Khawaariju waa kuwee?

Published on July 6, 2010 by SomaliMirror   ·   6 Comments   ·  

Yusuf  Cabdul Casiis

Migane1@hotmail.com

Khawaarijtu waa firqo diini ah oo  ku caan baxday colaada muslimiinta iyo  in dunuubta lagu gaalaysiiyo dadka Ahlu qiblaha ah, waxayna soo if baxeen bilowgiisii waqtigii Cali Binu Abi Daalib qormadanna waxaan si kooban u xusaynaa sida ay ku bilowdeen iyo talaabadii laga qaaday iyo caqiidadooda gurracan.

Sida la og yahay khilaaf ayaa soo kala dhexgalay Cali Binu Abi Daalib oo loo doortay khalaafada iyo mucaawiye oo Gobolka Shaam waali ka ahaa waqtigii cusmaan bin cafaan, khilaafkaasi wuxuu ku salaysnaa mucaawiye oo diiday inuu Cali u citiraafo madaxnimo ilaa ragii cusmaan diley maxkamad la soo saaro, iyado lagu tuhmaayey in ragii cusmaan dilay ay ciidanka cali ku jiraan, Cali Binu Abi Daalib isna wuxuu ku adkaystay bal in horta wadanka oo dhan gacanta soo galo oo uu soo celiyo kala danbayntii.

Wadahadalkii iyo ergooyinkii hadii ay keeni waayeen wax is af garad ah ayaa dagaal ka dhex qarxay bishii safar 37H, dagaalkii hadii uu mudo socdey waxaa lagu biyo keenay ciidankii mucaawiye oo la jabin gaaray, mucaawiye markii uu ka baqay in ciidankiisa la jabiyo ayuu ku yiri kitaabka quraanka ah kor u qaada, ciidankii Cali markii ay kitaabkii arkeen ayey yiraahdeen war kitaabka aynu ogolaanno, Cali wuxuu ku yiri: waa xeel dagaal ee kitaab ma ay ogola, Cali ciidankiisii waxay ku khasbeen inuu dagaalka joojiyo, waxaana la isla gartay in la soo magacaabo guddi labo nin ka kooban oo qoloba nin soo dirsato, wixii ay gooyaana la qaato, Cali wuxuu dirsaday Abi Muusa Al- Ashcari Mucaawiyena Camar Binu Caas oo nin caqli badan ahaa.

Guddigii markii ay kulmeen waxay soo saareen qodobo ay ka mid ahaayeen in Abi Musa Al-Ashcari ogolaaday in Cali iyo Mucaawiye la wada casilo Camar Binu Caasna uu diiday in Mucaawiye la Caliso, Ciidankii Cali markii ay arintaa maqleen waxay ku dhex abuurtay Buuq badan, Cali wuxuu go`aansaday in Mucaawiye ay dagaal ku kala haraan, wuxuuna abaabulay ciidankiisii, isla markiiba ciidankii Cali waxaa ka soo dhex baxay koox Cali ku eedaynaysa magacaabidii gudiga oo uu ogolaaday, waxayna ku yiraahdeen Cali ilaahay quraanka wuxuu ku yiri:

( ان الحكم الا لله )

Macnaha: xukunka ilaahay ayaa iska leh, adiguna rag ayaad ogolaatay inay dadka kala xukumaan quraankii ayaad khilaaftay ee toobad keen hadii kale  adiga iyo mucaawiyeba gaalo ayaad tihiin !!

Cali iyo rag kale  oo asxaabtii nabiga ka mid ahaa ayaa waaniyey qaar ayaa ka toobadkeenay badankoodiina waa diideen, waxayna noqdeen ciidan xoog leh oo ciidanka cali ka hor jeeda, Cali wuxuu go`aansaday inuu weerar ku qaado wuuna la hadlay oo wuxuu ku yiri: qofkii nimankaa ka baxa waa cafis, qofkii calankaan hoostaga waa cafis qofkii madiina iska aada waa cafis dhiigiina doonimayno laakiin way ka diideen, ka dibna waxaa lagu boobay seefaha iyo warmaha iyo gamuunka, ka dibna maydkoodii ayaa soo hoobtay, sheikh aad u sawiray jabka iyo naasabeelka ku dhacay khawaarijtaa wuxuu yiri: waxaan arkay khawaarijtii oo seefta iyo waranku ka meel waayeen iyaga oo aad mooddid ari roob ka jirsanaya waxaad mooddaa in lagu yiri iska dhinta oo ay dhinteen, Shahrastani wuxuu yiri: khawaarijta aad ayaa loo xasuuqay waxaana ka haray dad ka yar toban, ka dibna labo waxay u carartay Cumaan, labona Karmaan, labona Sajistaan, labona Jasiira midna Yaman, ka dibna bidcada khawaarijtu wadamadaas ayey ka soo faaftay, Cali khawaarijta ma gaalaysiin markii la waydiiyey ma gaalaa? Wuxuu yiri gaalnimo ayey ka soo carareen ee waa walaalaheen oo inagu xad gudbay.

Khawaarijtu Cali waxay ku eedeeyeen aqbaliddii uu aqblay guddigii maslaxada ka dhex waday cali iyo mucaawiye, Cusmaan Binu Cafaanna waxay ku eedeeyeen inuu qabiilkiisa u dhiibay joogyin muhiim ah, axaadiistii labadooda laga wariyeyna waa diideen waana gaalaysiiyeen, ka dibna qofkii aan Cali iyo Cusmaan gaalaysiin, way gaalaysiiyeen waxayna u arkeen qofkii aan iyaga raacin inuu gaal yahay oo dhiiggiisu banaana yahay.

Khawaarijtu waxay caan ku yihiin inay dadka dunuubta ku gaalaysiiyaan oo aysan u kala saarin dunuubta mid weyn iyo mid yar, waxayna daliishanayaan Aayadahaan iwm:

(ومن يكفر بالايمان فقد حبط عمله )

(انا هديناه السبيل اما شاكرا واما كفوا)

(هو الذي خلقكم فمنكم كافر ومنكم مؤمن)

Firqda khawaarijtu waa ku qaldameen gaalaysiinta ay muslimiinta ku gaalaysiinayaan Aayadahaan iwm oo ay hawadooda ku fassireen, wayna ku qaldameen dunuubta oo ay dadka ku gaalaysiiyeen, waayo ilaahay wuxuu yiri:

(والذين يرمون المحصنات ثم لم يأتوا باربعة شهداء فاجلدوهم ثمانين جلدة ولا تقبلوا لهم شهادة أبدا وؤلك هم الفاسقون).

Bal eeg ilaahay wuxuu dhigay faasiqa martabad u dhaxaysa Mu’minka iyo Gaalka oo Faasiqa laguma xiriirin Muninka ama Gaalka ee inuu Faasiq yahay ayaa ilaahay caddeeyey.

Caqiidada Ahlu Sunuhu waxay u dhaxaysaa labo Firqo oo midi qabto inaan dadka Ahlu qiblada ah cidna laga gaalaysiin iyo Firqo kale oo qabta in dadka Ahlu qiblaha ah dunuubta oo dhan lagu gaalaysiiyo iyagoon eegin in shuruudii  lagu gaalaysiin lahaa u dhantahay ama aysan jirin wax maanacaya gaalnimadaas.

Caqiida Ahlu sunnaha waxaa ka mid ah in ficil  qof ku kaco ama hadal qofku hadlo gaalnimo keeni karo oo gaalnimo lagu sheegi karo  cidii hadlkaas ama ficilkaas ku kacda, laakiin hadii qof gaar ah gaalnimo lagu xukumaayo waxaa lagama maarmaan ah in la hubiyo inuu shuruuddii lagu gaalaysiin lahaa u dhantahay ama aysan jirin wax maanic ah sida inuu Jaahil ahaa ama ta`wiil meesha la maray ama la soo qasbay iwm.

Sidaas daraadeed qof Ahlu qibla ah loogama markhaati kici karo inuu ahlu naar yahay waayo waxaa dhici karta inuusan naarta gelin shuruudii oo aan u buuxsamin awgeed ama wax maanic ah oo jira, haddii shuruuddii u dhan tahay wax maanic ahna uusan jirin, riddo ayaa lagu xukumayaa waana laga toobad dalbayaa hadii uu diidona waa la dilayaa.

Hadaba dulmiga ugu weyn waa in qof Ahlu qiblo ah lagu yiraahdo ilaahay kuu danbi dhaafimaayo ama ilaahay kuu naxariisan maayo oo naarta ayaad ku waaraysaa iayada oo aan wax xujo ah loo heynin ee ay hawo raac tahay !!, Abi Hurayra waxaa laga wariyey inuu yiri nabiga  صلى الله عليه وسلم   waxaan ka maqalay isaga oo leh: reer bani israa`il waxaa ka mid ahaa laba nin oo saaxiibbo ahaa oo mid caabid ahaa midna macsilow, markii ay kulmaanba kan caabidka ahi wuxuu ku yiraahdaa kan kale war danbiga ka joog, maalintii danbe ayaa caabidkii  ugu yimid kii kale oo danbi faraha kula jira markaasuu ku yiri war ka joog danbiga, suuye warma anigaa inaad I ilaaliso laguu soo diray aniga iyo ilaahay isu kaaya daa!! Suuye: walaahi ilaahay kuu danbi dhaafi maayo, labadiiba waa dhinteen waxayna ku kulmeen ilaahay agtiisa, ilaahay wuxuu ku yiri kii caabidka ahaa ma adigaa xogtayda ogaa mise waxa gacantayda ku jira ayaad awood u lahayd kaxeeya oo naarata galiya kii maclisowga ahaana wuuu ku yiri: orodoo Janada naxariistayda ku gal, Abi hurayra wuxuu yiri: wallee wuxuu ku hadlay hadal aduunkiisii iyo aakhiradiisiiba seejiyey.

Hadaba waxaan ugu baaaqayaa cidii fikirkaas ama wax u dhaw qaba inay ku filaato wixii Abu Hurayra ku filaaday oo ay u soo laabtaan caqiidadii A`imadii iyo Culumadii ummadda, waxaanu ugu yeeraynaa inay qaatan manhajka xaqa ah ee  Ahlu sunaha oo ah mid aad loo yaqaan meel walbana laga heli karo, in isaga la raaco ayey ku jirtaa badbaada aduun iyo aakhiroba, ilaahay jidka toosan ha inagu hanuuniyo hana inaga ilaaliyo hawadeena iyo qurxinta shaydaanka.

Aragtida maqaalkan waxaa iska leh qoraaga ku saxiixan

Related posts:

1. Dhinacyada ku Dagaalamay Warxoolo oo Guulo Sheegtay & Al-Shabaab oo Sheegay inay qabteen Doomo Hub ah
2. Sh. Fu’aad Max’ed Khalaf“Anagu Dadka waan Nooleynaaye Ma Dilno”
3. Kooxda Sheegata Ahlu Sunnah “Dowlad aan la kulanay ama nala kulantay ama kulan noogu yeertay ma jirto”