SomaliMirror

Tan intii uu burburay Dhamaan haykalkii dawladnimo ee Jamhuuriyadii Soomaaliya waxaa dhinac socday bur bur labaad oo ku dhacay dhinacyada kala duwan ee dhaqaalaha,waxbarashada iyo caafimaadka ee Ummaddii Soomaaliyeed , kuwaasoo dhamantood ahaa tiirarka aasaas u ah habkii dhaqan dhaqaale iyo horumar ee Dadku higsanyeen.

Tiirarkaas aasaaska u ah jiritaanka Ummaddu waa halbeega lagu cabiro hadba inta ay le’egtahay Aqoontoodu ayuu le’eg a yahay horumarkooduna. Sidaas daraadeed waxaa bulshadda Soomaaliyeed ay u guntadeen sidii ay u amaamudi lahaayeen inay mar labaad dib u bilaabaan hanaankii waxbarasho ee bur buray. Hadaba waxaynu in yar ka taaban doonaa Heerka wax barasho iyo talaabooyinkii ay Gobolada Maamulka S/land ka qaadeen horumarinta waxbarashada.

Nidaanka wax barashada Aasaasiga ah ee ka jira S/land ayaa wuxuu u qaynsan Afar qaybood oo waaweyn.

1) Waxbarashada Dawliga ah oo ka kooban dhamaan Dugsiyada hoos taga Maamulka Wasaaradda waxbarashada, oo isugu Dugsiyada Hoose/Dhexe, iyo Mid Sare, Iyadoo manhajkii ay ardaydu wax ku baranayso ay si wada jira u soo qabaqaabiyeen diyaarintiisa iyo meel marintiisaba Hay’adaha Qaramada Midoobayu qaabilsan dhinaca waxbarashada ee UNICEF iyo UNESCO. Kuwaasoo loogu talo galay inay ku qaataan sanadka kowaad ilaa sanadka siddeedaad, Maadooyinka Carabi, Diin, Af Soomaali, Ingiriisi, Juquraafi, Xisaab iyo Saynis, iyagoo dhamaantood ku wada baxaya Luqada Soomaaliga marka laga reebo Carabigaiyo Diiniga. Manhajkan oo ah miday dhamaan Soomaaliya ay udiyaarisay UNIESCO kaaasoo ah mid aad u liita xaga tayada marka loo eego Manhajkii hore ee Soomaaliya. Guud ahaan ardayda dhigata waxaa laga qaadaa lacag gaadhaysa ilaa 5$ taasoo wax badan ka hooseysa lacagta laga qaado isguulade kale ee aan dawliga ahayn, taasoo keentay inay dhigtaan uun dadka dan yarta ah ee awoodi kari waayay inay Ubadkooda geeyaan Meelo leh waxbarasho tayo leh.

2) Waxbarashada aan dawliga ahayn oo ka kooban Dugsiyo isugu jira macaahid iyo Maraakis waaweyn oo dhinaca waxbarashadooda iyo manhajkooda aad loo tayeeyey, casrina ah marka loo eego dhinac yada kale , waxaa Manaahijtoodu ku salaysan yihiin Luqada carabiga oo Asaas u ah barashada dhamaan culuunta isugu jirta Diini iyo Maadiba.

Manhajka salka u ah waxbarashada Macaahidan ayaa isugu jira Manjah ay diyaariyeen Rag Aqoon yahano Culimo ah oo aad isugu dayey inay buuxiyaan kaalintaas banaan iyo qaybo ka mida Manaahijta Dalalka Islaamka qaarkood oo loo arkay inay sareyso tayadooda waxbarsho, lana jaanqaadi karto waqtigan xaadirka ah. Macaahidan iyo maraakistan ayaa inta badan waxaa gacanta ku haya Maamulo ka madax banaa wasaarada waxbarashadda . Iyadoo ay leeyihiin oo ay Maamulaan Shakhsiyaad ama shirkado si gaar ah isu abaabulay ka dibna ku guulaystay inay sameeyaan machadyo leh waxbarasho taydoodu sareyso

3) Qaybta 3/aad waa waxbarashada Jaamacadaha S/land oo ka kooban guud ahaan sadexda Jaamacadood oo ku kala yaala Magaalooyinka Hargeysa, Burco iyo Boorame, kuwaasoo usii kala baxa Kuliyado faro badan oo ka mid yihiin kuliyadda Shareecada Islaamka, sayniska. Sharciyadda, Caafimaadka, Dhaqaalaha iyo Ganacsiga, Maamulka iyo xisaabaadka, Xanaanadda Xoolaha, Beeraha iyo IT/ga.

Jaamacadahan ayaa samaysankoodu ka danbeeyey ka dib markii ay is abaabuleen dad wax garad ah oo ay u muuqatay sida baahi aan xad lahayn loogu qabo in la helo Tacliin heerkeedu ka sareeyo Dugsiyadda Sare, 1997 ayaa markii ugu horeysey dhidibada loo taagay Jaamacadda Camuud oo ku taala Magaalada Boorame, ka dibna waxaa mar labaad la Aasaasay Jaamacad Hargeysa iyo Ta Burco oo dhamaantood ay ka madax banana yihiin Maamulka Wasaarada waxbarashada S/land.

4) Qaybta Afraad Wax barashada (Dadban) taasoo loogu talo galay Dadka waaweyn, Curyaamiinta iyo dadka iyagu aan gaadhi Karin goobaha wax barshada ama aan awood u lahayn inay bixiyaan kharashka wax barashada , iyadoo lagu baro waxyaalo kal duwan oo u badan farsamaooyinka gacanta iyo xirfado gaar ah oo loogu talo galay inay dabooli karaan baahiyahooda si fududna ugu shaqaysan karaan.

Qaybtan ayaan waxaa si gaar ah u maal gelisa Hay’ado isugu jira Dawli iyo kuwo Ajnebi ah oo inta badan mashaariic ku bixiya dhinacyo kala duwan.

Iyadoo lafteedu aanay dabooli Karin baahiyaha waxbarasheed ee daban ee ayu baahanyihiin dadka degan ama guurguura.

Guud ahaan lama soo koobi karo tiradaa guud ee isguulada tirada ardayda, xaalada waxbarasho, tirada macallimiinta iyo wax qabadka Wasaarada Waxbarashada, Tirakoobkii ugu danbeyey oo lagu sameeyey Tirada Iskuulada ka jira S/land waxay kor u dhaafeen 480 iskuul oo isugu jira Dugsiyada Hoose, Dhexe. Iyo Sare iyo Jaamacado.

sidan ayay u qaybsan yihiin:

No	Gobolka	Tirada
1	Awdal	62 dugsi
2	Saaxil	45 dugsi
3	Hargeysa	131 dugsi
4	Togdheer	122 dugsi
5	Sool	75 dugsi
6	Sanaag	45 dugsi.

Tiradan guud ee Isguulada 60% waxaa gacanta ku haya Madalado ka madaxbaan Maam,ulka Wasaaradda waxbarashada kuwaasoo ku shaqeeya barnaamijka ka duwan midka ay Maamulka u dejisay Iskuulada Dawliga ah.

Caqabadaha Macallimiinta qaar heysta.

Waxaa jira caqabado badan oo Maamulka S/land gaar ahaan wasaarada waxbarashadda ka haysta daboolida baahida Macalimiinta iyo xal u helida mushkuliadda Miisaaniyadda oo sanad walba loo qoondooyo dhaqaale ku filayn Wasaaradda, iyadoo ay wasaarada waxbarashadu tahay wasaaradda 3-aad ee ugu miisaniyadda badan S/land, marka laga reebo Madaxtooyadda , hadana waxaa jirta inay macalimiintu iskaga tagaan inta badan iskuuladii ay wax ka dhigi jireen, ayna u shaqo doontaan Macaahida iyo Maraakista aan dawliga ahayn oo iyagu bixiya dhaqaale 5 jeer ka badan kay bixiso dawladdu, taasoo abuurtay inuu Wasiirka W,Waxbarashadu ka soo saaray Go;aan hanjabaadi ay la socoto kaasoo nuxurkiisu ahaa inaan macalimiinta ka hawl gasha wasaarada waxbarashada aan loo ogolaan inay waxka dhigi karaan iskuuulo kale.Iskuulkastaana aanu qaadan Karin macalin ka diiwaangashan wasaarada waxbarashada. Taasoo mushkulid ku noqotay dhamaan hanaankii waxbarasho ee S/land. Hase yeeshee may noqon mid sii socota waayo waxaa ka dhalatay mushkilad kale oo ay xal u weydey Wasaaraddu.

dhibaatooyinka Ardeyda soo wajaha.

1- shaqo la’aan:

Dhibatooyinka iyaguna hadda mushkulida ku noqday Ardaydii wax ka baran jirtey Isguulada S/land waxaa ka mida, shaqo la’aanta, sida la wada og yahay waxaa suuqyada tuban kumanaan dhalin yaro ah oo ka wada baxay Dugsiyada sare sanadadii ugu danbeeyey kuwaasoo aan helin jihayn iyo wax barasho ay sii wataan ilaa heer Jaamacadeed. Dhinaca kale iyana waxaan jirin shaqo abuuris ay Ardaydaas u samayso Dawladu, taasoo keentay inay niyad jab ku abuurto jiilalka soo socda ee iyagu weli ku gudo jira dhamaystirka taciinta.

Tahriib:

Mushkuladda iyana haysta dhalainta waxbarashada waxaa ka mida Tahriibka ( wadadii geerida) oo noqday wadada ugu dhow ee ay ka gaadhi karaan meel ay ka heli karaan shaqo ama wax barasho sii socota.taasoo lafteedu hiyi kicisay in badan oo iyagu maanta jecel inay dhamaystaan masiirkooda wax barasho.

Maxaa Xal ah?

sidaas awgeed waxaa lagama maarmaan u ah:-

1) In la hirgeliyo waxbarasho baahsan oo ay ka faa’iidaystaan dhamaan qaybaha bulshada sida dadka saboolka, reer guuraaga, lana helo sida dastuurka waafaqsan waxbarasho bilaash ah ilaa heer jamacadeed ah, Kor u qaadida xagga waxbarshada, gaar ahaan waxbarashada dadban.

2) In la tayeeyo waxbarashadda korna loo qaado aqoonta barayaasha, isla markaana loo helo mushahar ku filan.

3) In la helo Ilo dhaqaale , lana sameeyo xirfada shaqo abuurid,

4) In la helo qorshayaal lagu hor marinayo tayada waxbarashada Nooc walba

5) iyo in dadka Naafadda ah lagu dhiiri geliyo sidii waxabarasho u heli lahaayeen.

Gunaanad

Si kastaba ha ahaatee waxaan marnaba meesha oolin nidaam dhamaystiran oo ay xukuumada S/land u diyaarisay ama ugu talogashay inay wax kaga qabato , shaqo la’aanta baahday ee soo food saartay Ardayda ka qalin jebinaysa dugsiyada Jaamacadaha iyo Dugsiyada Sare.

www.somalimirror.com

 Daabaco         U dir saaxiib