ama lagu qasbay“

(2) Qofka haddii uu isku janaabo ama isaga iyo haweeneydiisu ay wada cayaaraan habeenka Ramadaanka ee uu waagu ku baryo iyagoon weli qubaysan soonkoodu waa u jiraa (yacni maalintaas waa soomi karaan, haddii ay habeennimaddii niyeysteen in ay soomayaan maalintaas). Waxaa daran in ay wax galmo ah sameeyaan kadib markuu waagu baryo.
Caa’isha (A.K.R.) iyo Ummu Salama (A.K.R.) waxay yiraahdeen: Mar kasta oo Nabigu (S.C.W.) waagu u beryo isagoo aan daahir ahayn (yacni la galmoodo xaas ka mid ah xaasaskiisa iyadoo aysan aheyn riyo habeenkii ku biyo bax) waxuu (S.C.W.) la imaan jiray qubeys oo soomi jirey. Bukhaari iyo Muslim

SIDOO KALE
Caa’isha (A.K.R.) waxay tiri: “haddii Nabigu (S.C.W.) waagu u beryo isaga oo la galmooday Xaas ka mid ah xaasaskiisa, wuu qubeysan jiray sida caadiga ah“. Bukhaari iyo Muslim
(3) Dadka qaarkood waxay ka cabsadaan in ay subkadaan ama ay kareem is mariyaan, ama in ay barafuunka la isku buufiyo ama bakhuurka la is mariyo ama fooxa la shito ay isticmaalaan. Waxaas oo dhan soonka ma jebiyaan.
(4) Qofka haddii sankiisu dhiig ka yimaado (san-goror) ama uu ilig iska rido ee sidaas dhiig uga yimaado, wax dhibaato ah malaha soonkiisuna waa saxiix waxaase laga rabaa in uu san liqin ee iska tufo.
(5) Toobinka – Toobinka markii hore wuxuu kamid ahaa waxyaabaha soonka burriya laakiin dib ayaa laga nasakhay. Nabiguna (S.C.W.) waxuu is toobay isagoo sooman. Sidoo kale toobinka waxaa la mid ah oo aan soonka burin dhiigga yar oo miikariskoobka lagu eego oo sheybaarradu ka qaadaan dadka.

Anas (A.K.R.) wuxuu yiri: Markii u horeysay oo toobidda qofka soomman loo diiday waxay ahayd markii uu Jacfar bin Abii Daalib (A.K.R.) is toobay isagoo sooman, oo Nabigu (S.C.W.) soo maray oo yiri: “Labadaaniba waxay buriyeen soonkoodii.” Wixii markaas ka dambeeyayna Nabigu (S.C.W.) wuu u fasaxay inuu is toobo qof kasta oo sooman, Anasna wuxuu is toobi jiray isaga oo sooman. W.W. Ad-Daaraqudni oo sheegay inuu yahay Qawi. Xadiiskuna waa saxiix.

(6) Xuqna : suufka daawada leh ama sumboosto farjiga ama dabada la iska geliyo.
(7) Taqdiir : goojo dhegaha ama sanka lagu dhibciyo.
(8) Indha kuusha indhaha la marsado.
(9) tisxi duulaya, boor, barafka cirka ka da’a oo dhuunta ku carara (gala).
(10) Cunto dhadhamin, waxaase shardi ah in aan cuntada la liqin, ama aysan gaarin “xarafka X meesha uu kasoo boxo”.
(11) cadayashada : rumeysashada iyo luqluqashada.
(12) biyo is marmarin (isku qaboojin) ama maro la qooyay oo la is mar mariyo.
(13) In dhegaha la dhukaydo ama ciddiyaha la iska jaro, ama ilkaha oo la iska bix-bixiyo.

Gebagebadii, qoraalkan waxaan kusoo xirayaa nasteexo caam ah oo aan u gudbinayo dhammaan muslimiinta iyo nafteydaba, waxaana leeyahay aan ka faa’iideysanno fadliga bisha barakaysan ee Ramadaan. Lama oga in ay nasoo mari doonto bil kale oo Ramadaan; haddaba, yaan laga dhoohnaan fadliga, ajarka iyo xasanaadka aan kasban karno haddii aan si dhab ah oo iimaan leh ugu soo jeesanno bishan barakaysan ee Ramadaan.
Wixii talo iyo turxaan bixin ah ee la xiriira qoraalkan waan soo dhaweynayaa.

Walaalkiin:
Cabdulfataax Maxamed Cabdulle
Ottawa, Ont. Canada
abdulfatah@yahoo.com

Aljawaab: Waxaan u qaatay in 2 sano soonkeedii kaa tagay,waad qalaynaysaa labadaas bilood, wax kalana lagaamo rabo,hadaad tahay nin wayn oo aan soomi karin waxaad quudinaysaa lixdan miskiin(waxay u dhigantaa labadii bilood),waa markaad jirantahay jiro aan laga caafimaadin ama aad duq tahay oo aadan soomi karin.

su’aal 44aad sheekhoow   (ninkaan  ilaaheey  diintiisa  wax  ku  xakumin(sida  dimuqradiyadda)si bareer ah ma  u dhihi  karaa  hogaamiyahaas  waa  gaaloobay  ama  waa  ridoobay  anoo sooman iyo   anoo soomanaynba.

 Aljawaab: Wixii ilaahay ku tilmaamo kufri waa lagu tilmaamin,sida qofka aan sharciga wax ku xukimin ilaahay wuxuu ku tilmaamay gaalnimo.
Waxaa xusid mudan in la ogaado in la kala saarayo falka iyo qofka ku dhacay,oo qofka gaalaysiintiisu waxay u baahantahay shuruudo dhowr ah,yaan marka lagula dagdegin qof mucayan ah in la gaalaysiiyo,siiba dad aan sharciga aqoon dheeraad ah u lahayn.

  Su’aal 45aad sheekhoow  waxaan  ka  shaqeeyay  meel  shaqo  waxaan  ka  noqday  qasnaji  waxaa  igu tagay  xoogaa  qarash  ah oo  aanan  xisaabteeda  hadda  aanan  xasuusan     waxayna  aheed  soon  waxaan  ku  afuri  jiray  lacagtaas  mararka  qaar lacagtii  tiradeedii  iyo  inta  maalin  oo  aan  ku  afurayna  iima  tirsanamaxaad  iga  dhihi laheed  xagga  diinta. 
ilaahey  aduunkana  camal wanaagsan  hakaa  siiyo  jawaabahaaga   aakhirana  maqaam  sare  rabbi  hakaa  dajiyo  jannada
iyo  dhamaan  ummada  muslimiinta  ah  ilaaheyn  ummadiisa  dhibaatada  haka  qaado wassalaamu  calaykum  waraxmatullaah. Aljawaab: Waxaad lunsatay lacag aadan xaq u lahayn,ilaahay u towbad keen,xaqiina celi,waad qadaraysa inta aad isleedahay way kugu baxday ayaad celinaysa,soonkii qalayn maysid mar labaad. 

Su’aal 41-aad:- Asalamu caleykum Waraxmatulaahi Wabarakaatuhu.

kheyr badan iyo ajir badan allaha ka siiyo Sheekha iyo Bahda Baraamijkan kheyrka badan soo Agaasintay inta kadib Sheekha waxaan rabay inaan weydiyo 2 su’aalood:-

 1- Sheekh 3-da Rakco oo Watriga ma la isku xiri karaa ayadoon 2 iyo hal loo kala dhigin?

 2- Nikaaxa kama iyo si’an ku talagal ahayn ma ku jabaa haddii uu ku jabo see maxa ka mida shey yalaha uu ku jabo? Wabillahi towfiq wassalamu caleykum w.w.

Aljawaab:- 1-3 Rakco oo Witirka ah waxaa loo Tukan kara sidan soo socota: 3 Rakco oo xirir ah oo aan Ataxiyaat loo Fariisanayn.

Sidoo kale waxaa loo tukan kara: 2 Rakco oo la salaamo naqsanayo iyo Hal Rakco oo kaligeed ah.

2- Su,Aashaad Labaad Macada, waxaanse u qaatay Xaaskaad qabtay sidee kaaga furmi katra?,haddii  aad u qasadid(si bareer ah)way furmin, haddii aad cayaar ahaan ku tiraahdid waad furantahay way furmin.

Haddii helmaan ama khasab ay tahay ma furmayso.(N.B. haday su,aashu u jeedadeedu saas ahayd waa khayr, haddii kale waad soo calin waanad soo cadeayn).

Su’aal 42-aad:- Sheekh waxaad iga jaahil Bixisaa qofka biyaa iska keena isagoo aan ogeen inuu dambi yahay muxuu noqonayaa xunkunkiisu intuu uu ogaaday ka hor.

Aljawaab:- Ilaahay u Towbad keen oo mar labaad ha u noqon, hadaad iska keentay adiga oo Sooman Maalintaas waad qalaynaysa.

Akhristayaasha Sharafta badan waxa ay Su’aalahooda inoogu soo hagaajin karaan E-maillada kala ah:-

somalimirror@hotmail.com  

somalimirror@gmail.com 

Su’aal 38-aad: – Shiikha waxaan waydiinayaa hal Su’aal oo ah:- Qof Gaal ah haddii uu ku yiraa Asalamu Calaykum maxaa loogu jawaabayaa sheekhow?

Aljawaab:- haddii uu ku salaamo Qof Gaal ah waxaad ku oranaysa wa calaykum, sida ku cad  aayada iyo xadiiska saxiixaynka  ku yaal.

Su’aal 39-aad: – waxaan salaamayaa dhamaan Akhristayaasha iyo Shaykh Axmed Xaaji iyo Bahda Somalimirror waxaan waydiin lahaa shaykha haddii aan fidro aan u soo dirnay soomaliya ay noqoto inaan ka gaarsiin kari wayno wakhtigii loogu tala galay ma sii daynsan karnaa lacag aan Raashinka isaga bixino dibna ma ka bixin karnaa maxayse noqonaysaa fidradaas ma Sadaqaa mise waa iga guday wajazaakalaahu khayran.

Aljawaab:- Zakaatufidriga waxaay Waajib noqonaysa habeynka ciidu gasho,waxaa la bixinayaa salaada ka hor,waa in saas lagu talagalaa oo aan waqtigeeda laga dib dhigin,salafka rag ka mid ah sida Ibnu Cumar waxay sii bixin jireen laba maalmood ka hor ciida, haddii lacag laguu soo diray,oo aad wali helin sii daymo oo saas ku bixi,yaan laga dib dhigin Salaada Ciida.

Su’aal 40-aad: – Assalaamu caleykum.

waxaa mahd oo idil iska leh allahaah SW kadib waxaan u mahd celinayaa Sheekha iyo Bahda Webka Somalimirror iyo cid kasta oo ka qeyb qaadatey Bsrnaamijkaan qiimaha leh kadib su,aasheydu waa waxaan la soconaa in Dalkeena Dhibaato ka jirto alaha inoo dajiyee waxaa ka howgala hay,ado Samafal waxeyna qeybiyaan galey waxaana lgu bixiyaa Qaxootinimo marka Qof Gurigiisii ka Qaxey oo Qaxootinimo lagu siiyey galeydaas maku bixi karaa Zakaatul Fidriga sidoo kale waxaa jira qof loogu keeney Qaraabanimo oo qof la shaqeeyo Hay’adaha Samafalka ayaa magaciisa intuu ku daro dadka Qaxootiga u soo qaado oo u keena isagoon tagin goobti lagu qeybiyey balse Gurigiisa ka Barakacey iyagana maku bixi karaan zakaatul fidri.

wasalaamu caleykum

Aljawaab:- Somaliya allaha ka saaro dhibaatada, Muslimiinta dhibana allaha garabqabto. Zakaatulfidrigu waxay ku waajibtahay qofkii heli kara wax ka badan Cuntada Maalinta ciida isaga iyo dadka uu quudiyo,haddii uunan wada heli karin dadkaas uu wada quudiyo wuxuu ka bixinayaa naftiisa, Xadiiskuna wuxuu ahaa ka bilow Naftaada, sidoo kale ilaahay naguma kalifin wax awoodayada ka baxsan.

Marka waxa lagaasiiyo Qaxootiga haday adiga iyo Dadka aad masuulka ka tahay ay wax ka soo harayaan bixi zakada hadba inta ay deeqdo.

Su’aal 41-aad: –  Asalaamu Caleykum Waraxmatulaahi Wabarakaatuhu salaan kadib aad baan u salaamayaa Bahda Somalimirror iyo Sheekh-ba Sheekha waxaan Su,aalayaa haddii aan Dalka Dibadiisa Joogno Zakaatul Fidriga ma u diri karaa Dalkii si Cunto loogu gado kadibna Masaakiinta loogu qaybiyo wajazaakumalaah. 

Aljawaab:- zakaatilfidriga waa loo diri karaa Dalkii siiba Dadka jooga Wadanka Dabadiisa madaama masaakiintu ku yaryihiin Dibada Dalka gudihiisana dhib iyo gaajo ay jiraan.(waqtiga ilaaliya yaan laga dib dhicin salaada ciida ku adkeeya wakiiladiina).

Sidoo kale ma banaana in lugu bixiyo Zakaatulfidriga lacag sida ku cad Xadiiska Nabiga wuxuu jideeyay  waa dacaam.

Waxaad yeeli kartaan in aad lacag u dirtaan wadaanka gudihiisa wakiilkiinana aad ku amartaan in uu cuno ku gado,oo siiyo masaakiinta IWM.

Akhristayaasha Sharafta badan waxa ay Su’aalahooda inoogu soo hagaajin karaan E-maillada kala ah:-

somalimirror@hotmail.com

    somalimirror@gmail.com  

Su’aal 32-aad: – waxaan rabaa inaan Shiikha weydiiyo 3 Su’aalood.

Aljawaab: -Waad la tukan karta witirka imaamka tujinaya taraawiixda,hadaad isleedahay dib u kicimaysid,siiba waxaa soo arooray in qofkii imaamkiisa la dhamaysta salaada waxaa loo qoraya qof habaynkaas  soojeeday. sidoo kale waad tukan kartaa witirka waqtiga danbe hadaad malaynaysid in aad kici doontid,maxaa yeelay nabigu wuxuu yiri:”witirka gadaal yeela”,waxaa kaloo sugan in uu yiri: “tukada markaad subaxa ka baqdaan witirka tukada”. Waxaa kaloo sugan in markiisii danbe uu witirka tukanayay xiliyada danbe. Marka adiga ayaa is og xaladaada sidii kuu sahlan suubi,in gadaal loo dhigo ayaa wanaagsan ruuxii is huba.

2-Xaskaaga waad u tagi karta Fajarka ka hor,waanad seexan karta adiga oo aan qubaysan sdii nabiguba yeelay,laakin intaadan seexan wayseyso.

3-Ilahay u towbad keen,kafaartul yamiina bixi oo ah quudin toban miskiin ama marashidooda,ama sadex Bari soon.

Su’aal 33-aad: – Waxaan salaamayaa bahda Somalimirror iyo Sheikhaba
salaan ka bacdi waxaan rabaa inaan Sheikh warsado hooyaday oo dhimatay 16 Ramadaam malaga soomi karaa inta hadhay soonka. Fidrada se malaga bixinayaa, haddii aan ubaarinimo sameeyo ma iisoo ducayn kartaa? waa aad mahad santahay sheikh.

Aljawaab:-Waxii ka danbeeyay markay dhimatay lagumalahan,lagana soomi mahayo,sababtuna mukalaf ma ahan,intii ay noolayd haday afurtay jirada darteed,ayada oo aan wali awoodina ay dhimatay soon lagu malahan sababtu awood malahayn(hadaad ka bixinayseen cunana waa wanaag). Sidoo kale laga bixin mahayo fidro lagumana leh. Wixii kaloo sadaqa ah waad u bixin kartaan,waxaana wanaagsan tan socota sida Ceel laqoday iyo Masaajid la dhisay IWM.

Su’aal 34-aad: – Dr Ahmed iyo dhamaan Muslimiinta sharafta badan meelkasto oo eey ku noolyihiin dunida dacaladeeda waxaan ku sallaamayaa 114 quraanka kariimka, wxaan Dr Ahmed weeydiinayaa hadii aan xanuun daraadii ladukan waayu Daraawiixdii iyo salaatu laylkii balse aan niyeestay inaan tukanayo xanuuna yimid maxaan sameeyaa mafadhigaan ku tukadaa ama waan dhaafaa? Jazaakumullahu qeyr dhamaan tiin.

Aljawaab:-Haday kuu suurto gasho in aad fadhi ku tukatid waa wa naag,hadaadan awoodin ilaahay kuguma kalifin waxaadan awoodin,niyadaadana ajar baad ka helaysa. Qofkana waa loo qora wixii uu suubin jiray hadii jiro iyo safar darteed uu usuubin waayo.

Su’aal 35-aad: – Jasaahulaahu khayral jazaa fadiilatu Dr: Axmed Xaaji waxaan kaloo u ducaynaynaa bahda Somalimirror.com ilaahay miisaankiina xasanaadka ha idiinku daro camalkaan. Su’aal ayaan shaykha waydiin lahaa shaykh qofka aan saxuuran ee suu u seexdo subixii ku soo toosa hadaan niraahno habeen walba waa la niyaystaa sonkiisu muxuu noqon mase ka gudaysaa niyadii uu ku bilaabay soonka? W.S

Aljawaab:-Niyado waa u jeedo,ka seexashada saxuurta wax u dhimi mayso,sababtu waxaad rabtay in aad saxuurato oo aad soonto wanad kici wayday.

N.b. Niyada in lagu dhawaaqo ma sugna,waxaa sugan oo kaliya xajka in lagu dhawaaqo( Wa Khayrul Alhadyi Hadyo Muxamadin).

Su’aal 36-aad: – Sheekha waxaan waydiinayaa  qofka aan xafidsanayn Qur’aanka Musxafka isaga oo ka akhriyaya ma ku tukan karaa?

Aljawaab:-Dhib malahan Qofkii Qur’aanka ka akhriya Musxafka isaga oo tukanaya,Caa’sha Radiyalaahu Canha waxaa tujinjiray adoonkeedii Dakwaan, Masxaf buu ka akhrin jiray,Ibnu Shihaab Alzuhrii isaguna wuxuu sheegay in umadu saas yeeli jirtay,waa jiraan Culumo kahsatay,lakiin Jumhuurku waa baneeyeen.

Su’aal 37-aad: – Waxaan salaamayaa marka hora sheekha  Dr Axmed C/Raxmaan iyo bahda Somalimirror Salaanta Islaamka Asalaamu Calaykum Waraxmatullaahi Wabarakaatuhu intaa kadib waxay tahay su’aashaydu, Sheekh  marka salaada lagu jiro Taraawiix ha ahaato ama Tahajud ee waxaa dadka qaar ay sameeyaan in Musxafka ay salaada dhaxdeeda soo qaataan iyago hadafkoodu yahay inay la akhriyaan Qur’aanka Imaamka si hoose amaba ay iskala socdaan meesha uumarayo imaamku hadaba soo qaadashada Kitaabka iyo gadgadinta safxooyinka iyo xanbaarida kitaabka inta salaada lagu jiro dhamaan taxarukaadkaaso odhan sheekh salaada ma burinayaan. Wajazaakallaahu khayral jazaa wasalaamu calaykum waraxmatulaahi wabarakaatuhu.

Aljawaab:-dhib malahan in musxafka la qaato,hadii imaamka dhagaysigiisa aan laga mashquulayn.

Akhristayaasha Sharafta badan waxa ay Su’aalahooda inoogu soo hagaajin karaan E-maillada kala ah:-

somalimirror@hotmail.com

  somalimirror@gmail.com

Shabakada Warbaahinta ee Somalimirror waxa ay ugu tala gashay Akhristayaasheeda in ay halkan ugu soo bandhigto Jawaabaha Su’aalahood meel kasta oo ay joogaan. waxaana ka jawaabayo  Dr. Axmed X. C/Raxmaan. 

Su’aal 27-aad: -  waan salaamayaa sheekha allaayaduulcumrak

Aljawaab: - waxaa wanaagsan in tubanka danbe ee Ramadaanka la soo jeedo oo la badiyo cibaadaadka, saas darteed dhib Ma lahan in aad Taraawiixda iyo Tahajudkaba aad tukatid, haddii mid aad ku e kaysatidna dhib ma lahan,hadaad taraawiixda aad jamaaca ku tukatid oo waqtiga danbana aad soo kacdid oo aad kaligaa tukatidna waa sii wanaagsantahay, hadaad mid ku ikaysanaysid Tahajudka Tuko. Waxaa reeban laba Witir in habayn la Tukado.

Su’aal 28-aad: – qofka isago soman raashin madhedheminkara?

Aljawaab: - haa, waa dhadhamin karaa, laakiin liqi maayo.

Su’aal 29-aad: – Asalaamu calaykum.

Aljawaab: – kuli waa waasic,Taraawiixdu waa Shaciira Islaami ah,in Jamaco lagu Tukado weeye, Tahajudkana maadaam aaan Qur’aanka la wada xifdisanayn waa laysku jamaacaysan karaa, laakiin waa in codka hoos loo dhigo.

Hadaad mid ku ekaysanaysid Tahajudka Tuko. Laba Witir habayn ha Tukanin.

Su’aal 30-aad: – Asalaamu calaykum waraxmatulaah

Aljawaab: - Lama furi karo Maqaayadaha Cuntada kariya Maalin Ramadaan,Muslin caasi ah oo afuran lagama gadi karo, gaaladana lagama gaadi karo maxaa yeelay shareecadu ayagay la hadlaysaa, haday qadan waayaana waa danbiilayaal,mida kale ilaahay waa diiday in xumaan iyo danbi laysugu kaalmeeyo,furnaashaha maqaayadahana waxay galaysaa isugu kaalmayn xumi iyo danbi.

Su’aal 31-aad: – Asalaamu calaykum dhamaan bahda somalimirror iyo  Asheekh Dr Axmed Xaaji C/Raxmaan.

khayr allaah ha ku siiyee adiladana noo raaci

Aljawaab:- Dhib malahan wada Tukashada Taraawiixda iyo Tahajudka, in mid lagu ekaystana waa banaantahay.

Tahajudka Jamaaco waa la tukan karaa siiba Qofka aan Xifdisanayn Qur’aanka, laakiin Makarafoonka iyo Codka Dheer hala joojiyo.

 . 

Akhristayaasha Sharafta badan waxa ay Su’aalahooda inoogu soo hagaajin karaan E-maillada kala ah:-

somalimirror@hotmail.com

 somalimirror@gmail.com

Su’aasha 24 aad:- Shiikhaw waxaa kawarantaa Salaada tahajudka bidco miyaa sida ay ku andacoodaan Suufiyada mise waa salaad mashruuc ah oo Nabigeena ka sugnaatay SWC ?
Su’aashaas iiga jawaab cimrigaag alle hadheereeye aakhirana janada eebe ha kuu sahlo.

Aljawaab:- Salaada tahajudku waa suno sugan nabiguna tukaday umadiisana u jideeyay.
Waxay ila tahay su’aashu in ay tahay taraawiixda hadii la tukaday tahajudkuna muxuu yahay?.
Sida la ogyahay tobanka danbe ee ramadaanka nabigu waa noolayn jiray sida ku cad axaadiista,marka in la tukado tahajud si jamaaci ah dhib malahan siiba qofka aan quraanka xifdisanayn,laakiin makaroofan iyo cod dheer hala joojiyo.

Su’aasha 25 aad:- Assalamu caleykum sheekh mahadi hakaa gaarte Waxan joga dal qurbo ah hal mar ayaa laga adimaa 20 daqiqo kadibna wa la’aqima sheekh cunisteyda iyo cabisteyda mawaxay ku egtahay adinkas ah kii hore iyo kidambe ayado tukashadu ay kadhintahay 20 daqiiqo? wabillahi towfiq wassalamu caleykum.w.w

2 anigo salada tarawixda jameecada latukanaya suurado amaba aayado aniga ii gaar ah hoos ma u aqrisan karaa mise imamka ayaan dhegeysa ? Jawabta ilah hakuwafajiyo w.w.w

Aljawaab:- Cibradu waa fajarka(goorta salaadu galayso(.
Waxaa jirta in maraakista Islaamku ee qurbada ay qaybiyaan gooraha waqtiyada,ayaga raac,hadii adinku uu ka horeeyo fajarka waa cuni karta hadii uu marka uu galo la adimo wax ma cuni kartid.
2-Imaamka dhagayso,oo adigu faataxada ka badan ha akhrin.

Su’aasha 26 aad:- Asalaamu calaykum waraxmatu laahi wabarakaatuhu.
 Salaan ka dib khayr allaah ha siiyo sheekh Dr Axmed Xaaji iyo bahda somalimirror.com intaas ka dib.

Al jawaab:- waa run qofka Qur’aanka fahmahaya la mid ma’ahan kaan fahmayn, lakiin nafta la dirir oo xaadirso in aad alle hortaagantahay,Qur’aankuna macaan buu leeyahay hadii xataa aadan macnihiisa aqoon. 

Akhristayaasha Sharafta badan waxa ay Su’aalahooda inoogu soo hagaajin karaan E-maillada kala ah:

   Somalimirror@Hotmail.ComSomalimirror@Gmail.Com        

Shabakada Warbaahinta ee Somalimirror waxa ay ugu tala gashay Akhristayaasheeda in ay halkan ugu soo bandhigto Jawaabaha Su’aalahood meel kasta oo ay joogaan. waxaana ka jawaabayo  Dr. Axmed X. C/Raxmaan.

Su’aal 22-aad: -Sheikh Ass.c.w.w. Salan ka dib Sheikh Waxaa Jira Qof 20 sano Ka hor Subax Soon ah Ku Fududaaday Xaaskiisa una La Jameecay, Markaas Ka Dibna Aan La imaanin Kafaaro Gudkii laga Rabay Daruufo Jiray Awgeeda, Hadda maxaa laga Rabaa Muxuuna Noqonayaa dambigiisa Arinta uu Suubiyay iyo Waqtiga Dheer ee Ka Soo wareegay, Sheikh Inoo Bayaani Kheeyr Badan Alle Ha kusiiyo Amiin.

Aljawaab:-ma adan sheegin duruufta kuu diiday in aad la timaadid kafaaradii kugu waajibtay.Haatan waxaa lagaa rabaa in aad ilaahay u toobad keentid oo aad la timaadid kafaaridii kugu waa jibtay oo ah waqtigaan la joogo oo aan la helayn adoon la xoreeyo, soon laba bilood ah oo israacsan hadii aadan awoodina quudin Lixdan miskiin.

Al Jawaab:-salaada taraawiixda waa shacaairta Islaamka,waana in jamaaco la oogaa sida sunada ah. Saas darteed qofka dhagoolaha ah iyo qofkalaba jamaacada ayaa fadli badan,waxaana soo arooray qofkii imaamkiisa la gadooma ama la dhamaysta salaada in loo dhigayo qiyaamu layl,marka hala tukado jamacada quraankana isagu ha akhristo ma daama uunan maqlayn,aamuskii iyo dhagaysigii lays amaray isagu kuma jiro suu maqlimaayee.

Akhristayaasha Sharafta badan waxa ay Su’aalahooda inoogu soo hagaajin karaan E-maillada kala ah:

somalimirror@hotmail.com

    somalimirror@gmail.com     

Asalaamu Calaykum.

Sheekhow Ka waran in qofka asagoo sooman uu telephoneka uu kala sheekeysto Gabar iyana sooman hadii sheekadooda ay xoogaa dabacsanaan ay iskugu muujiyaan Soonkooda see buu noqon?
mida kale dambi noocee weeye in Raga iyo Dumarka ay hadalo jilicsan is dhaafsadaan ma Kabaa’ir baa mise waa Yaryahay?.

Aljawaab:-In gabar lagula sheekaysto Teleefoon lana adeegsado hadala jilicsan oo Nafta wax galin kara mabanaana sida ku cad ayada Qur’aanka ah: “hadalka ha jilcinina si uu idiin damco kii  qalbiga ka jiran”.
Saas darteed Teliifoonaadka Gabdhaha lagu shukaansado waxaa ka yimid fasaad badan,Soonkuna kuma jiro oo waxaa laga tagaya wixii dhib keenaya oo dhan,adiga oo sooman waad guursan karta waad dooni karta Gabar,lakin hadalada jacaylka ah oo Qof ajnabi ah idin dhex mara marna ma banaana soon iyo soon la,aanba.

Su’aal 20-aad: -A\S   waan  salaamayaa  sheekha  Ilaaheey   khayr aan  lasoo koobi karin  ha  ugu badalo wanaagga uu  faafinaayee  waxaan  waydiinaa  sheekha  dhawr su’aalood  oo kala  ah:-

1.      waa  maxay  xukunka  ninkii  asagoo   xaas  soo maray  guda  gala   inuu  biyaha  isaga  keeno   Aalado  elctronic  ah  ama waxay noqotaba  gacan iyo wixii  la  mid ah.

2.      maxay Shareecada Islamku ka qabtaa  in ninka  xaaskiisa   uu  ugu  raaxayn karo  lisaankiisa waliba  xaalada  Soonka iyo waqti kaleba.

3.      Shekhoow  waxaan jiraa  23 Sano  waxaan  soo  soomay  5 tii  sano  ee  ugu danbeysay  waxaa  iga  tagay  3 dii  ugu horeysay  waxaana  joogay  meel  miyi ah  mana  dukan jirin Cilmiga Salaadana  waan  aqiinay   shanti sano  oo aan  magaalada  joogayna  waan  soomay  maxay  noqonaysaa    sedaxdii  sano  ee  ugu  horeysay  sedeebaan  u  qalleeyaa?.

waxaan  filayaa  Su’aalaha qaar  waa  ka  baxsanyihiin  mawduuca  oo  waan  ka  cudur  daaranayaa  Ilaaheey  ajar dheeraad  ah  ha  kaasiiyo  sheekhoow  waxaan  kaa  sugaa  Jawaab  inta  Ilaaheey  ku  karsiiyo   Wassalamu  Calaykum.

Aljawaab:1-ma banaana in Qofku iska keeno Shahwada isaga oo Isticmalaya Aalad ama Gacantiisa,haduu Soomanyahayna waxaa ka buraya soonkiisii.

1.      Xaskaaga waad u raaxayn karta mase garan waxa aad ula jeedid Lisanka ama carabka, haday u jeedadu tahay dhunkasho  iyo carab nuugid ama naasaha waxba kuma jabna ,haday tahay waxa reer Galbeedku sameeyo oo ah in Farjiga laga nuugo ma banaana ,waana caado xiska iyo sharcigaba ku xun cafimaad ahaana khatar ah.

2.      Istimtaacu Soonka ma jabiyo hadaan Shahwo ka imaan,waxaa wanaagsan in uu iska ilaliyo  qofka aan is hanan karin .

3.      Ilahay u toobad keen ka tagidii aad ka taktay Salaada iyo Soonkiiba.
Waxaad qalaynaysa Soonkii  aad ka tagay,saladase Ilaahay toobad waydiiso oo badi Sunaanka Rawaatibta ah.

Su’aal 21-aad: -Ascwrwb Sheikha iyo Walaalaha, waxaan rabay inaa Sheikha weydiyo Su’aal: waxaan ku noolayahay Qurbaha marka waxaa jira waqtiyada waa is bad badalaan, marka waxa jira waqti maqribka ku soo adaya 23:00 habeenimo, salaada Subaxna ay soo gasho 02:30 marka Ramadanka dambe insha’allaah inuu waqtigaas ku soo aado ayaa laga yaabaa, marka sheekoow maxaan sameyaa oo igula talin laheyd ibnu aadamka waqtigas oo dhan ma soomnaankaree? Barakalaahu fiika Sheeikh ina soo ducee.

Aljawaab:-hadii meesha aad joogtid ay leedahay maalin iyo habayn haba kala badnaadeene waxaad soomaysa waqtiga shirciga ah,oo Maraakista Islaamiga ah ay qaybiyaan. Hadaynan qoraxdu dhicin 24 saac ama habayn kaliya uu yahay waxad la soomaysa oo la afuraysaa meesha kuugu dhow oo habayn iyo maalin leh,waxaanad kaashanaysa Maraakista Islamiga ah.

Akhristayaasha Sharafta badan waxa ay Su’aalahooda inoogu soo hagaajin karaan E-maillada kala ah:

somalimirror@hotmail.com

   somalimirror@gmail.com    

Asc War Wab.

aljawaab:-marka hore halaga dadaalo waqtiga la afurayo iyo kan laga joogsanayo waxa wax afuriya,waqti hadda la joogana waxaa suurta gashay siyaabo badan oo arinkaas loo xaqiijiyo.
tan kale hadaad u qaadatid aadaankii danbe in uu yahay kii hore oo saas darteed aad wax cuntid see xaalku noqunayaa?,jumhuurtu waxay aragtaa in maalintaas laqalaynayo.
Sh.Islaam Ibnu Taymiya iyo rag kale waxay arkaan in soon u ujiro qofkaasina la mid yahay sidii qof isaga oo hilmaansan wax cunay,ilaahayna waa u dhaafay umadaan waxii ay hilmaanto.

Akhristayaasha Sharafta badan waxa ay Su’aalahooda inoogu soo hagaajin karaan E-maillada kala ah:

somalimirror@hotmail.com

  somalimirror@gmail.com