Qiimaha qabiilka iyo qurmuunka qabyaaladda. W/Q:- Axmed C/samad

Published on July 28, 2011 by Somalimirror   ·   6 Comments   ·  

            Bulshada Soomaaliyeed waxaa aad u naafeeyay cudurka qabyaaladda, wuxuuna waxyeeleeyey diinteeda, nolosheeda, dhaqaaleheeda, miskaxdeeda, sharafteeda, wadajirkeeda iyo xataa jiritaankeeda ummad ahaaneed.

            Dhinaca kale dad farabadan baa isku khalday qabiilka iyo qabyaaladda, iyada oo kan hore yahay nimco Ilaahay ku galladaystay addoomadiisa, halka qabyaaladdu ka tahay dhaqan jaahiliyo (diin la’aaneed) oo diinta islaamku inoo ka digtey, kuna
tilmaantay qurmuun.

             Haddaba qormadaan waxaynu ku eegaynaa ujeeddada Ilaahay dadka uga dhigay qabiilooyin iyo faa’iidooyinka qabiilku u leeyahay bulshada, xugunka sheegashada iyo ku abtirsiga qabiilooyinka, xiriirka ugu adag ee isu haya muslimiinta, waxyaabaha
xoojinaya xiriirkaas, waxyaabaha dhaawacaya iyo waxyaabaha goynaya, siyaabihii nabigeena  (صلى الله عليه وسلم) iyo asxaabtiisu
qabiilooyinka ula dhaqmi jireen, ugana faa’iidayn jireen, sida islaamku uga digay qabyaaladda iyo axaadiis badan oo muujinaysa xumaanteeda iyo wax ka mida raadadka xun xun ee qabyaaladdu ku reebtay bulshoweynta Soomaaliyeed, haddii Alle idmo.

 Ujeeddada Alle dadka uga dhigay shacbiyaal iyo qabiilooyin

             Shareecada islaamku waxay ku dadaashaa xoojinta xiriirada ka dhexeeya bulshada, xiriiradaas oo islaamnimada iyo Alle ka cabsigu saldhig u yihiin. Waxaa jira xiriirka islaamka iyo Alle ka baqista ka sokow xiriir dhalasho oo xagga hooyo iyo xagga aabbe ka yimaada, xiriir xididnimo, xiriir darisnimo iwm.

             Ilaahay wuxuu yiri: “ dadkaanow waxaan idinka abuurnay lab iyo dhadig, waxaana idinka dhignay shucuub iyo qabiilooyin; si aad isugu aqoonsataan, Ilaahay agtiisana waxaa idiinku sharaf badan kan idiinku cabsida badan”. Nabigeenu (صلى الله عليه وسلم) wuxuu yiri: “ nasabkiina ka barta wax aad raximkiina (qaraabo) ku xiriirisaan” . Ilaahay wuxuu yiri: “Isagu (Ilaahay) waa kii biyaha (manida – xawada) ka abuuray dad, kana dhigay mid nasab leh iyo mid xididnimo leh”. Ibnul-carabi wuxuu yiri: “Ilaahay addoomadiisa wuxuu ku galladaystay nasabka iyo xididka, wuxuuna kor u qaaday qadarkooda (qiimha nasabka iyo xididka)” .

 Haddaba faa’iidada qabiilku waa in la isku aqoodo ee maaha in la isugu faano, waa in la isku xiriiriyo ee maaha in la isku gooyo, waa in la isku caawiyo ee maaha in la isku luggooyo, waa in la isku anfoco ee maaha in la isku dhibo, waa in khayrka la isugu kaashado ee maaha in sharka la isugu habarwacdo. Qaybaha dambe ee qormadana waxaynu ku arki doonaa siyaabihii islaamku uga faa’iideeyay qabiilka, ugana hortagey dhibaatooyinka qabyaaladda.

 Xugunka sheegashada iyo ku abtirsiga qabiilooyinka

             Mar haddii Ilaahay sheegay in ujeeddada qabiilooyinka la inooga dhigay ay tahay in aynu isku aqoonsano way caddahay in sharci ahaan ay bannaantahay sheegashada qabiilku, faa’iidana inoo ku jirto. Tan kale dhaqanka Rasuulkeena (صلى الله عليه وسلم
) iyo asxaabtiisa, iyo kan muslimiintuba wuxuu ahaa inay sheegtaan qabiilooyinkooda, qofkana lagu garto, looguna abtiriyo qabiilka uu ka dhashay. Intaa waxaa dheer in nabigeenu (صلى الله عليه وسلم ) reebay in qofku sheegto aabbe aan dhalin iyo reer aanu ka dhalan.

             Waxaa laga yaabaa in dadka qaarkood is weydiiyaan mar haddii qabiilka wax uun dhibaato ah ka imaan karto maa  gabigiisaba la joojiyo khayrkiisa ha isu qabee?. Mar haddaynu caddaynay faa’iidooyinka bulshada ugu jira qabiilooyinka, isla
markaasna diintu caddaysey xumaanta qabyaaladda, ayna si bareer ah u diiday ku dhaqankeeda waxaa habboon in la ogaado in wax kasta oo wanaagsan, dadkana faa’iido u leh ay diintu xalaalaysay, ayna jiraan dad si xun u isticmaala.

 Tusaale ahaan: qofnakamaqarsoona faa’iidada daawadu leedahay, haddana qofkii ka badsada intii loo qoray (dosage) ama si khaldan u istcmaala dhibaato weyn bay u geysan kartaa, dadka qaarkoodna wayba u dhintaan. Canabku waa cunto macaan oo rabbigeen ina ku galladaystay, haddana dad baa khamro ka samaysta; sidaas oo ay tahay cidna ma dhahdo ha la joojiyo daawada iyo canabka. Haddii dariiqaas la furana wax kasta oo dadka waxtar u leh waa la joojinayaa; waayo dadbaa six un u isticmaala.

 Xiriirka ugu adag ee isu haya muslimiinta

             Muslimiintu sida Ilaahay iyo Rasuulkiisu inoo sheegeen waa wada walaalo, waana isku hal jir oo kale, waana isku naf, waxayna isu yihiin xigto isku leh jacayl, hiil iyo caawimaad. Xiriirka walaalnimo ee ka dhexeeyana waxaa saldhig u ah  islaamnimada oo ah xiriirka ugu xoogga badan ee dadka dhexmara. Xiriirada kale oo dhanna way sii xoojinayaan xiriirkaas, haddii xiriirkaas go’ana xiriirada kale cidna wax u tari maayaan.

 Eeg sida nabi Ibraahim bariuga noqday aabbihi markii uu hubsaday inuu cadaw Ilaahay yahay. Nabi Nuux markii wiilkiisu biyihii
ku halaagsamay oo uu Rabbi u baryeyna waxaa Alle ugu jawaabay: “isagu (wiilku) ka mid maaha ehelkaaga, wuxuuna sameeyay camal aan wanaagsanayn (gaalnimo)”.

Nabi Nuux iyo Nabi Luud labadoodii xaas oo gaaloobayna Ilaahay agtiisa waxba ugama aysan tarin, waxaana lagu yiri kuwa naarta galaya la gala. Fircown laftiisa markay xaaskiisii islaamtay Alle ayay ka bariday inuu jannada guri uga dhiso, fircown iyo camalkiisana uu ka badbaadiyo.

 Waxyaabaha xoojinaya xiriirka muslimiinta 

     Diintu waxay ina fartay wax kasta oo lagu adkaynayo xiriirka walaalnimo ee muslimiinta ka dhexeeya, sida: salaanta, isu dhoollocadaynta, waji furfurnaanta, musaafaxada (gacanqaadka salaanta), hadiyada, naseexada, booqashadakan xanuunsan, raacista janaasadakan dhinta, caawintakan baahan, u hiilintakan la dulmiyo iwm.

Waxyaabaha dhaawacaya walaalnimada

             Waxaa kale oo diintu ina ka reebtay wax kasta oo dhaawacaya ama waxyeelaynaya xiriirka walaalnimo ee muslimiinta u dhexeeya, sida: xanta, cayda, isugu yeerista naanaysaha xun xun, been-abuurka, isku dirka, xaqiraadda, xasadka, sharaf isugu faanista, nasab cayga, jeesjeeska, malaha xun, jaajuusidda, xataa waxaa la inoo diiday in haddii seddex la yahay labo gooni u faqdo; si aan kan kale qalbigiisa wax u galin. Taas waxay ku tusaysaa sida diinteenu ugu dadaalayso in walaalaha muslimiinta ah isu qalbi-fayoobaadaan.

 Waxyaabaha goyn kara xiriirka walaalnimo ee muslimiinta ka dhexeeya

             Xiriirka walaalnimo ee muslimiinta u dhexeeya waxaa goyn kara in la waayo wixii awal lagu walaaloobay oo ahaa islaamnimada, mana jiro wax kale oo sabab u noqon kara goynta xiriirka walaanimo. Qur’aanku wuxuu muujiyey qofkii xanta qof muslim ah inuu walaalki xantay. Labo kooxood oo muslimiin ah hadday dagaalamaana wuxuu muujiyey inay walaalo diriray yihiin. Qofkii diley qof muslim ahna inuu yahay qof walaalki diley. Taa macneheedu waxaa weeye inay walaanimadii islaamku
sideedii baaqi u tahay xataa haddii uu xantay walaalki ama la dagaalamay ama diley!, waase haddaanu xalaashan dhiiggiisa.

 Siyaabihii nabigeena  (صلى الله عليه وسلم) iyo asxaabtiisu qabiilooyinka ula dhaqmi jireen

             Innaga (muslimiinta) waxaa la ina faray inaynu nabiga (صلى الله عليه وسلم) ku dayano, qabrigana cid kale la ina weydiin maayee isaga uun baa la ina oran maxaad ka taqaanaan ninkaan?. Waxaa kale oo rasuulku ina faray inaynu qabsano dhaqanka khulafada raashidiinta ah (Abuubakar, Cumar, Cuthmaan iyoCali).

 Wuxuu kale oo sheegay kooxda aakhiro badbaadaysa inay tahay tan haysata waxa ay isaga iyo asxaabtiisu haystaan,
qarniyaashana ay u khayr badanyihiin kiisa, kan ku xiga iyo kan ku sii xiga ( waa xilliyadii ay noolaayeen asxaabta, taabiciinta iyo taabicuu altaabiciin); sidaa darteed baynu u soo bandhigaynaa wax ka mida siyaabihii rasuulka iyo axaabtiisu ula dhaqmi jireen qabiilooyinka, waxaana ka mid ahaa:

1. qabiilooyinka way ku abtirsan jireen, wayna sheegan jireen, dadka kalena way ku aqoonsan jireen, iyaga oo aan wax dhib ah arrimahaas ka dareemayn. Eeg magacyada asxaabta: Sahl ibnu Sacd Assaacidiyi, Abuu Muusaa Al-ashcariyi, Jariir Ibnu
   Cabdillaahi Al-bajali, Salmaan Al-faarisiyi, Suhayb Arruumiyi iwm. Waxaa iyana dhici jirtay in rag asxaabta ka mida u hadli jireen qabiilooyinkooda, wayna u doodi jireen hadday wax tirsanayaan, gaar ahaan ragga beelaha madaxda u ahaa.
2.  Waxaa ka dhaxaysey iyaga iyo qabiilooyinkooda isku xirnaan, waxayna uga faa’iidaysan jireen danohooda qof ahaaneed iyo danta diintaba mar haddaan xiriirkaas diinta lafteeda waxyeelayn, sidii Banii Haashim iyo Banii AlMuddalib iyaga oo gaalo ah ay nabiga u difaaceen markii la go’doomiyey.
3.  Nabiga ( صلى الله عليه وسلم ) waxaa la faray inuu qaraabadiisa dhawdhaw diinta gaarsiiyo, Dhaqankiisuna wuxuu ahaa inuu ninka soo islaama u diro tolki ama qoladii ay xiriir leeyihiin; si diinta loogaga faa’iideeyo xiriirkaas dhalasho ee ninka
   daaciga ah la leeyahay dadka loo dirayo.
4.  Qabiilooyinku waxay ku tartami jireen khayrka iyo u shaqaynta diinta, sidii uu ahaa xaalka Aws iyo Khazraj oo labaduba Ansaar isla ahaa. Nabiguna inuu ku sii dhiirrigaliyo mooyee kama reebi jirin; waayo Ilaahay baa ummadda faray inay khayrka u tartamaan.
5.  nabiga ( صلى الله عليه وسلم ) iyo asxaabtu qabiilooyinka waxay ka dhigi jireen guutooyin iyo ururo qolaba jihaadka dhineceeda si gaara uga gasho. Maalintii Makka la furanayey nabigu wuxuu faray adeerkiis Cabbaas inuu istaajiyo Abuu sufyaan oo
   Quraysh oday u ahaa meel waddadu ciriiri ka tahay oo ciidanka oo dhan soo marayo; si uu u arko ciidanka Ilaahay, ka dibna uu u niyad jabo, markaasbaa waxaa ku soo bilowday qabiilooyinkii muslimiinta oo qoloba calan gaara wadato, mid kasta oo soo martana wuxuu u sheegayey qolada ay tahay, taas oo keentay inuu is dhiibo. Dagaalka Yamaama ee lala galay Musaylama Alkaddaab oo ahaa dagaal aad loogu hoobtay markii xaalku dhanaanaaday Khaalid oo ciidanka muslimiinta hoggaaminayey wuxuu faray in qabiil qabiil look ala boxo; si loo ogaado dhanka la inaga soo galayo!.
6.  Nabigu ( صلى الله عليه وسلم ) wuxuu sheegay inay qabiilooyinku kala khayr badan yihiin oo Alle u kala dhowyihiin, waxa la isku dhaafayana waa Islaamnimada iyo Alle Ka baqa. Xagga dhaqanka iyo deeqsinimada lafteeda wuxuu goostay in uusan hadiyad ka qaadan nin aan ahayn Quraysh ama Ansaar ama Daws!.
7.  Rasuulku ( صلى الله عليه وسلم ) qabiilooyinka madaxdooda ayuu la macaamili jirey xataa hadday yihiin doqomo ama khayr laawayaal, wuxuuna siin jirey xoolo badan; si uu islaamka ugu soo dumo iyaga iyo dadka ka dambeeyaba.
8.  Qabiilkii eedsheeganaya nabigu ( صلى الله عليه وسلم ) si gaara ayuu ula xaajaysan jirey, hawshii si gaara u khusaysa ama ay dadka kale ka mudanyihiina wuu kala tashan jirey, sidii uu talada gaarka ah u weydiiyey Ansaar maalintii Badar iyo
   maalintii Axzaab, isla markaasna uu uga qanciyey eedsheegadkoodii qaybinta qaniimooyinkii Hawaazin.
9.  Qabiilooyinka qaarkood ayuu amaanay, kuwana wuu u duceeyay, halka uu qaar kale wax ka sheegay, kuwana uu habaaray. Ogow dadka uu amaanay ama u duceeyay waxay ku muteen Alle u dhawaansho ee kuma helin ina ayahooda, kuwa uu habaaray iyo kuwa uu wax ka sheegayna waa waxay mutaysteen.
10.  Wuu maamuusi jirey wufuuda qabiilooyinka, wuuna martigalin jirey, markay ambabaxayaana wuu sahayi jirey. Islaamka ayuuna u bandhigi jirey, arrimaha ay doonayaana wuu kala hadli jirey. Kuwii doonaya in la isu gabyo ama la isu khudbeeyana wuxuu u xilsaari jirey rag kula baratama gabayga iyo khudbadaba oo kaga saayid-caleeya; si ay xaqa ugu soo noqdaan.

           Qurmuunka qabyaaladda iyo sida islaamku uga digay

             Islaamku wuu ka hadlay xikmada ku jirta in dadka laga dhigay qabiilooyin, waana inay isku gartaan. Waxaa kale oo faa’iidooyinkiisa ka mida in qaraabadu isku xiriiriso, iskuna gacanqabato, wixii khayr ahna isugu kaashato, sida: dacwada,
jihaadka iyo bixinta magta dilka gafka ah. Waxaa kale oo la caddeeyay dadku inay Aadan iyo xaawo ka soo farcameen, ka horna ciid laga wada yimid, aysana jirin wax dhinaca abtiriska la is dheeryahay, ayna simanyihiin caddaawe iyo madoobe, carab iyo cajam, waxa kaliya ee lagu kala sharaf iyo qiime badanyahayna ay tahay islaamnimada iyo Alle ka cabsiga.

             Dhinaca kale waxaa la caddeeyey xiriirka dhabta ah ee ka dhexeeya muslimiinta (waa walaalnimada islaamka’e). Haddaba iyada oo xaqiiqadaas meesha taal ayaa dadka qaarkood xiriirka dhalasho ka dhigteen burris ay ku burburiyaan midnimada
ummadda, ayna ku kala geeyaan, islaamkuna si lixaad leh ayuu uga hortagey qabyaaladda, ulana dagaalamay, wuxuuna aad u xoojiyey xiriirka walaanimada islaamka oo la’aantiis aysan waxba tarayn xiriirada kale. Islaamkuna wuu ku guulaystey inuu xakameeyo qabyaaladda laakiin mar kasta oo ay hoos u dhacdo aqoonta iyo ku dhaqanka diintu waxaa dib u soo labokacleeya qabyaaladda oo geeso leh, markaas bayna dadka u cirbixiyaa qar ka tuuraan dad badan oo xataa kuwo wanaagsan ka mid yihiin.

 Axaadiista ka digtey qabyaaladda, kana hadashay xumaanteeda

1.  Muslim   baa ka wariyey Maalik Al-ashcari inuu nabigu ( صلى  الله عليه وسلم ) yiri: “  afar waxyaabood oo ummaddayda ku sugan waxay ka midyihiin arrimihii      jaahiliyada: nasabka oo la duro, dhalashada oo lagu faano, xiddigaha oo   lagu waraabdalbo iyo meydka oo loo ooyo”.
2.   Muslim baa ka wariyey Ciyaad ibnu Ximaar      inuu nabigu ( صلى الله عليه وسلم ) yiri: “ Alle wuxuu ii waxyooday:  Tawaaduca (hoos isu dhiga) ilaa aan qofna u faanin qof kale, qofna aanu ku xadgudbin qof kale” .
3.  Muslim baa Abuu hureyra ka wariyey inuu nabigu ( صلى  الله عليه وسلم ) yiri: “qofkii ka hoos dagaalama calan mugdi ku jiro (aysan kala caddayn  xaqnimadiisa iyo baadilnimadiisu), casabo u carooda, casabo (dadka) ugu  yeera, casabana ugu hiilliya oo la dilo dilkiisu waa dil jaahiliyo” .
4.  Abuu daawuud iyo Tirmidi ayaa Abuu hureyra ka wariyey inuu nabigu ( صلى الله عليه وسلم ) yiri: “ Ilaahay Cazza wajalla waa idinka suuliyey  jaahiliyada kibirkeedii iyo aabbayaal ku faankeedii, dadku waa ilma Aadan, Aadana ciid buu ka yimid. ( Dadku) waa mu’min Alle ka baqaya iyo faajir nasiib daran. Ha ka joogsadeen rag ku faanaya niman dhuxul Jahannamo
   noqday ama waxay noqonayaan kuwo Alle agtiisa ka liita doorshaanka (xaarwalwaal) saxarada sanka ku riixa” . Walaalayaalow haddii xadiiska nabiga ay ku caddahay ninka qabyaaladda iska dayn waaya inuu Alle agtiisa ka liito doorshaanka saxarada sankiisa ku dilindileeya soo qabyaaladduna kama liidato saxarada?, maxaadse is oran lahaydeen haddaad maqashaan ninkii hebel ahaa ama gabdhii hebla ahayd saxaro ayay sanka ku riixayaan?.  Shaki ma leh inaad wada oran lahaydeen way waasheene xirxira!.
5.  Bukhaari iyo Muslim baa ka wariyey Jaabir inuu yiri: nabiga ( صلى الله عليه وسلم ) ayaan duullaan la galnay, waxaana ku soo uruuray dad muhaajiriin ah ilaa ay bateen, waxaana ka mid ahaa muhaajiriinta nin ciyaar badan, markaas buu  nin Ansaar ah dabada ka laaday, kolkaas baa (ninkii) Ansaareed aad u  carooday ilaa ay habarwacdeen oo ninkii Ansaareed yiri: yaa Ansaar aheey, kii Muhaajirka ahaana yiri: yaa Muhaajiriin aheey!. Markaas baa nabigu ( صلى الله عليه وسلم ) soo baxay, wuxuuna yiri: waa maxay baaqa jaahiliyada  xaalkiisu?, wuxuuna yiri: waa maxay xaalkoodu?. Goortaas baa loo sheegay laadkii
   Muhaajirka ee Ansaariga. Wuxuu yiri: nabigu ( صلى  الله عليه وسلم ) : isaga  taga (ficilada) waa qurmuune!.
6.  Abuu nucaym iyo Bayhaqi ayaa ka wariyey Jaabir inuu yiri: nabiga ( صلى الله عليه وسلم ) ayaa khudbadii sagootinta noo khudbeeyey maalintii dhexe ee maalmaha hilbo waradka (12ka bisha 12aad), wuxuuna yiri: “ dadkaanow Rabbigiin waa mid, aabbihiina waa mid. War hooy mid carab ah mid cajam ah kama fadli badna, mid cajam ahna mid carbeed kama fadli badna, casoowena madoobe kama fadli badna, madoobnea casoowe kama fadli badna taqwada mooyee, “ waxaana Alle agtiisa idiinku karaamo badan kan idiinku cabsida badan” . War hooy ma gaarsiiyey?. Waxay dheheen: waad gaarsiisey rasuul Allow. Wuxuu yiri: kan  jooga ha gaarsiiyo kan maqan.
7.  Muslim baa Abuu hureyra ka wariyey inuu nabigu ( صلى الله عليه وسلم ) yiri: “ ninkii camalkiisu dib dhigo, nasabkiisu hormarin maayo” .
8.  Axmad iyo Bayhaqi ayaa ka wariyey Cuqbata ibnu Caamir inuu nabigu ( صلى الله عليه وسلم ) yiri: “qofna nasabkiisu cay kuma aha, waxaadna wada tihiin ilmihii Aadan … qofna qof wax ma dheera diin iyo camal suuban mooyee”.

 Raadadka xun xun ee qabyaaladdu ku reebtay bulshoweynta Soomaaliyeed

             Qabyaaladdu waxay burinaysaa shanta ujeeddo ee shareecadu u timid inay ilaaliso, kuwaas oo kala ah: diinta, nafta, maalka, caqliga iyo sharafta. Qofka aafada qabyaaladdu ku habsato si bareera ayuu diinta ugu tumanayaa; waayo waxyaabaha Alle amray
iyo waxyaabaha uu ka reebay waxaa kala weyn waxa qabyaaladdu farayso. Dhinac kale marka laga eego colaad kasta oo muslimiinta dhexmarta waxay dalka ka qixinaysaa tiro aad u badan oo dad ah, kuwaas oo inta badan magan u noqda gaalo gaar ahaan kaniisado dantooda u weyni tahay inay tirada ugu badan oo muslimiin ah gaalaysiiyaan.

 Xagga naftana qolo walba waxay awooddeeda isugu geynaysaa siday tirada ugu badan uga layn lahayd reerka ay is hayaan, taas oo keenaysa in qolo walba gaarkeeda u naafowdo; waayo haddii la dagaalamo ma dhici karto in hal qolo kaliya meesha ku le’ato, qolana wada badbaado. Ninka dagaalka abaabulaya marka hore uma muuqdo wiilkiisa dhimanaya ee waxaa u muuqda wiilka reer hebel ee la dilayo, laakiin markii la yara miyirsado ayaa nin walba curadkiisii iyo gacalkiisii tabayaa, waase goor xeero iyo fandhaal kala dheceen.  Markii amwaada labada beelood la isku jimleeyana si guud bay ummaddii Nabi Muxammad ( scw ) u gaasiraysaa. Dhibaatada nafeed geerida kaliya maahee waxaa barbar socda dhaawac farabadan oo qaar naafoobayaan, agoon, gablan iyo araamil (garoobo).

             Dhinaca caqligana qabyaaladaystuhu wuxuu wax ku miisamaa halbeeg qalloocan oo xaqa baadil u tusaya, baadilkana xaq uga dhigaya. Khaladka beeshiisu waa sax, saxda beeshay is hayaana waa khalad, waxa reekooda loo gaystay waa in la soo mago ama
laga aarsado, waxa reekoodu gaystayna waa in la dafiro ama la meermeeriyo. Qabyaaladda iyo ku dagaallankeedu wuxuu sabab u noqdaa samaysanka “ maliibanayaal lagu liibaanay” oo marka dambe hadafkooda ugu weyni noqdo siday daroogo caqliga ka gadda u heli lahaayeen.

             Dhibaatooyinka dhaqaalahana: ninna kamaqarsoona sida dagaalka sokeeye u salguuriyo hantida qofeed iyo tan ummadeedba. Dadka waxaa inta badan u muuqda maaliyadda sida tooska ah ugu baxda colaadda qabiil ee uma fiirsadaan hantida ku burburta dagaalka sababtiisa, ilaha dhaqaale ee dagaalku joojiyo, dadkii shaqaysan jirey oo dagaalka ku mashquula, dadkii la laayey waalidkood, ubadkooda iyo xaasaskooda oo ninkii u xoojin jirey waayey iwm.

 Waxaa hubaal ah in aysan sharaf ud hawrnayn dad gabdhohoodii xabsiyo ka buuxaan ama khaddaamado u yihiin ummado
kale. Waxaa samaysmay tilmaamo iyo magacayo foolxun oo aadanuhu ku soo xusuustaan Soomaali, sida: fawdo, dagaal sokeeye, dowlad la’aan, burcadbadeed iwm.  Si kastaba ha ahaatee qabyaaladda iyo colaadaha ka dhashay dhinac walba way ka naafeeyeen shacabka Soomaaliyeed, umana oggolaan horumar adduun iyo mid aakhiro midna.

             Gabagabadii qabiilku waa nicmo Alle ina ku galladaystay oo ay tahay inaynu sida ugu wanaagsan uga faa’iidaysano innaga oo arrintaas kaga dayanayna Rasuulkeenii (scw) iyo asxaabtiisii, mana habboona in aynu qabiilka dusha ka saarno eedda qabyaaladda. Sidoo kale waxaa muhiim inoo ah in aynu aad uga digtoonaano qabyaaladda diinteenu inoo ka digtay, ayna inoo caddaysay qurmuunkeeda iyo dhibaatooyinkeeda, indheheenana aynu ku aragnay halkay ina dhigtay iyo siday asaaggeen inoo ka reebtay, qayrkeena inoo baday.

Related posts:

1. Ninkii Ilaahay khayr la doono diinta ayuu fahamsiiyaa. W/Q: Axmed C/samad
2. Xuquuqda la inagu leeyahay. W/Q: Axmed C/samad
3. Denmark oo dacwad ku soo oogeysa soomaali ay ku tuhunsantahay inuu weeraray sawirgacmeedle nabiga عليه وسلم صلى الله aflagaadeeyay
4. Nabi Ciise oo ninkii wax xaday ka rumaystay dhaarta W/Q: Axmed C/samad
5. Boqorkii ka cararay boqortooyadiisa W/Q: Axmed C/samad