Somali Mirror » Dhaqaalaha

Dhaqaalaha islaamka (qaybta 2aad) W/Q Abdulqani Hussein Mohamed.

SomaliMirror — Mon, 09 Jan 2012 22:46:43 +0000

Ilaahay baa mahad dhamaanteed iska leh, naxariis iyo nabadgelyana ha ahaato Nebi Moxamed korkiisa, intaas ka bacdi qaybtii koowaaad ee maqaalkan waxa aynu kaga soo hadalay macnaha dhaqalaaha guud ahaan iyo kan islaamka gaar ahaan iyo arimo kale oo muhiim ah ka akhri halkan.
Xasuusin iyo xeerin

Maqaalkanna waxaynu kaga hadli doonaa mabaa’dida guud ee uu ku qotomo dhaqaalaha islaamku iyo waxyaalaha uu kaga gedisanyahay dhaqaalaha aan islaamiga ahayn.

Qoraalada noocan oo kale ahi waa qaar loogu talo galay bulsho waynta, sidaa awgeed dabeecadoodu waa in si guud oo dadku wada fahmi karaan loo dhigo, sharxaadda dheeraadka ah iyo faahfaahinta waxa si gaar ah u leh golayaasha cilmiga lagu barto, iyo kulamada aqoon yahanka, inagoo arintaas xeerinayna waxaynu si kooban isu dultaagaynaa arimahan soo socda:

1- Mabaadi’da aasaaska u ah dhaqaalaha Islaamka

2- Dhaqaalaha Islaamku waxa uu kaga gedisan yahay dhaqaalaha reer galbeedka amaba bariga.

3- Kaabayaasha dhaqaalaha islaamka.

Mabaadi’da guud ee dhaqaalaha islaamka

Dhaqaalaha islaamka waxaynu hore ugu soo macneynay inuu yahay “cilmiga nidaamiya xidhiidhka u dhexeeya qofka iyo maalka, haday tahay hanaanka wax soo saarka dhaqaale, kobcinta iyo habka isticmaalka iyo bixintiisaba, si waafaqsan mabaadi’da iyo axkaamta shareecada islaamka”.

Sida eray bixintan ka muuqata waxa jira mabaadi’ iyo axkaam qaabeysay tacriifkan ama eray bixintan, hadaba waa maxay mabaadi’daasi, mar kase laga yimaado mabaadi’da guud ee shareecada loo soo dejiyey dhaqaaluhu ma leeyahay mabaadi’ isaga u gaar ah?.

Dhaqaalaha islaamku waxa uu ka kooban yahay laba nooc oo mabaadi’ ah, kuwaasoo kala ah:

a) Mabaadi’ sugan oo aan is bedbedelin weligeed.

b) Iyo mabaadi’ is bedbedesha oo hadba la jaan qaada wakhtiga, goobta iyo bulshada lagu dhaqayo,

Mabaadi’dan nooceeda danbe waa mid ku salaysan ijtihaad iyo dadaalka lagu dabaqayo ama lagu hawlgelinayo qawaacida ama mabaadi’da sugan ee aan iyagu is doorin.

Arintanii waxa ay muujinaysaa dheelitirka shareecada iyo muruunadeeda (flexibility), iyadoo dhinacna banii aadamka u jeexday hagayaal aan laga lumi Karin, sidoo kale siisay tixgelin maskaxda ibnu aadamka iyo waaqacooda kala duwan, si qolo waliba sida ku haboon u hirgeliso khadkaas guud ee loo jeexay

Mabaadi’da sugan ee dhaqaalaha islaamka.

Halkan waxaynu si kooban ugu soo bandhigaynaa inta ugu muhiimsan mabaadi’da uu dhaqaalaha islaamku ku dhisan yahay, si uu u xaqiijiyo maqaasidda iyo danaha shaaricu ka leeyahay

1- Mabda’a lahaanshaha.

2- Mabda’a hirgelinta xalaasha iyo ka fogaanshaha xaaraanta.

3- Mabda’a dhiiri gelinta waxsoo-saarka iyo shaqada.

4- Mabda’a dhexdhexaadsiga.

5- Mabda’a cadaalada waxqaybsiga iyo hantiwadaaga sharciyeysan.

6- Mabda’a mudnaanta iyo kala hormeynta baahiyaha.

7- Mabda’a masuuliyadda tacmiirka iyo khilaafada dhulka.

8- Mabda’a akhlaaqda iyo dhaqan wanaaga.

9- Mabda’a kifaayada khayraadka dhulka.

10- Mabda’a suuqa xorta ah ee nidaamsan.

Qormadeenan soo socota waxa aynu si kooban sharaxaad uga bixinaynaa shanta ugu horeeya mabaadi’dan inagoo – Ilaahay idankii – shanta kalena qormo danbe kaga hadli doona.

1- Mabda’a lahaanshaha:

dhaqaalaha islaamku waxa uu ku dhisan yahay mabda’ odhanaya (hantida iyo maalka waxa iska leh Ilaahay banii aadamkuna waxay ka yihiin wakiil), Allaah waxa uu ku yidhi aayadda (7) ee suratul xadiid {Ilaahay iyo rasuulkiisa rumeeya oo bixiya maalka uu Ilaahay idiin dhiibtay}, macnahan aayado badan oo kale ayaa tilmaamaya sida aayadda suuratu nuur (33). taasoo macnaheedu yahay in maalkan iyo dhaqaalahan gacantaada ku jira aad u adeegsato danahaaga iyo masaalixda guud ee mashruuca ah oo keliya, iyadoo ay kaa reebantahay inaad u adeegsato wax ilaahay kaa xarrimay, si kale hadaynu u dhigno xorriyad iska furan oon dabar lahayn uma haysatid dhaqaalaha, ee xoriyada lahaanshahaagu waa mid ku xadeysan sharciga.

2- Mabda’a hirgelinta xalaasha iyo ka fogaanshaha xaaraanta.

Mabda’ani waxa uu dhamaystir u yahay mabda’ii hore ee ahaa in lahaanshahaagu uu yahay mid xakamaysan.

Waxa uu dhaqaalaha islaamku xadeeyey hanaanka wax soo saarka iyo shaqada taasoo macnaheedu yahay in kasbigaagu noqdo xalaal, in wax-soo-saar kaagu noqdo xalaal, sidoo kale in wax bixintaada iyo maalgelintaadu noqoto mid sharciga ku banaan, Ilaahayna waxa uu baneeyey wanaag oo dhan – mid aduun iyo mid aakhiro- waxaanu reebay xumaan oo dhan, eeg aayada (157) ee suuratul acraaf.

Hadaynu si kale u dhigno waa miisaaniyadda dawladu, bulshadu, qofka iyo qoysku noqotaa mid ka timaada ilo xalaal ah, kuna baxdaa ilo xalaal ah, waa in (production) kaaga iy (consumption) kaagu xalaal yahay.

Waana arinta uu rasuulku ku tilmaamay xadiiska ka sugnaaday ee macnihiisu yahay: in adoonku aanu qiyaamaha meesha la taagan yahay ka dhaqaaqayn ilaa la waydiiyo, afar su’aalood oo ay ka mid yihiin, xoolihiisha meesha uu ka kasbaday iyo meesha uu ku bixiyey, waxa la waydiiyanayaa: ganacsigaagii, miisaaniyadaadii maaliyadeed ee aad aduunka ku soo isticmaashay iyo wax soo saarkaagii iyo sidaad u isticmaashay (production & Consumption).

Sidaa awgeed ayuu ilaahay u xarimay Ribada, sababtuna waa burburka dhaqaale, dulmiga ku jira iyo ka madhnaanshaha ay ka madhan tahay dhammaan waxtar bulsho iyo koboc dhaqaale, waxa iyana la mid ah, maandooriyaasha, qamaarka ——- iwm.

3- Mabda’a dhiiri gelinta wax-soo-saarka iyo shaqada

Dhaqaalaha islaamku waa mid ku dhisan madaxbanaani dhaqaale, isku-tashi iyo hal abuurnimada bulshada, waxa uu ceebeeyey baryada, waxana uu dhiiri geliyaa shaqada iyo wax-soo-saarka, waxa Nebiga ka sugnaatay (scw) inuu yidhi (Ibnu aadamku ma cuno wax ka fadli badan waxa uu gacantiisa ku shaqaysto), sidoo kale waxa uu sheegay (scw), “Hadii midkiin isagoo gacanta ku haya laan uu doonayo inuu beero, suurta qiyaamaha la afuufo, laantaas ha beero oo ha ka gaadhsiiyo haduu awoodo, waayo ajar buu ka helayaa” adkeyn iyo dhiiri gelin wax-soo-saar oo hadalkan ka xoog badan oo ibnu aadam kale yidhi lama soo heli karayo!!!.

Waxyaalaha sida cad u muujinaya waxsoo saarka waxa ka mid ah in islaamku aanu ogoleyn ilo wax soo saar oo cadilan, ama dayacan oon laga faa’iideysanayn, sidaa awgeed ayuu Nebigu (scw), siiyey xaq nimada dhulka banaan cidda noolaysa ee beerta, sidoo kale cumar bin khadaab ayaa khilaafadiisii ugu goodiyey rag haystay dhulal waaweyn oo aanay ka shaqaysiin ama beerin in uu ka qaadi doono ninka aan ku hawl gelin mudo sadex sanadood gudahood ah dhulka uu haysto, siina doono cid ka faa’iideynaysa oo shaqo gelinaysa, waayo dhulku waa hanti ma guuraan ah oo wax soo saar (productive asset) inay iska cadilaato oonay cidina ka faa’iideysan waxay dhabar jab ku tahay dhaqaalaha dalka iyo bulshada.

Nasiib daro:

Maanta dhulka geeska Africa ee ummadda somaliyeed degan tahay waxa lagu tilmaamaa inuu yahay dhulka aduunka guud kiisa ugu qanisan!!!!!—- u fiirso bulshada ku noolina waa bulshada aduunka ugu faqiirsan, waxay ku caan baxeen umadii macaluusha. shalay bay ahayd markay shaashadaha tv-yada aduunka ka buuxiyeen muuqaalada foosha xun ee macuulasha ah, ilaa aynu noqonay umad ku suntan macaluul, colaad, khilaaf iyo tafaraaruq oo dhamaantood ah waxuu Nebi Mohamed (scw) ilaahay ka magan geli jirey.

Si aanan uga bixin nuxurka mawduucayga fadlan u laabo qoraalka qiimaha badan ee uu leeyahay Fadiilat Sheekh: Mohamed Idris ee la yidhaahdo hantiilayaasha caydha ah: halkan ka akhri

Sidoo kale dhegayso muxaadarada Dr saadiq eenow ee magaceeduna ahaa muhimadda somaliya, kana mid ahayd nadwadii april 2009 ee lagu qabtay Masjidka Rawda ee magaalada boosaaso. halkan ka dhegayso ama halkan.

Bulshada soomaaliyeed waxa ay curyaamiyeen oo cadileen sadex arimood oo hanaanka dhaqaale ee islaamku uu ku gaadhsiiyo qof kasta oo bulshada ka mid ah isku filaansho iyo nolol u qalanta, arimahaas oo kala ah:

Inkhayraadka dhulka iyo baddaba si dhamaystiran oo sax ah loola soo baxo loogana faa’iideysto. (Natural Resources)
In awooda dadka – mid maskaxeed iyo mid muruqba- si sax ah oo dhamaystiran loo adeegsado (Human Resource Capacity)
In waxa lala soo-baxay ee khayraadka ah si cadaalad ah loo qaybsado (fair distribution of wealth).

4- Mabda’a dhexdhexaadsiga:

Mabda’ani waa mid ka turjuma guud ahaan manhajka diineed ee ummad Nebi Mohamed (NNKH) oo ilaahay ku tilmaamay inay tahay ummad dhexdhexaad ah, sidaas oo kale dhaqaalaheedu waa dhexdhexaad aan xad gudub iyo gaabis midna lahayn.

Dhaqaalaha islaamku waxa uu dhex u yahay hanaanka dhaqaale ee lagu magacaabo: hanti-wadaaga (socialism), kaasoo aan wax xurmad ah siinayn lahaanshaha gaarka ah, iyo hanaanka dhaqaale ee loo yaqaano: hanti goosiga (capitalism), kaasoo leh xoriyad aan nidaamsanayn ama xad sharci lahayn.

Hanaanka dhaqaale ee islaamku waa mid ku dhisan mabda’a dhexdhexaadsiga haday tahay kasbiga oo ku xadaysan xakameeyayaal sharci ah, waa inuu dulmi iyo dhib midna ku ahayn cid kale, sidoo kale isticmaalkaagu (Consumption) waa in uu ka madhan yahay israafka iyo xad gudub.

Waa hanaan asal iyo marjic looga dhigay aayadda suuratul furqaan ee numberkeedu yahay 67, ee odhanaysa {Adoomada ilaahay ee wanaagsani waxa weeye kuwa marka ay wax bixinayaan aan ku talax-tegin oon israaf la iman, sidoo kale aan bakhayl nimo iyo gacan yaraan ku sifoobin, labadaas dhexdoodana jid toosan ka dhigta} ama aayadaha suuratul israa ee (26-30).

5- Mabda’a waxqaybsiga cadaaladda iyo hantiwadaaga sharciyeysan.

Mabda’ani waa mabaadi’da waaweyn ee uu hanaanka dhaqaalaah Islaamku kaga gedisanyahay systems-ka dhaqaale ee banii-aadamku sameysteen, waxaana asal iyo qaacido sharci u ah, aayada uu ilaahay leeyahay {fayga qaniimada waxa iska leh ilaahay, rasuulka, qaraabada rasuulka. agoonta, masaakiinta iyo musaafirka, sidaana waxa loo yeelay si aanay hantidu u noqon mid ku dhex wareegta oo keliya kuwa aqniyada ah ee wax haysta}suurat alxashr (7), sidoo kale sadaqada iyo sakadu waa arimo ka mid ah aaliyaadka (industries/tools) uu islaamku u adeegsado cadaaladda qaybsiga khayraadka, maamulka ummaddana waxa waajib ku ah in qofkasta oo bulshada ka mid ah loo damaano qaado nolol wanaagsan,

Dawladu xagay wax ka keenaysaa si ay ummadda – ay imika ku dulnooshahay sida parasites ka- wax u siiso oo nolol fiican ugu dammaano qaado? Jawaabta maqaalkeena danbe ayaan u dib dhigayaa.

La soco qaybta sadexaad

Abdulqani Hussein Mohamed

PhD, (Candidate) Islamic Financial Engineering

Beder Center for Future Studies & Consultancy

www.bedercenter.net

cabdiqani2@hotmail.com

Hannaanka dhaqaalaha Islaamka (qeybta 1aad) Sh. C/Qani Xuseen M’ed

SomaliMirror — Thu, 28 Jul 2011 13:54:33 +0000

Cudur Daarasho

Maqaalkan waxaan qayb ahaan diyaariyey, inaan faafin doonana ballan qaaday dhammaadkii sanadkii 2008^dii oo ahayd wakhti ay cusbayd dhibaato dhaqaale oo caalamka gilgishay kana dhalatay burburkii suuqyada maaliyadeed ee mareykanka, wakhtigaas oo aan qoray maqaal lagu faafiyey websites badan iyo warsidayaal kaleba, lana magac baxay “Fuuq baxa suuqyada maaliyadeed ee Mareykanka”, kaasoo ka koobnaa laba qaybood. Hadaba waxa aan aad iyo aad u raalli gelinayaa akhristayaashii maqaalladaas hore la socday iyo walaalihii wakhtigaas ila soo xidhiidhay ee iga codsadey inaan dhamaystiro maqaalka, aanse ka gaabiyey wakhtigaas inaan ballantaydii oofiyo ama codsigoodii fuliyo.

Habeynta maqaalka

1) Hordhac- macnaha cilmiyeed ee dhaqaalaha

2) Macnaha dhaqaalaha islaamka

3) Mabaa’dida guud ee dhaqaalaha islaamku ku dhisan yahay

4) Kala duwanaanshaha dhaqaalaha islaamka iyo dhaqaalaha kale

Hordhac

Waxaynu maqaalladii hore kaga hadalnay, si koobanna u sharaxnay dhibaatadan ku habsatay ee ragaadisay socodkii suuqyada maaliyadda ee adduunka, gaar ahaan mareykanka iyo sababaha ugu muhiimsan ee burburkaa ka danbeeyey.

Fadlan eeg linkiyadan si aadd u akhrido:

Fuuq-baxa suuqyada maaliyadeed ee mareykanka (q.1^aad).

Fuuqa-baxa suuqyada maaliyadeed ee mareykanka (q.2^aad)

Hadaba nuxurka qoraalkani waxa uu noqon doonaa in aynu waxoogaa hoos ugu daadegno:

1- Hannaanka dhaqaalaha islaamka (Islamic economy system).

2- Hagardaamooyinka dhabta ah ee ku jira hababka dhaqaale, gaar ahaan hannaanka raasamaaliga ah (capitalism) ee maanta aduunka aadka loogaga dhaqmo.

3- Raad-ceynta xalka dhabta ah ee adduunku kaga bixi karo dhibta.

Cilmiga dhaqaalaha

Dhaqaaleyahanno badan ayaa isku dayey inay eray bixin u sameeyaan ama si kooban u tacriifiyaan dhaqaaluhu waxa uu yahay, waxaynu se ku kaaftoomeynaa macneynta dhaqaalaha uu siiyey ninka la yidhaahdo “Paul Samuelson” ee uu ku tilmaamay kitaabkiisa (Foundations of Economic Analysis), ninkan oo ahaa dhaqaaleyahan reer galbeed ah oo aad loo yaqaano, noolaana qaybtii hore ee qarnigii labaatanaad, waxa uu ku tilmaamay dhaqaaluhu inuu yahay “Daraasaynta dariiqada ay dadku u isticmaalaan ilaha xaddidan ee khayraadka ay haystaan, iyo sida ay u maamulaan isku fillaynsiinta khayraadkaas wakhtiga la joogo iyo mustaqbalka soo socda”.

Hadaynu tacriifkan u fiirsanno waxaynu arkaynaa in aragtida dhaqaalaha aan islaamiga ahayni ku salaysan tahay waxa la yidhaahdo “Scarcity” oo macnaheedu yahay ku fillaansho la’aan, taasoo ay ka dhalaynayso:

1- In khayraadka aduunka yaallaa aanu banii’aadamka ku fillayn, sidaa awgeedna ay tahay in cilmiga dhaqaaluhu ka shaqeeyo laysku fillaysiiyo.

2- In baahida dadku aanay xad lahayn, qof kastaana uu u ordayo inuu haqab-baxo (ka cokanaaado wax kasta).

Labadan qodob ee kor ku xusan waxaynu si gaar ah isu dul taagi doonnaa marka aynu ka hadlayno mabaadi’da uu dhaqaalaha islaamku ku salaysan yahay.

Dhinaca kale cilmiga dhaqaaluhu waa cilmi ka mid ah culuumta bulshada, waxaanu diraaseeyaa dabeecadda xidhiidhka ka dhexeeya dadka, hay’adaha dhaqaale iyo siyaasadeed ee kala duwan, gaar ahaan arrimaha la xidhiidha wax soo-saarka, isticmaalka iyo qaybsiga khayraadka.

Hababka dhaqaale ee adduunka

Qarnigii labaatanaad waxa adduunku u xidhnaa laba awoodood oo loollan adagi ka dhexeeyey, kaasoo lagu magacaabi jirey dagaalkii qaboobaa (cold war), labada quwadood oo ay kala metelayeen Mareykanka iyo midowgii soviet-ku waxa ay kala lahaayeen, hannaanno dhaqaale oo kala soocan, quwadii reer bariga ee uu ruushku hogaaminayey waxa ay ku dhaqmi jirtey waxa lagu magacaabo hanta-wadaag (socialism) kaasoo ku taagnaa qawaacid iyo tiirar ugu danbeyntii galaaftey, waxaanu nidaamkaas dhaqaale la dhacay goblankii nidaamkii ilaalinayey ee shuyuuciyadda.

Dhinaca kale awoodda reer galbeedka waxa uu dhaqaalahoodu ku socday habka loo yaqaanno hanti goosiga (capitalism).

Waxa isna jirey hannaan dhaqaale oo saddexaad kaasoo aad uga geddisan labada hore lehna tiirar adag oo uu ku qotomo iyo kaabayaal ma guuraan ah oo cilmiyeysan, waana hannaan ay dayaceen dadkiisii, intii lagu dhaqmayeyna aan lagu arag wax turunturrooyin ah oo ku yimid, halka labada hannaan ee kale ay ku qaan gaadheen kacaakuf ugu danbeyna u hoobteen haadaamo aanay ka soo waaqsan karin.

Hannaanka saddexaad waa hannaanka dhaqaale ee islaamka oo aynu qoraalkan u gaar yeellay, inteynaanse u gelin nuxurka mawduuceenna, bal aynu si kooban dul ka xaadis ugu sameyno labada hab dhaqaale ee kala ah hanti-goosiga ama raasamaaliga (capitalism) iyo hanta-wadaagga ama ishtiraakiga (socialism).

Hababka dhaqaale ee Ra’samaaliga iyo ishtiraakiga

Nidaamyadan dhaqaale waxay ku dhisan yihiin cilmiga lagu daraaseeyo xidhiidhka ka dhexeeya baahida banii’aadamka ee aan xadeysneyn iyo khayraadka xaddidan ee dhulka korkiisa yaalla, si loo haqab-tiro baahida iyadoo loo adeegsanayo khayraadkaas sida ugu haboon, laguna dadaalayo kobcintooda”, waxa ay ku kala duwan yihiin mabda’a lahaanshaha keliga ah iyo xorriyaddiisa, iyadoo nidaamka raasamaaliga ahi ku salaysan yahay suuq furan iyo xorriyadda lahaanshaha, dhinaca kale nidaamka hanti-wadaagu waxa uu u taagan yahay ilaalinta lahaanshaha wadareed, iyo haqab-tirka baahida guud.

Labada hab dhaqaale waxa ay ku dhisan yihiin oo kale mabaadi’ ama aragtiyooyin ay ka midaysan yihiin oo dhaqaale, halka ay jiraan aalado maaliyadeed (financial Instruments) iyo kaabayaal dhaqaale oo ay ku tiirsan yihiin.

Dhaqaalaha islaamka

Dhaqaalaha islaamka waxa aynu si kooban ugu macneyn karnaa inuu yahay “cilmiga nidaamiya xidhiidhka u dhexeeya qofka iyo maalka, hadday tahay hannaanka wax soo saarka dhaqaale, kobcinta iyo habka isticmaalka iyo bixintiisaba, si waafaqsan mabaadi’da iyo axkaamta shareecada islaamka”.

Islaamku waxa uu maalka iyo dhaqaalaha siiyey ahmiyad wayn, maalkana waxa uu soo qaaday inuu yahay laf dhabarta noloshu ku taagan tahay, sida ay tilmaamayso, aayadda 5aad ee suuratu nisaa, waxa kale oo uu maalku ka midyahay ujeeddooyinka lama huraanka ah ee ay shareecadu u soo degtay inay ilaaliso.

Haddaad u fiirsato kitaabka quraanka ah waxa aad si cad u arkaysaa in suuradaha quraanka intooda badani koobsadeen mabaadi’, xakameeyayaal, qodobbo iyo erayo maaliyadeed, laga bilaabo aayadaha ugu horeeya suuratul baqara ilaa laga soo gaadhayo suurat al masad.

Maalku waxa uu ka mid yahay walxaha wanaagsan ee Ilaahay loogu dhowaado kuwu ugu muhiimsan, wax soo saarka dhaqaale (production) iyo isticmaalka waxa la soo saarey (consumption) waxay ka mid yihiin su’aalaha afarta ah ee addoonka la waydiin doono maalinta qiyaame intaanu goobta laysku xisaabinayo ka dhaqaaqin.

Arimahaas iyo kuwo kale oo badani waxay si cad u muujinayaan ahmiyadda islaamku siiyey maalka, dhaqaalaha, wax soo saarka, bixinta iyo kobcinta maaliyadeed iyo dhaqaale intaba.

Dhaqaalaha islaamku waxa uu leeyahay mabaadi’ aasaasi ah oo uu ku qotomo, kuwaasoo isugu jira mabaadi’ sugan (fixed principles) oo aan is beddel aqbali karin iyo kuwa is beddel aqbali kara (flexible principles), lana jaan qaadaya habda wakhtiga iyo aminta la joogo.

Waxa kale oo uu dhaqaalaha islaamku leeyahay aalado maaliyadeed iyo kaabayaal dhaqaale oo waaweyn.

Dhaqaalaha islaamku waxa uu kaga geddisan yahay dhaqaalaha kale ee banii’aadamku dhigteen arrimo waaweyn oo sabab u ah burburka dhaqaalaha hantiwadaagga ah iyo kan hantigoosiga ah.

La soco qaybta labaad

Abdulqani Hussein Mohamed

PhD, (Candidate) Islamic Financial Engineering

Beder Center for Future Studies & Consultancy

www.bedercenter.net

cabdiqani2@hotmail.com

Sare ukac xoogan oo ku yimid Qiimaha kalluunka ee Suuqyada Magaalada Muqdisho

SomaliMirror — Thu, 23 Jun 2011 12:41:32 +0000

Qiime korar baaxad leh ayaa laga dareemaya qiimaha kalluunka lugo iibiya kawaanada degmooyinka magaalada Muqdisho iyadoo uu sii yaraanayo kalluumnka magaalada imaanaya sababo la xiriira badxiranka awgiis taasoo dadweynaha iyo ganacaataduba ay cabasho ka muujinayaan.

Afhayeenka kaluumeysatada gobalka Banaadir Bashiir Yuusuf Bare oo maanta lahadlay warbaahinta ayaa sheegay in waqigaan si aad ah looga dareemayoqiima kurar xoogan kaasi oo gaaray 100% waxaana uu tilmamay in mudooyinkii dambe kaluumeysatada ay dhib ku qabeen galitaankla badda taasi oo ay dhowr mar is hortaag ku sameeyeen ciidamada bada dowlada KMG Soomaaliya hasa ahaatee iminka ay xaliyeen arintaasi oo aheyd caqabad haysatay dadka u qaraabasha taga xeebaha gobolka banaadir.

Sidoo kale Bashiir ayaa waxaa uu sheegay in la soo afjaray dhibaatooyin ay horay ugu qabeen ciidamada midowga Africa ee Amisom ee ku sugan qaar ka mid ah xeebaha ay ka jalaabtaan kalluunka.

Xilligan oo lagu jiro waqtiga badxiranka isla markaana ay jiraan dabeylo ka dhacaya badweynta ayaa kaluumeysatada waxay u aaneynayaan inay qeyb weyb ku leedahay yaraanshiyaha wax soo saarka kalluumeysatada maxalliga ee dalka taasoo sare u qaaday qiimaha kalluunka lakala siisto ee suuqyada magaalada Muqdisho.

Si kastaba ka sokow badxiranka waxay kaluumeysatada la kulantaa dhibaatooyin kale oo caqabad ku ah hawlahooda kuwaasoo ay ka mid yihiin burcad badeeda oo mararka qaar afduubata doonyaha yar yar ee kalluumeysatada ay wataan iyo maraakiibta shisheeye ee sida sharci darrada ah uga kalluumeysta xeebaha Soomaaliyeed oo iyaguna weerara kaluumeysatada Soomaalida kana burburiya doonyaha iyo qalabka ay wataan dadkana dil u geysta.

Carwada ganacsiga Puntland oo si habsami leh uga socota Magaalada Boosaaso [SAWIRRO]

SomaliMirror — Wed, 18 May 2011 04:50:58 +0000

Waxaa todobaadkaan magaalada Boosaaso ka socda carwo ganacsi taasoo si rasmi ah xariga looga jarey maalintii Sabtida ee la soo dhaafey, waxaana carwadan oo ah bandhig ganacsi ka qeybqaadanaya shirkadaha ganacsiga, xirfadleyda iyo warshadaha wax soo saarka ee gudaha wadanka. [SAWIRRO]

Carwada ayaa furitaankeedii waxaa ka qeybgaley masuuliyiin ka tirsan maamulka Puntland, ganacsato, waxgarad, iyo dadweyne u soo daawasho aga maalin kasta. Waxaana carwada furey wasiirka ganacsiga Puntland Xasan Faarax Jaamac.

Gudoomiyaha rugta ganacsiga Puntland Maxamuud Xayir Ibraahim oo furitaankii carwadan ganacsi ka hadley ayaa sheegay in bandhiga uu socon doono illaa 20ka bishaan waxaana inta ay socoto a sooqeybgalaya guud ahaan shirkadaha si ay wax soo saarkooda ay u hayaan bulshada ugu soo bandhigaan si ay fursad ugu noqoto dadweynaha iyo ganacsatadaba.

Illaa hadda waxaa carwada wax soo saarkooda iyo hawlaha ay qabtaan ku soo bandhigey shirkada isgaarsiinta Golis, shirkada Xawaalada Iftin, shirkadaha farsamada Al-Fadli, shirkada ganacsiga Redsea iyo qaar kale, waxaana maalmaha soo socda lagu wadaa in shirkado kale ay iyaguna waxqabadkooda ku soo bandhigaan.

Sidoo kale waxaa carwada lagu soo bandhigey ganacsiga xoolaha Soomaalida sida Geela iyo ariga oo wadamo kala duwan loo iibgeeyo kana mid ah kheyraadka Illaahey Soomaalida ku maneystay.

Dadweyne kaladuwan ayaa maalin kasta u daawasho taga carwada kuwaasoo qaarkood alaabo raqiis ah ka soo iibsada goobta bandhiga oo si qiime jaban dadka wax looga iibiyo.

Sarifka doolarka oo hoos u dhac ku yimid xili cuntada daruuriga sare u kacday suuqyada magaalada Muqdisho

SomaliMirror — Fri, 07 Jan 2011 14:02:21 +0000

Qiimaha lagu kala sarifto lacagaha qalaad ee Suuqyada magaalada Muqdisho ayaa maalmihii u dambeeyay hoos u sii socday kadib markii lacago badan oo doolar ah ay soo galeen suuqyada siday noo xaqiijiyeen sariflayaasha.

Arintan ayaa waxaa barbar socda qiime koror ku yimid cuntada daruuriga ah ee dadka ay iibsadaan maalin walba taaso dadka bdankiis aysan awoodi karin.

Qiimaha boqolka doolar ($100) ayaa maanta iyo shalay lagu sarifayaa gudaha Muqdisho saddax milyan iyo konton kun shilin Soomaali (3,050,000 SHs) oo ah gacanta hore halka gacanta dambana ay tahay saddax milyan iyo sideetan kun shilin Soomaali (3,080,000 SHs).

Qaar ka mid ah sariflayaasha suuqyada kala duwan ee Muqdisho sida Bakaaro iyo deegaanka ceelasha biyaha oo suu weyn uu ku yaalo aya shabakada Somalimirroru xaqiijiyey in sababta doolarka hoos ugu dhacay tahay lacago farabadan oo doolar ah oo suuqa soo galaya xiligaani.

Ganacsatada sarifka waxay kaloo sheegeen inuu aad u yaraaday shilinka Soomaaliga oo hada la weysan yahay taana ay kaliftay in dadka doolar wax ku iibsadaan.

Dhanka kale waxaa xiligaan sare ukaca laga dareemayaa qiimaha la iibiyo raashinka noocyadiisa kala duwan ee suuqyada magaalada Muqdisho iyadoona ay sabab u tahay hoos u dhaca ku yimid lacagta doolarka.

Raashiinka sida bariiska, burka, saliida, timirta iyo hilibka ayaa sar uuga kacay qiimihii hore loogu iibsan jiray taana waxaa ka cawday qpoysaska biilka dibadaha looga soo diro oo lacagtii doolarka ee y heysteen hoos u dhacday.

Sidoo kale qoysaska danyarta ah ee degan magaalada iyo dadka barakacayaasha ee ku hareereysan caasimada ayaan awoodi karin inay raashiinka qaaliyoobay gataan xiligan.

Tan iyo markii Gobolada dalkeena Soomaaliya ay ku dhufteen abaaro aad u xoogan ayaa waxaa sii soconayay sare u kaca qiimaha la kala siisto raashinka quutul daruuriga madaama abaarhaasi jira awgood ay yaraadeen wax soo saarkii dalagyada beeraha ee dadku isticmaali jireen.

Shixnadii ugu Horeysay ee Xoolaha Soomaaliya oo ka degay Dekadda Jidah

Somalimirror — Mon, 23 Nov 2009 06:50:04 +0000

Shixnadii ugu Horeysay oo ah Xoolaha Nool ee Soomaalida ayaa Shalay Galinkii Danbe Gaaray Dekadda Jidah, ka dib markii ay Dowlada Sacuudiga u Ogolaatay Shirkadaha Sacuudiga inay Soomaaliya ka soo dhoofsan karaan Xoolaha Nool ka dib markii la hubiyo Tayadooda iyo Caafimaadkooda.

Xoolaha Soomaalida

Markabkii ugu horeeyay wuxuu keenay Dekadda Jidah 246 kun oo Neef, waxaana lagu wadaa in ay Xoolahaasi Dabooli doonaan Mashruuca Boqortooyada ee ku aadan Hadyiga, Udxiyada iyo waliba Baahida Suuqa.

206 kun oo ka mid ahi Xoolahaasi waxaa soo dhoofsaday Ganacsadaha Sacuudiyaanka ee lagu magacaabo “Suleymaan Al-Jaabiri, halka 40-ka kun ee kalana uu soo dhoofsaday Ganacsade Fahad Al-Shalwi iyo Ganacsade Dakhiil Al-Rufaaci.

Suleymaan Saciid Al-Jaabiri oo ah Ganacsadaha ugu Weyn ee Xoolaha u soo dhoofiya Sacuudiga ayaa Cadeeyay inay Mu’asasadiisu Heshiis kula gashay Bangiga Islaamka inuu Soomaaliya uga soo dhoofiyo 525 kun oo Neef oo loogu talo galay Xiliga Xajka ee Sanadkani.

Suleymaan wuxuu kaloo sheegay in Xoolaha uu soo dhoofsaday ay Dabooli doonaan Baahida Xoolo ee ka jirta Sacuudiga sidoo kalana ay saameyn ku yeelan doonaan Sicirka Xoolaha la keeno Sacuudiga.

Arintani ayaa Ku Dayasho wacani u noqon doonta Wadamada Khaliijka oo iyagu Bilo ka hor qaarkood ka qaaday Soomaaliya Xayiraadii xagga Xoolaha ee ay ku soo rogeen.

Xoolaha sanadkani loo dhoofiyay Sacuudiga waxaa intooda Badani laga dhoofiyay Dekadda Ber-bera ka dib markii uu Sacuudiga Shaaciyay inuu Xayiraadkii Xoolaha ee Soomaaliya uu ka qaaday.

Xoolaha Soomaaliya waxaa xiligani si Toos ahi loogu Dhoofin karaa Wadamo ay ka mid yihiin Sacuudiga, Cumaan, Imaaraadka iyo Yemen.

3 Bangi oo Maraykan ah oo Bur-bur Dhaqaale ku yimid

Somalimirror — Mon, 16 Nov 2009 08:23:11 +0000

3 Bangi oo ka mid ah Bangiyada Maraykanka ayaa Bur-bur Dhaqaale ku yimid taas oo noqonaysa in Sanadkani lagu gudo jiro oo kaliya ay Bur-bureen 123 Bangi oo Maraykan ah taas oo ku keeni karta Dhaqaalaha Maraykanka inuu Fadhiisto isku dhex yaacna uu ku yimaado Nidaamka Dhaqaalahiisa.

Saddexda Bangi ayaa ku kala yaala Florida iyo California waxaan Iridaha isku laabay Mas’uuliyiinta Maamula Suuqa Lacagaha Maraykanka.

Shabakadda CNN ee Maraykanku leeyahay ayaa sheegtay in Mas’uuliyiintaasi ay xireen 2 Bangi oo la kala yiraahdo “Century” iyo “The Federal Saivingz
” oo ku yaala Sarasota Florida.

Sidoo kale waxaa la xiray Bangiga la yiraahdo “Pacific National Bank” oo ku yaala San Clemente ee Gobolka California.

Bur-burka Bangiyadani waxay ku kalifaysaa Hay’adda Bad-baadinta Bangiyada Maraykanka in ay Bixiso Aduun lacageed oo dhan 986.4 Milyan oo Doolar.

7 November ayay ahayd maalintii ay Mas’uuliyiin Maraykan ahi Xireen 5 Bangi ka dib markii ay Bur-bureen dhaqaalahoodii.

Bangiga Ganacsiga ee “United Bank” ee ku yaala San Francisco waxaa lagu tilmaamaa inuu yahay Bangiyadaasi midka ugu weyn isla markaana uu haysto lacag gaaraysa 11.2 Milyan oo doolar.

Bangigani wuxuu leeyahay 63 Farac wuxuuna Mashaariic kala duwan ku leeyahay Hong Kong iyo Shanghai ee Wadanka Shiinaha, waxayna gaareysaa Daynta lagu leeyahay 7.5 Milyan oo Doolarka Maraykanka ah.

Dadka qaar ayaa aaminsan in Bur-burkan Dhaqaale ee ku yimid Bangiyada Maraykanka ay sabab u tahay Ribada Noocyadeeda kala duwan ee ay ku dhaqmaan Bangiyadaasi.

Dagaalka Lacagaha Aduunka Maxaad Kala Socotaa??

Somalimirror — Wed, 30 Sep 2009 14:08:59 +0000

Waxaa mar walba soo rumoobaysa in nidaamka dhaqaale ee reer galbeedka aay hagto gacan qarsoon (The invisible Hand). Aragtidaan waxaa aabe u ahaa oo alifey dhaqaale yahankii reer Egland Adam Smith..

Buug Magaciisa la yiraahdo “The Currency War” oo uu qorey Song Hongbing oo ah aqoonyahan Shiineys ah wax ku bartay mudo dheerna kasoo shaqeeyay Shirkadaha lacagaha iyo Maaliyada ee Maraykanka ilaa uu ka noqday khabiir ka faallooda ayaa waxuu noqday mid buuq iyo xiiso baaxad leh ka abuurey xayndaabyada lagu falan-qeeyo dhaqaalaha iyo maaliyadaha aduunka. Buugaan ayaa si weyn u soo jiitay indhaha dadka wax akhriya ee Shiinaha gaar ahaan dabaqada hogaamisa siyaasada iyo hantiileyda dalkaas.

Qoraaga Buugaas Song Hongbing ayaa si qoto dheer ugu doodey inay jirto khiyaamo reer galbeedku guud ahaan gaar ahaan Maraykanku la maagan yahay sidii jilbaha dhulka loogu dhufan lahaa dhaqaalaha soo hanaqaadaya ee Shiinaha. islamarkaana loo xakamayn lahaa cudduda dhaqaale iyo falsafada horumar ee Shiinahu lasoo banbaxay sanooyinkii tegay laguna suuq-geeyay hal-hayska ah (Beijing Consensus) taasoo u sahlaysa inuu dalka Shiinuhu noqdo quwad caalami ah oo yeerisa siyaasadaha Dunida lagu maamulayo.

Qoraagu waxuu aaminsanahay in wadada loo marayo kufinta maroodiga dhaqaale ee Shiinuhu aay tahay wax isdhaafin laga sameeyo isbedelada lacagaha iyo ka ganacsiga saamiyada maaliyadaha.

Buugaan oo dabcadii u horeysay aay soo baxday 2007 hase yeeshee waxuu si fiican u gadmay suuqyadana qabsaday daabacaadiisii labaad ee 2009. Sirta Caan baxa buugani waxaa sabab u ah inay run noqotay saadaal uu sameeyay xiligaas 2007 in Dalka Maraykanka sanadka 2008 aay ku habsan doonto khaakhuul maaliyadeed oo saameeya suuqyada maaliyadeed ee dalkaasi.

Buugaani“ The Currency War” “Dagaalka Lacagaha” waxuu noqday mid si macquul ah aay usoo dhaweeyeen Dadka Shiinaha iyagoo si mug leh u liqey sheekada dhagarta lala maagan yahay dhaqaalaha Shiinaha. Waxuu ku booriyey go,aan gaarayaasha dhaqaalaha Shiinahu inay indha-furan kula socdaan siyaasadaha lacagta iyo hagardaamooyinka hoose ee la isku mariyo. Isagoo tilmaamay inay u diyaar garoobaan wax uu ku tilmaamay dagaal aan dhiig-ku daadan(bloodless War).

Qoraaga buugaani waxuu si weyn ugu dheeranayaa faalooyin taariikhi ah oo uu ku sugayo in dhaqaalaha reer galbeedka aay u taliyaan koox bangiley ah oo iska leh bankiyada private-ka ah ee waawayn kuwaas oo si dadban u maamula Bankiyada dhexe ee waawayn islamarkaana iyagu ah kuwa maamula dhaqaalaha. Heyada maaliyadeed ee Bangileydaasi jaraha u miiqeen oo aay la wareegeen taladooda waxaa ugu weyn uguna saamayn culus Bankiga Dhexe ee Maraykanka(Federal Reserve Bank).

Waxuu qoraagu si gaar ah u iftiiminayaa doorka mugdiga badani ku jiro ee qoysaska iska leh Bangiyada gaarka loo leeyahay gaar ahaan Qoyska Rothschild’s-ka ee Yuhuuda ah.Bangileydaan gaamurtey ayuu qoraagu ku eedeynayaa inay dhaqaalaha aduunka aay sidey doonaan u dhigaan waana raggaan kuwa uu ka digayo inay ku khamaaraan mustaqbalka dhaqaale ee Shiiinaha.

Buugaani waxuu dib u xusuusinayaa dhaqaalayda Aasiya burburkii duufaantii dhaqaale burbur ee sida lama filaanka ah ugu habsatey Wadamada Koonfur-Aasiya(Thailand, Indonesia, Singapore, South Koreia, Philippine ,Brunei ,Hong Kong ,Malaysia iwm). oo xiligaas ku jirey koboc dhaqaale oo ka yaabiyey Dunida Hodanka ah kaasoo xanuunkiisa weli wadamada qaarkood Sida Indonesia aay kasoo kaban la,ayihiin. Halka kuwa kalena uu kaga tegay saamayn dheer Sida Thailand.

Duufaantaas waxaa la aaminsan yahay inay ka shaqaysatay gacantii qarsoonayd ee dhaqaalaha reer galbeedka maamuli jirtay(The invisible Hand).

Buuggaan oo warbaahinta reer galbeedku aay canbaareeyeen una arkeen inuu ka tarjumayo buufis siyaasadeed oo haysta Shiinaha oo ka baqayaan qaabkii aay ula falgali lahaayeen dhaqaalaha caalamiga ah uguna furi lahaayeen Suuqyadooda Maaliyadeed Maalgashi Caalami ah.

Buugu ma dhiirigalinayo Shiinahu inay sameeyeen falcelis u muuqda is-qaawin siyaasadeed oo aay kaga hortagaan cabsiyahaas waxuuse riixayaa in la xirfadeeyo oo si hoose loo daraaseeyo jalaafooyinka illi-ma qabatida ah ee la isku adeegsanayo.

Xirfadaha illi-ma qabatida ah ee shakiga badan ka muuqdo una eg kuwo la isku wanjalayo waxaa kamid ah gulufka reer galbeedku waayadaan shaqada ka dhigteen ee illaalinta deegaanka iyo heshiisyada caalamiga ah ee sida xawliga leh loo riixayo in lagu saxiixo.

Arintaan waxaa dowlado badan oo Shiinahu ka mid yahay u arkaan mid khiyaamo hulaaban. waayo reer galbeedku markii aay gaareen horumar warshadeed oo aad uga horeysa dunida inteeda kale waxii aay hawo wasakhayn kareena aay wasakheeyeen ayay iminka waxaay doonayaan dowladaha soo kobcaya ee doonaya inay galaan xayndaabka horumarka warshadaynta in lagu dabro balamo iyo heshiisyo caalami ah oo ku aadan illaalinta degaanka!!.

Si kastaba ha ahaatee waxaa buugaani uu daah-furayaa in dhaqaalaha aduunku uu noqday meelaha ugu khatarsan ee awoodii caalamku iskugu tagtay islamarkaana dagaalka runta ahi maanta uu yahay cudduda dhaqaale. Waxaana markhaati ma doonto ah in dagaalo badan oo maanta dunida meelo badan ka holcaya kuwaasoo la huwinayo shaatiyo Diimeed ama Siyaasadeed nuxurkoodu uu yahay lagdan loogu jiro kheyraadka iyo fursadaha dhaqaale.

W.Q.Siciid Xuseen Ciid.

Gudoomiye Kuxigeenka Rugta Ganacsiga Puntland.

Aragtida Qoraalkan waxaa leh Qoraaga ku saxiixan.

Fuuq-baxa Suuqyada Maaliyadeed ee Mareykanka (Q. 2aad).

Somalimirror — Sun, 26 Oct 2008 15:55:26 +0000

Hanaanka world street*** hab maamulkooda qalooca

Hungurigaan hankaweyn*** hanuumtan aan xadidneynHaliilkan aan sharci joojiyo *** hal akhlaaqa laheyn

Inuu hoobanayoo *** hog madow ku dhacaayo Horeba waan u filaayee *** ma haday noqotey????.

Dalka Mareykanka oo lagu tilmaamo inuu yahay wadanka ugu xooga badan aduunka marka la eego dhinacyada:

1- Dhaqaale – oo la tilmaamo inuu wax soo saarka aduunka oo dhan leeyahay 40%, iyo isagoo weliba ah wadanka ugu isticmaalka badan aduunku waxay soo saaraan, inta badan dhaqaalaha aduunkana xarun u ah, sidoo kale waa khasnada weyn ee dhamaan aduunku wax ku keydsado.

2- Dhinaca aqoonta casriga ah (information technology)- oo uu yahay wadanka ugu horeeya aduunka iyo:

3- Dhinaca militariga – oo lagu tilmaamo wadanka haysta hubka ugu casrisan ee aduunka, ayaa waxa suuqyadiisii maaliyadeed ku dhacay uumi-bax (evaporation), kaasoo saameyn weyn ku yeelan doona labada awoodood ee kale oo ku qotoma dhaqaalaha.

Sababaha keenay burburkan dhaqaale ayey nu is kooban ugu soo ururineynaa qormadan inagoo is-dultaagi doona dhawr kan qodob oo ah sababka saameynta tooska ah ku leh burburka suuqyada maaliga ah:

- Dulsaarka (Interest) aan xadka lahayn ee uu ku saleysan yahay nidaamka maaliga ah ee mareykanku.

- Ka ganacsiga deymaha iyo xooleysiga faa’iidooyin dhalanteeda ah oo aan xad lahayn.

- Suuqa xorta ah ee uu leeyaha nidaamka ra’samaaliga ah oo aan awoodi karin inuu xakameeyo, dhaqan xumada maamulka shirkadaha ganacsi ee musiibadan ku lugta leh, kaasoo ugu danbeyntii ku hoobtey boholo hadoodilaa oo layska indho tirayey.

Ugu horeyn waxaynu dhameystiraynaa sheekadii Rooble ee aynu qeybtii 1aad ee maqaalkan ku bilownay, si aynu u fahmi karro xidhiidhka ka dhexeeya dhacdadan jahwareerka iyo isku qasanka ku keentay guud ahaan aduunka.

-ka akhri qeybtii koowaad linkigan:

http://bedercenter.net/beder8/content/blogsection/15/36/ . Rooble iyo raadeynta suuqa guryaha

Rooble oo guriga iibsadey bilowgii bisha March ayaa bishii August dhexdeedii waxa emailka ugu soo dhacday warqad ka timid shirkadda Farxad ku Seexo oo ay ugu sheegayso in lacagta bishan uu bixinayaa ay tahay 1350 dollar halkuu ka bixin jirey 1000 dollar, iyadoo arintana lagu sababeeyey in baanka dhexe uu kor u qaaday faa’iidada deyminta si uu u xakameeyo qiima dhaca sii kordhaya ee dollarka, isagoo raacaya siyaasada (Tight Money) si uu u yareeyo daymaha baananka ganacsigu bixiyaan, sidaa awgeedna shirkadu kor u qaaday dulsaarkii deynta Rooble lagu lahaa, taasina ay ku timi heshiiska u dhexeeya shirkadda Farxad ku Seexo & Rooble —. sida ku cad qodobka 25aad ee heshiiskan numberkiisu yahay 15235.

Rooble arintani waxa ay ku noqotey lama filaan waxaanu isla markiiba dib ugu laabtay heshiiskii, si uu u hubsado qodobkan la sheegayo ee aanu isagu weligiiba maqal, farta qodobadani ku qoran yahay oo aad u yaryar awgeed Rooble uma suuro gelin inuu si sahlan ku akhriyo, sidaa awgeed waxa uu kaashaday muraayad akhris oo xaaskiisu lahayd.

Rooble oo beryahan si fiican ula socday suuqa guryaha ee sida xad dhaafka ah sicirkoodu korka ugu socday aadna ugu faraxsanaa qiimaha guriisa ee sii kordhaya una arkayey faa’iido, ayey mar keliya talo ka qasantay, wuxuuna in badan ka fekeray siduu u dabooli lahaa kharashkaa soo kordhay ee ah 350 ka doolar, wada tashi dheer ka dib waxa ay isla qaateen isaga iyo xaaskiisu in ay masaariiftooda ka gooyaan 250 dollar sidoo kalena ka jaraan 100 dollar Rooble reerkooda oo ay u diri jireen $200 doolar, 100 keliyana u diraan.

Sidiibaanay bishaas u fuliyeen hawshii, hase-yeeshee Rooble waalidkii oo markii horeba ka cabanayey sicir bararka maciishada, marar badana u duruuf sheegtay wiilkooda keliya ee debeda ugu maqan, ayey lama filaan ku noqotey arintani.

Rooble bishaasi waxay u ahayd mar ay waalidkii isku buuqaan iyo mar uu telfoonkaba qaban waayo isagoo ka cabsi qaba inuu waalidkii noqdo.

Hase yeeshee Rooble markuu u adkeysan waayey qaylo dhaantii waalidkiisa waxa uu goostey inuu bishan waalidkii u diro 300 oo dollar shirkada Farxad ku Seexana akoonka ugu shubo 900 oo keliya, sidaasaanu yeelay.

Si kastaba ha ahaatee Rooble mar kale waxa uu ku dhacay dabin aanu ogeyn iyo dhagar loo maleegay waxaana u soo dhacay digniin ah inuu dhowr heshiiskii lala galay kuna bixiyo lacagta wakhtigeeda iyo siday tahay, hase yeeshee dheg uma jalaqsiin waayo wax uu sameyn karaaba ma jirin, isla bishii ku xigtayna uma suurogelin inuu bixiyo lacagtii laga rabey waxaanu bixiyey $1000, waxaana ka dib loo soo direy lacag ganax ah oo lagu yeeshay kadib markuu ku fashilmay inuu si hufan u bixiyo haftada lagu heshiiyey.Ugu danbeyn Rooble waxa uu gaadhay heer uu waxba bixin kari waayo taasina ay keento in guriga laga saaro.

Rooble hadii intaas lagaga hadhi lahaa waa fiicnaan lahayd, nasiib darrose, waxa dhacdadani ay saameyn ku yeelatey shirkadii uu ka shaqeynayey, oo ahayd shirkad soo saarta qalabka dhismaha, taasoo keentay in shirkadii wax soo saarkeedii yaraado kuna keliftay inay shaqaalaheedii dhinto (yareyso).

Rooble waxa uu ahaa shaqaalaha muruqmaalka ah ee gacanta ka shaqeeya si joogto ahna isu taaga khadka wax soo saarka (assembly line) ee wershada uu ka shaqeyn jirey, waxaanu ka mid noqday shaqaalihii ay saameysay shaqo dhimistu.

Rooble qisadiisii ma dhamaan oo raadad niyad jab ku keenay ayaa isu xig-xigay saameyn weyna ku yeeshay hab dhaqankiisa & caafimaadkiisaba, markoo awoodi waayey inuu la soo baxo masaariiftiisii gaar aheyd, iskaba dhaaf inuu waalidkii wax u diro e!!..

Qisadan oo kale waxa ay ku dhacday kumanaan qof oo Rooble la mid ah, shirkadaha guryuhuna waxa ay bilaabeen inay guri kasta oo ay soo ceshadaan xaraashaan, sidoo kale dad badan ayaa markay arkeen qiimihii guryaha oo kor u socda bilaabey inay guryahooda iibiyaan, taasi waxa ay dhalisay in qiimihii guryuhu hoos u dhaco, shirkadihiina khasaaraan malaayiin doolar oo ay faa’iido u xisaabsanayeen oo markii horeba si waali ah guryaha loo saarey.

Dhinaca kale dadkii gurayaha deynta ku iibsaday ee sida habsamida ah isaga bixinayey hadba waxa laga dalbado ayaa mar keliya is arkey iyagoo gurigii ay ku iibsadeen – tusaale ahaan- $300,000 uu marayo 180,000!!!, taasoo ay arkeen in lacagta laga doonayaa aanay u dhigmin guriga ay iibsadeen, taasina waxa ay keentay iney laba daran mid doortaan:

1) Inay iska wadaan lacag bixintaas oo ah lacag ka badan lacagta gurigu qiimihiisu marayo.

2) Inay joojiyaan lacag bixinta gurigana baanku kala wareegyo, tanbaanay arkeen inay tahay aragtida saxda ah. Shirkado is galaaftay

Dhibta kale ee arimahan ka dhalatey waxay ahayd in dadkii guraha iibsaday markay bixin waayeen lacagtii haftada ahayd ee lagu heshiiyey, iney shirkadihii guryuna bixin kari waayeen lacagtii daynta ahayd ee ay ka soo deynsadeen bangiyada maal-gelinta, taasoo dhalisay in baananka maal-gelinta oo markii ay daynta bixinayeen ama shirkadaha guryaha maal-gelinayeen ceymis (Insurance) geliyey deyntooda ay ku qamaamaan shirkadihii caymiska iyagoo doonaya in magdhaw laga siiyo khasaaraha soo gaadhay.

Dhinaca kale shirkadaha caymiska uma suuro gal ahayn inay markeliya wada daboolaan baahiyaha is daba jooga ah ee ku soo baxsaday ee ah baananka maal-gelint, shirkada guryaha iibiya iyo weliba qaar ka mid ah dadkii guryaha laga saarey oo dhamaantood wada doonaya in la siiyo magdhaw, sidoo kale arintan waxa ka dhashay kalsooni daro dadkii ku dhacay taasoo dhalisay in qofkastaa uu baanka ku aamini waayo keydkii u yaalay dabeedna uu codsadao in la siiyo, lacagtiisa dhigaalka ah ee baanka u taala.

Sababahan oo is biirsaday waxa ay keeneen inay soo baxdo ceebtii dahsoonayd ee ahayd KA GANACSIGA DEYMAHA iyo isa siinta faa’iidooyin dhalanteed ah oo aan jirin, waxaaney dhalisay in baananka ugu waaweyn aduunka, sida baanka Bearn Steams & Baanka Lehman Brothers oo in ka badan 150 sanadood ka dhex muuqday suuqyada maaliyadeed ee mareykanka, Shirkadaha guryaha iibiya sida Freddie Mac & Fannie Mae iyo Shirkadaha caymiska sida American International Group. Inc (AIG) oo dhamaantood Mareykanka ahi ay ku muusa-naabaan iney qarka u saran yihiin burbur hadaanay dawlada dhexe degdeg u badbaadin.

Iskusoo ururiyoo mar keliya ayaa la ogaadey in waraaqo cidla’ ah lakala iibsanayey tobanaan sanadood, iyadoon la hayn assets dhab ah oo ay metalayaan, sidoo kale waxa la waayey lacagtii cashka ahayd ee lagu dabooli lahaa withdrawalka ay sameeynayaan macmiishii keydku u yaalay, ee ay ka habowday kalsoonidii ay ku qabeen baananka iyo guud ahaan hay’adaha maaliga ahba.

Miidaamo Dhego Maleh

Isku yaaca ku yimi guud ahaan suuqyada maaliyadeed ee aduunka, dhirbaaxooyinka xanuunka kulul ee dhabnaaniyey dhaqaalaha, qeylo-dhaanta iska soo daba dhacaysa, dardaar-werinta xeel dheerayaasha dhaqaalaha, arimaha bulshada, caafimaadka intooda badani waxay moogan yihiin ama iska indho tirayaan waxa dheriga karka ka keenay oo ah xaqiiqada musiibadan oo ay 1400 (kun iyo afar boqol) oo sanadoon ka hor ka sii digtay aadada quraanka ah ee numberkeedu yahay 276 ee suurada al – baqarah.

Hadaan dhacdadan iyo kuwo badan oo ka horeeyey lagu waano-qaadanina – inkastoo aanay miidaamo dhego lahayn- waxa dhici doonta mid kuwii hore lagu ilaawo oo la yidhaahdo salaamulaahi calaa xajaaj.

Su’aashuse waxay tahay:

Hanaanka Dhaqaalaha Islaamku ma buuxin karaa kaalinta Nidaamka Ra’samaaliga ah ee sii dhuun-yeedhinaya?.

Jawaabta kala soco qormadeena danbe

Waxa diyaariyey:

Abdulqani Hussein Mohamed Al-badr.

PhD (candidate) In Islamic Financial Engineering.

bedercenter@gmail.com. www.bedercenter.net.

Jahawareerka dhaqaalaha adduunka: Maxaa sababay sideese loo xallin karaa?

SomaliMirror — Wed, 22 Oct 2008 20:18:02 +0000

Akhristayaal waxaan halkan idiinku soo gudbineynaa qoraal toosh ku ifinaya jahawareerka soo wajahay guud ahaan dhaqaalaha adduunka, gaar ahaan sayladaha saamiyada (Stock markets), kaas oo laba qaybood ka kooban.

Qaybta hore waxay baadigoobaysaa asbaabihii gundhigga u ahaa dhibaatadaan; saamaynta ay ku yeelatay dhaqaalaha aduunka iyo qaababka kala duwan ee loo wajahay.

Qaybta 2aad oo haddii Eebe idmo aan dhowaan soo gelin doonno, waxay qaadaa dhigi doontaa saamaynta isbedelladaani ku yeelanayaan Soomaaliya iyo Soomaalida.

Cinwaanka hoose dhag sii

jaahwareerka-dhaqaalaha-aduunka-maxaa-keenay-sid.pdf